Gelogeerd

2006-03-19T11:23:00.000+01:00

Geachte bezoeker van de weblog ‘Gelogeerd’,

Het is zover. Alle verhaaltjes die in het blad Cabine zijn verschenen staan nu op de weblog. Het was een heel karwei dat een half jaar in beslag heeft genomen. Eerst uitzoeken in welke Cabines ze stonden. Vervolgens ze opnieuw uittikken. Dan ze allemaal corrigeren en vervolgens ze op de weblog plaatsen met fotoos uit eigen archief of van het internet geplukt. Het is nu dus af.
De maand van de publicatie in Cabine staat onder de titel. In de marge staan de datums waarop ze door ons zijn gepubliceerd op de weblog. Het eerste verhaal op de weblog is ook de oudste logeerpartij.
Als mijn man Johan Bosma niet het leeuwendeel van het werk op zich had genomen was het er waarschijnlijk nooit van gekomen. Dus hem ben ik grote dank verschuldigd.
Ook dank ik allen die zo enthousiast hebben gereageerd op de publicatie.
Verder dank aan de redacties van VNC Magazine en Op de Bok voor
het afdrukken van het weblogadres.
Het blad de Wolkenridder wilde daar niet aan meewerken aangezien ze geen ‘reclame’ wilden maken.

Amsterdam 19 maart 2006.

Dan volgt nu de inhoudsopgave. De genoemde data corresponderen met de data in de "ARCHIVES" in de linkerkolom.

INDEX:

16.03.06 In New York gelogeerd
15.03.06 In Lissabon gelogeerd
14.03.06 In Karachi gelogeerd
13.03.06 In München en Nairobi gelogeerd
12.03.06 In Curaçao gelogeerd
11.03.06 In de Efteling gelogeerd
10.03.06 In Toronto gelogeerd
09.03.06 In Singapore gelogeerd
08.03.06 In Sidney gelogeerd
07.03.06 In Monrovia gelogeerd
06.03.06 In Dubai gelogeerd
05.03.06 In Rio gelogeerd
04.03.06 In Beirut gelogeerd
03.03.06 In Tel Aviv gelogeerd
02.03.06 In Canada gelogeerd
01.03.06 In Jakarta gelogeerd
28.02.06 In Athene gelogeerd
27.02.06 In Accra gelogeerd
26.02.06 In Koeweit gelogeerd
25.02.06 In Biak gelogeerd
24.02.06 In Rio gelogeerd. Eerste brief
23.02.06 In Rio gelogeerd. Tweede brief
22.02.06 Je neemt eens wat voor een ander mee
21.02.06 In Cairo gelogeerd
20.02.06 Kleedje
19.02.06 In Rome gelogeerd
18.02.06 In Paramaribo gelogeerd
17.02.06 In Amsterdam gelogeerd
16.02.06 In Mexico gelogeerd
15.02.06 In Damascus gelogeerd
14.02.06 Groeten uit Sevilla
13.02.06 In Manila gelogeerd
12.02.06 Oblomov in Athene
11.02.06 In Dakar gelogeerd
10.02.06 In Khartoem gelogeerd
09.02.06 In Anchorage gelogeerd
08.02.06 In Ankara gelogeerd
07.02.06 In Istanbul gelogeerd
06.02.06 In de aap gelogeerd
05.02.06 In de nacht verloren
04.02.06 Een dag uit een winterreis
03.02.06 New York Revisited
02.02.06 In Lomé gelogeerd
01.02.06 Honger in Chicago
31.01.06 In Bangkok gelogeerd
30.01.06 De nacht voor vlucht 115
29.01.06 Dagboek Lomé
28.01.06 Boodschappen doen
27.01.06 In Dar es Salaam gelogeerd
26.01.06 In Nairobi gelogeerd
25.01.06 Memories are made of this
24.01.06 Onverwachte reis
23.01.06 Hotel Sarakawa
22.01.06 In Vancouver gelogeerd
21.01.06 In Santiago gelogeerd
20.01.06 In Houston gelogeerd
19.01.06 Op reis in Spanje
18.01.06 Tafel en bed
17.01.06 In Caracas gelogeerd
16.01.06 In Aruba gelogeerd
16.01.06 In Los Angeles gelogeerd
16.01.06 In New Delhi gelogeerd
16.01.06 In Katlish gelogeerd
16.01.06 In de Eetzaal gelogeerd
16.01.06 Op Schiphol gelogeerd
15.01.06 In Port of Spain gelogeerd
09.01.06 In het Penta gelogeerd
09.01.06 In Monrovia gelogeerd
08.01.06 In Praag gelogeerd
08.01.06 In Venetië gelogeerd
07.01.06 In Dar es Salaam gelogeerd
06.01.06 Op Schiphol Oost gelogeerd
06.01.06 In Seoel gelogeerd
05.01.06 In Orléans gelogeerd
05.01.06 In Paramaribo gelogeerd
04.01.06 In Baltimore gelogeerd
04.01.06 In Nairobi gelogeerd
01.01.06 In Rio gelogeerd
01.01.06 In Bangkok gelogeerd
01.01.06 In Mexico gelogeerd
31.12.05 Met de Kerst gelogeerd
31.12.05 In Conakry gelogeerd
31.12.05 In Detroit gelogeerd
31.12.05 In Melbourne gelogeerd
30.12.05 In Bennekom gelogeerd
30.12.05 "Met de kerst in Cairo gelogeerd"
29.12.05 In Accra gelogeerd
29.12.05 In New York gelogeerd
29.12.05 In Sao Paolo gelogeerd
29.12.05 In Uit gelogeerd

2006-03-16T12:10:00.000+01:00

In New York gelogeerd
Januari 1980

Beetje balend van het lange reizen maken vroeg ik aan mijn indeler me een maand New York of Chicago te laten vliegen. Dus mijn eerste reis was naar Toronto - twee dagen daar, twee dagen vrij - en daarna raakte ik zonder indeling door reserve en kon overal heen worden gestuurd.
Door toeval kwam ik toch nog in New York terecht. Hierna naar Curaçao waar ik dit opschrijf. Wat is toch de moeilijkheid om iemand op JFK in te delen waar minstens twee vluchten per dag naar toe zijn of naar ORD. Maar dit terzijde.
New York. Hoeveel hotels hebben we daar al niet gehad sinds 1947! Het begon in de boterste boterballentijd met het Wentworth Hotel. Daar werden in het grijze verleden uit dronkenschap of verveling, hele ameublementen uit de vensters geworpen. Terwijl NY toch allerlei biedt. Het Wentworth is me ooit wel eens aangewezen, maar ik zou het niet meer terug kunnen vinden.
Toen het Lexington Hotel, hoek 47ste straat en Lexington Avenue. Een kast van een hotel. Prima ouderwets. Maar zeer gehorig. Als de buurman een douche nam werd ik nat.
Daarna gingen we naar het Edison. Waar we jarenlang verbleven. Het lag wat ongunstig voor wat betreft het bereiken van het vliegveld. Men moest dwars door de stad en dat nam nogal wat tijd. Hier begon ook het gemurmureer over de afstand en tijd. Sommigen wilden dichter bij het veld logeren.
Enfin, we bleven er meen ik tien jaar. Het was een plezierig ouderwets hotel. Ik vergeet nooit de stokoude liftbedienden, die in slecht zittende jasjes en met uit slippende handschoenen aan, nurks de hekken openden en sloten. Ook was het er tamelijk smoezelig op de kamers. Ik vond er eens een oude krant onder het bed met de kop ‘Lindbergh flies the Ocean!’. Ik bedoel maar.
De wanden en de deuren waren met dikke lagen verf bedekt. Liefhebbers konden aan de jaarringen de ouderdom van het hotel uitrekenen. Ik hoorde op een kerstvlucht van de ‘housedick’ dat we er weg zouden gaan. Hij huilde bijna. Whisky tranen?
Het grote zwerven begon. Eerst naar het Royal Manhattan Hotel, 6de Avenue en 43ste straat - meen ik -. Daar verdwenen we nogal snel wegens de vele diefstallen en de steeds spannender wordende verhalen van de stewardessen over brutale dieven. Mij gebeurde nooit wat. Ik zeg het alsof ik teleurgesteld ben, maar eigenlijk geloofde ik de verhalen maar half.
Vervolgens naar het Prince George, 28ste straat en 5de Avenue. Een oude grot tot hotel ingericht. Veel vaste geriatrische pensiongasten die ’s avonds, als wij vertrokken naar Amsterdam, in de lobby zaten omringd door hun orthopedische hulpmiddelen van de meest onwaarschijnlijke vormen. Ik was er wel happy mee, met het Prince George. Het was er stil, het lag centraal en het duurde ongeveer een half uur voor je er was. Al was het uitzicht van een ongehoorde droefheid.
Daarna werd het angstbeeld werkelijkheid. We gingen naar Queens. De wens van de crew om in NY te kunnen winkelen werd ondervangen door ons vlakbij een winkelcentrum over te poten. Het hotel had de weidse naam Pan American Motor Inn. Jawel! Men fluistert dat de kamers per uur worden verhuurd.
Het hotel is ingericht door een kort daarna gek geworden binnenhuisarchitect. Wie legt nu in een hotelkamer hoogpolig tapijt op de vloer? Hierin verzamelen zich oncontroleerbaar onreinheid. Vinger - en teennagels, snor - hoofd - en schaamharen. De temperatuur in de kamers liet aanvankelijk veel te wensen over. De klachtenboeken spraken veelal van te warm.
’t Ligt dicht bij het veld, dat moet gezegd. Maar als je in de stad wilt zijn, die op een mooie dag prachtig zichtbaar in de verte ligt, dan duurt een reisje met de subway toch wel alles bijeen drie kwartier of een uur.
Het reizen per subway vereist een postduiven - oriëntatiegevoel dat ik mis. Vanuit het station onder het warenhuis Bloomingdale’s - Bloomy’s voor de New Yorkers - waar ik vaker ben ingestapt, kon ik laatst de lijn naar Queens niet vinden. Wanhopig zoekend liep ik gang in gang uit, trap op trap af, niemand kon me de weg wijzen. Wie ik ook vroeg. Nog steeds kan men daar oude verdwaalde stewardessen vinden met een papieren zak met spullen. Is het u nooit gebeurd, dat er een bemanningslid te weinig was op de reis terug? Ze lopen op verschillende subway - stations rond. Zacht jammerend: “Manhattan, Manhattan”.
Ik was verstandiger. Ik ging naar boven en riep: “Taxi!!!!”. In de taxi hoefde ik gelukkig niet uit te leggen waar het hotel was. De chauffeur woonde in de buurt.

2006-03-15T10:28:00.000+01:00

In Lissabon gelogeerd
Februari 1980

Portugal was het eerste buitenland waar ik met de KLM kwam. Dat was in december 1959. ’t Was er koud, regenachtig en het rook er naar boenwas. Het hotel waar we logeerden heette Monte Estoril en ik was erg onder de indruk van de fin de siècle pracht die het bezat.
Je reed er heen in een heel oud busje waarvan ik romantiseerde dat het van voor de oorlog was. De rit duurde 45 minuten en je zat op zeer smalle stoelen. Toen nog geen bezwaar. De motor van de bus was zo zwak, dat het elke keer zeer spannend was of de hoge heuvel halverwege genomen zou worden. Het lukte altijd. Opgelucht stak de chauffeur dan een sigaret op. Toch ben ik wel eens na pech in een bestelwagen vol kippen verder gelift.
De portier van het hotel was een sjaggerijn. Voor de deuren van de salon zaten kleine jongetjes in piccolo uniform die tot mijn grote gêne opstonden als je voorbij kwam.
De bar was een fraai betegelde kamer met enorm hoge krukken aan de tapkast. De kamers waren nogal gehorig met krakende vloeren. In de hoek van de kamer was een douche ingebouwd. Ik meen zelfs dat de toiletten op de gang waren.
Op het pleintje voor het hotel stond ’s morgens een vrouw met omslagdoek de ochtendbladen met schelle stem aan te bevelen. Tegenover het hotel bevond zich ook een klein kroegje, waarvan de eigenaar zo mogelijk nog sjaggerijniger was dan de portier van ons hotel. Eens toen ik hem een in mijn ogen buitensporige fooi had gegeven vroeg ik hem overmoedig eens te glimlachen. “For that?”, zei hij verachtelijk en lachte vreugdeloos zonder zijn gezicht uit de boze plooi te halen.
Je kon in dat hotel heerlijk eten. Als lunch was er een Hollandse koffietafel op z’n Portugees. Met stukken ham en kaas waarvan dikke plakken werden afgesneden. ’s Avonds na half acht kon je dineren. Waarbij je de wijn, die niet te drinken was, voor niets kreeg. Als je de rode en witte wijn mengde, volgens Martin Korsten, dan was het nog wat en dat deden we dan ook maar.
In de hoek van de eetzaal zat altijd een oude Engelse heer die ons luidruchtige gedoe gadesloeg. Men fluisterde dat het een gepensioneerde Engelse admiraal was. Maar niemand heeft hem dat ooit durven vragen. Als je ’s nachts thuis kwam van uitgaan of vlucht lag dikke José op een bankje in de salon te slapen. Zuchtend bereidde hij dan een Portugese steak of uitsmijter die je in de ontbijtkeuken opat. Later is hij naar Madeira verhuisd.
Achter het hotel bevond zich een grote volière met zeer luidruchtige vogels. Bij het eerste ochtendkrieken deden ze hun uiterste best om je wakker te maken. Dat was natuurlijk afschuwelijk. Zeker als je tot diep in de nacht je geld roekeloos vergokt had in het levensgevaarlijke casino. Dat casino zat vol met stokoude dames en heren die met uitdrukkingloze gezichten kapitalen verspeelden. Toen was de escudo namelijk nog één van de hardste geldsoorten van de wereld. Je kreeg er twaalf en een half voor een gulden.
We zaten er al sinds de oorlog. Toen vloog de KLM van Bristol naar een vliegveld dat midden in Lissabon lag. Dat vertelde me eens een oude gepensioneerde BWK.
Monte Estoril, zoals ook het plaatsje heet, ligt vlakbij Cascais wat toen nog niet was volgebouwd met monsterlijke toeristenhotels. In Cascais was een Salão de cha - een theesalon -, daar stond op een zeer oud karton met verbruinde letters ‘We boil the water, we heat the pot’. Ik schrijf het maar op opdat het niet verloren gaat.
Lissabon is eigenlijk nog niet zoveel veranderd. Nog steeds voel ik me er in de twintiger jaren. Al die mooie oude kiosken en kleine trammetjes verdwijnen echter langzamerhand onder de druk van de vooruitgang. De mensen zijn er nog steeds erg arm. Niet lang nadat de KLM uit het Monte Estoril verdween hoorde ik dat het verbrand was. Maar het bleek slechts één verdieping te zijn.
Ook hier begon toen het grote zwerven. Soms bleven we in één hotel, dan weer werd de bemanning opgesplitst in drie verschillende hotels. Ik herinner me het Fenix, het Florida en zelfs een hotel, Infante Santo genaamd.
Uiteindelijk kwamen we in het huidige Sheraton terecht. Er zijn maar weinig hotels waar het zo prettig toeven is. Dicht bij de stad, mooie kamers, tamelijk stil, zeker als je de ramen dichthoudt. Zoals ik laatst merkte teruggekomen uit Curaçao, na een middag rusteloos rond gewoeld te hebben. Vriendelijk hotelpersoneel en brandschoon.
Natuurlijk heb ik wel wat te mopperen. De radio’s doen het bijna nooit en ’s avonds is het op de kamers wel erg donker. Lage wattage lampen vanwege de energiebesparing.
Ook vind ik dat Suiça te veel en te vroeg dicht is. Maar daar kan het hotel niets aan doen.
Leve ’t lieve Lissabon!

2006-03-14T15:28:00.000+01:00

In Karachi gelogeerd
April 1980

Ofschoon Karachi nooit op mijn lijst van meest geliefde steden heeft gestaan kom ik er toch vaak en gaan de dagen er snel voorbij.
Meestal tegen één of twee uur sta ik op en ontbijt in de coffeeshop. Niet lekker, wel gezellig. Dan ga ik even naar het zwembad om te kijken wie er allemaal zijn en maak ik een babbeltje hier en daar. Vervolgens strijk ik voor mijn kamer neer met wat kranten en boeken. Maar aan lezen kom je bijna niet toe. De één na de ander komt langs en vaak eindigt de middag in één grote theekrans.
De collega’s laten zien wat ze gekocht hebben. Meestal veel. En om vijf uur wordt het dan echt gezellig. Vroeger dronken we dan een glas sherry of wat anders. Maar dat mag nu niet meer. Binnen wel. Ook al afhankelijk van de wispelturige douane of je je fles mee hebt kunnen nemen.
Dan gaat stralend de zon boven Midway onder en vluchten we naar binnen om de muggen te ontwijken. ’s Avonds eet ik altijd heerlijk boven in het restaurant. Zonder de nare gevolgen voor de ingewanden die sommigen kennelijk hebben. Afgaande op de koffers vol verduurzaamde levensmiddelen die ze met zich meeslepen. Het Pakistaanse menu bevalt me altijd goed behalve als ze hersentjes geven. Na het eten maak ik nog een wandeling en ga dan naar mijn kamer om te lezen en naar mijn cassettebandjes te luisteren - zachtjes - tot diep in de nacht.
Vroeger logeerde de hele bemanning in het gebouwtje waar tot voor kort de crewbar was. Ongeveer vijfentwintig jaar geleden was dat. Men sliep er met plusminus tien man op een kamer. Die ene stewardess sliep apart. En voor verkoeling zorgde een fan aan het plafond.
Toen werd het hotel gebouwd waar we nu nog steeds verblijven. We logeerden eerst in de kleine kamertjes tegenover de zogenaamde captains galerij. Aanvankelijk was het hotel mooi strak ingericht. Tropische Beter Wonen - stijl, clean.
De laatste jaren verandert er nogal wat. Een lelijk stenen rasterwerk heeft de galerijen van de tuin gescheiden. Om onbescheiden blikken en dieven te weren? In ieder geval, het uitzicht is weg. Het uitzicht op de tuin, waarin de lommerrijke bomen om de laatste onoordeelkundige knotting nu dood schijnen. Dag bomen!
De kamers worden ook regelmatig - lelijk - heringericht en het hoogpolige tapijt deed ook hier zijn intrede. Pas toen de stewardessen onder de tapijtvlooien zaten besefte men dat de spanen bezems niet goed voldeden en schafte men een stofzuiger aan.
Ongeveer in die tijd werden door de medische dienst de keukens afgekeurd en verbouwd. Tijdens de verbouwing was de coffeeshop naar boven verplaatst. Daar kon men ’s nachts vooral de ontheemde ratten over de spijlen van het plafond zien lopen. Iemand die speciaal uit SPL was gekomen om zich van die rattenklachten te overtuigen zat ’s nachts op rattenwacht terwijl de crew binnenkwam om nog iets te drinken voor de vlucht. Ik zag een rat wegschieten en riep: “Daar!”. Net weg als die meneer keek. “Ja, daar weer één!”, riep iemand. “Waar dan?”, zei die meneer dan. “Weer één!”. Maar ja, net niet gezien natuurlijk en je krijgt zo’n raar gevoel als jij ze wel ziet maar de persoon die er speciaal voor kwam steeds net niet. Gelukkig stond toen de bus naar BKK voor. Anders had ik het misschien de hele nacht volgehouden en had ik de waanzin nabij de volgende morgen in het hospitaal moeten worden opgenomen.
Vrolijk word je niet in de kamers van de captains galerij. Wat een sombere inrichting. Trouwens voor hun deur, van die captains dan, wordt binnenkort een uitbreiding van het hotel gebouwd. Dag rust, dag tuin.
Terwijl ik dit alles opschrijf schiet me een avontuur te binnen dat me enige jaren geleden op een lange stop overkomen is.
We, dat wil zeggen een co-piloot, twee stewardessen en ik besloten een dagtocht naar Hyderabad te maken. ’s Morgens vroeg vertrokken we per trein gewapend met een kaartje eerste klas, dat in een apart kantoortje tegenover het station werd verkocht. De conducteurs en ander spoorwegpersoneel zagen er prachtig uit met hun ouderwetse uniformen vol glimmende knopen en hun tulbanden. Op de perrons heerste een oogverblindende drukte. Na wat vertraging zette de trein zich in beweging en na een paar stops in Karachi zelf kwamen we in de woestijn terecht. De hele rit duurde alles bijeen drie en een halve uur. Saai nogal.
Hyderabad hadden we ons voorgesteld als een sprookjesstad van sultans uit 1001 nacht. Nou, dat viel zwaar tegen. Het stationnetje was nog wel aardig. Engels - koloniaal. Buiten gekomen, stond je meteen op de markt. Het stadje werd overheerst door een berg, waarop een muur met kantelen. Daarheen, besloten we. Allerlei kraampjes met koopwaar stoffeerden de weg die slingerend omhoog naar het kasteel liep. Langzaam liepen we naar boven met een aangroeiende menigte nieuwsgierigen achter ons. Men vergaapte zich in het bijzonder aan onze vrouwelijke medereizigers, die zich speciaal heel decent hadden gekleed als Engelse schooljuffen. Toch vond men dit zeer pikant. Eindelijk boven gekomen, stapten we door de grote poort in de muur naar binnen om te zien dat er niets was. Behalve een voetbalveld en een watertoren. Jammer. Toen maar weer naar beneden om wat te drinken in een theehuis.
De menigte achter ons was enorm aangezwollen. We bereikten een bijna leeg theehuis en toen we gingen zitten liep de zaak meteen vol. De eigenaar sloeg letterlijk degenen die nog tussen de tafeltjes stonden zijn zaak uit en bracht ons de bestelde verfrissingen. De mensen in de zaak loerden ons aan en buiten stond een grote menigte, die nogal dreigend deed. We voelden ons verre van op ons gemak. Uiteindelijk besloten we naar buiten te gaan en een taxi te nemen. Er stonden enige van die kleine scooter - taxi’s. Als bij toverslag waren die echter, toen we buiten kwamen, alle bezet. Radeloos keken we om ons heen, want in het gedrang begon men in de borsten en billen van de dames te knijpen. Er stond nog slechts één rijtuigje op twee wielen met een oud scharminkelig paard ervoor.
“Die nemen we”, zei één van ons. Het was nog een hele toer om er op te klimmen, want het wagentje wiebelde als een gek. Wij, de twee mannen, maakten toen de fout om eerst de dames achterop te hijsen. Hierbij gaven we onze knijpgrage belagers volop hun kans, terwijl wij zelf voorop klommen. Ik keek om en zag een woud van uitgestrekte handen. Maar onze vriendinnen weerden zich heftig en mepten met hun dure camera’s op de koppen van onze achtervolgers. De oude knol zette zich langzaam in beweging en omdat we bergafwaarts gingen, reden we steeds sneller. Eerst werden we nog begeleid door wat scooters en mee rennende knijpers, maar eindelijk waren we weer alleen.
Een jongeman, onderwijzer bleek hij later te zijn, was met ons als gids en beschermer meegegaan. Hij bood ons in een ander theehuis vlak bij het busstation een kop thee voor de schrik aan.
Daarna namen we de bus naar Karachi terug. De rit duurde nu slechts anderhalf uur. Boven mijn hoofd bevond zich een luidspreker, die keiharde Pakistaanse muziek uitbraakte. Na ongeveer een half uur schreeuwde ik tot razernij gebracht dat het uit moest. Tot mijn stomme verbazing deden ze dat. Toen konden we ons gaan wijden aan de dodenrit die de chauffeur ons voortoverde. Hij nam werkelijk alle risico’s die op de weg mogelijk waren. Om vijf uur ’s middags waren we terug in het Midway - hotel.
De helden van de dag en vijftien gulden armer. En als in een Ollie B. Bommel verhaal besloten we ons avontuur met een voedzame maaltijd in het restaurant.

2006-03-13T09:59:00.000+01:00

In München en Nairobi gelogeerd
Juni 1980

Na een poos vakantie en na een kort vluchtje naar Chicago, waar we nu in het Palmer House Hotel logeren een prachtig hotel midden in de ‘Loop’, kreeg ik in de wekelijkse vrijdagaanbieding een Nairobi - Johannesburg reis voorgeschoteld.
Eerst als passagier naar München. Toch altijd weer luxueus vind ik. Aan boord waren twee bedden gemonteerd om op de terugweg mensen met gebroken skibenen op te vervoeren. De optimistische KLM’er in München zei me, dat als je die honderdduizend skiërs in aanmerking neemt, die twee of drie ongelukken toch erg meevallen. Ja, dat is waar beaamde ik.
Maar toch. Sneeuw vind ik niets. Daarom liever geen reizen voor mij naar Montreal of Anchorage in de winter. Trouwens, ik kom daar hooguit in het tussenseizoen. Want dan hoeven de skiërs niet zo nodig vanwege het grijze en nare weer. Maar daar wil ik het niet over hebben.
We kwamen aan in München en gingen vlug met het busje naar het International Hotel in de Hohenzollernstraße in een buurt die, wat sfeer betreft, een beetje lijkt op Amsterdam Zuid. Bij het inschrijven begon de discussie: “Gaan we nog wat doen?”. Ik zelf houd niet van in grote groepen uitgaan. Vijf man is voor mij het maximum. Maar aangezien ik niet goed weet hoe uit een grote groep onbekenden snel een paar gezellige typen uit te zoeken. Dus kwam het er op neer dat ik helemaal niet mee ging.
Op mijn kamer gekomen raakte ik een beetje gedeprimeerd. Nou is die kamer in München niet bepaald één van de vrolijkste. Kale witte muren, een donkere ingebouwde kast, een bed met een Duits dekbed, een makkelijke stoel en een tv toestel. Het uitzicht is op het fornuis van de buurvrouw.
Dus maar even wachten op de koffer. Twee mark voor de kofferjongen wordt door de crewinfo aanbevolen. Duur hoor!
Dan onder de douche. Het is onder die douche theoretisch mogelijk droog te blijven. Het water sproeit alle kanten op behalve op de doucher. Het ontbrekende douchegordijn maakt er een aardig waterballet van.
Wat nu? Ik kende in de namaak oude - want in de oorlog verwoeste en naderhand gerestaureerde - stad een wijnlokaal. Het hotel uit, rechtsaf en vervolgens op de hoek van de straat weer rechtsaf. De Leopoldstraße uitlopen. Ongeveer twintig minuten flink doorlopen. Tot je op een pleintje komt waar twee grote stenen leeuwen staan. Tegenover de Theatinerkirche bevindt zich een oud voormalig klooster waarin dit wijnlokaal is gevestigd. Men zit er aan lange houten tafels en je schuift gewoon aan bij de andere wijnliefhebbers.
Wijnen uit de Palts worden er geschonken en je kan er verscheidene schotels bij eten. Dát dus en het lezen van wat kranten plus het bestuderen van medegasten maakte de avond toch tot een succes. Ausgerechnet kwam er wel een Amerikaans echtpaar naast me zitten. Toch was het een degelijke Duitse avond
Terug weer naar het hotel gelopen door de ijzige kou. Op mijn kamer installeerde ik me op de grote stoel en wikkelde me in het dekbed vanwege de kilte en sloot warme vriendschap met de tv - zwart wit -. Er werd een verrukkelijke Amerikaanse smartlapfilm vertoond.
Dan, naar bed! Dit had niet alleen een massage - trilapparaat maar tevens twee kuilen en een bult in het midden. Kuilen veroorzaakt door vele handelsreizigers die er hun nachten op hadden doorgebracht. Vervelend genoeg bevinden zich de kuilen aan de uiterste rand van het bed. Dus je begint liggend op de bult en zakt dan langzaam maar onafwendbaar af naar één der zijden om te eindigen op de harde rand. Verplicht bergbeklimmen dus. De radio doet het niet op mijn kamer, maar bij de buren kennelijk wel, zodat de dreunende muziek me noopt de Ohropax te hanteren.
Het kussen is wel zeer klein. Maar na wat duwen en proppen wordt het toch iets groter dan een tennisbal en kan de nachtrust aanvangen.
Door de dunne gordijnen wekt de andere dag het daglicht me, maar door het sombere weer kan ik nog wat doorslapen.
Het hotelpersoneel is wel vriendelijk en behulpzaam.Toch waren ze onverbiddelijk streng tegen een collega die haar sleutel kwijt was en veertig DM moest betalen.
De volgende morgen komen we in Nairobi aan. Na veel pijn en moeite worden de koffers in de onhandig voorlangs gemonteerde bagagebakken in het busje geplaatst. Als we teruggaan naar Holland blijkt het allemaal nog veel onhandiger en te klein gezien de grote hoeveelheden fruit enzovoort die men naar het vaderland terugsleept.
Eindelijk rijden we weg. Nairobi baadt glanzend in de ochtendzon. In het Hilton wacht ons een verrassing. Tientallen dikke Amerikanen in safaripakken en met bijpassende hoeden met namaak panterbond randen maken zich op om met safari te gaan.
Het hotel is ontwricht lijkt wel. Voor de kassa’s staan lange rijen mensen en de liften kunnen de stroom niet verwerken. Veel mensen moeten de trappen gebruiken. Onder hen ontwaar ik een stewardess die uitgeput van de zeventiende verdieping naar beneden is gekomen met volledige bepakking. Ze vertrekt die morgen naar AMS. Onze kamers krijgen we echter wel ondanks de chaos. Dit keer voor mij een kleine kamer. Ook de koffer arriveert snel en tevens via roomservice het ijskoude biertje. Zesde verdieping.
Ik kijk net mooi uit over de gebouwen op de prachtige hoogvlakte waar Nairobi al zo’n negentig jaar staat. Ik denk aan al die safari gangers. Ze hebben gelijk. Want als het zo doorgaat met het stropen van wild, voorspelde me de ingewijde Ian Ross, is het over tien jaar met dat wild afgelopen. Haast u! Of ga naar Artis. Wel zo dicht bij en je hoeft geen safaripak aan!
Ook denk ik aan een avontuur, dat een collega meemaakte op safari. Ze waren in een gewone auto op weg en ergens ontmoetten ze een groep heel koddige apen. In hun enthousiasme openden ze een raam en gaven de dieren wat snoep en fruit. Een aap sprong echter zeer snel de wagen in en nestelde zich tussen twee personen op de achterbank. Opeens was het niet meer zo leuk. De chauffeur siste de reizigers toe: “Blijf doodstil zitten en verroer je niet. Laat hem alles pakken wat ie wil”. Dat wekte bij mijn zegsvrouw een giechelbui op. Enfin, na enige minuten, waarin de aap wat snoep steelt en wat met een kettinkje speelt vindt hij het niet meer zo gezellig onder de mensen. Hij verdwijnt weer uit het raam, dat snel wordt gesloten. Opgelucht rijdt men door. Raampjes dicht dus!
Vaak wandel ik ’s middags in Nairobi naar het Norfolk Hotel. Een zeventig jaar oud Engels hotel waar onder meer Teddy Roosevelt gelogeerd heeft. Hij ging aan het begin van de eeuw op groot wild jagen. Op het mooie terras drink ik eerst thee, vergezeld van een gebakje van de trolley. Dan wacht ik tot precies klokke vijf de bar met een grote sleutel wordt geopend.
Op mijn wandeltochten wordt ik soms aangesproken door zich gevlucht noemende Oegandese studenten. Ze willen werk en als dat niet kan, geld.
Moeilijk altijd!
Twee dagen later gaan we naar Joburg. Gedurende de grondstop begint het zo hard te hagelen dat er deuken in vleugels en staartvlak komen. De DC - tienen die daar staan houden er alleen wat deukjes aan over. De Boeings van de SAL komen er slechter vanaf. Geen enkele kan vliegen die avond. Na een langdurige en grondige inspectie vliegen we met veel vertraging terug naar NBO. We komen pas zeer laat in het Hilton terug.
’t Is er toch wel wat gehorig vind ik. Vooral de douches maken veel herrie en de stadsbussen van NBO ook. Maar overigens is het een aangenaam oord, al is het er wel eens wat saai als je al op safari geweest bent.

2006-03-12T11:40:00.000+01:00

In Curaçao gelogeerd
Juli 1980

Elf bier had Fons, de barman, voor ons neergezet op de hoefijzervormige bar van het Piscadera Baai Hotel. Je kon ze zien staan als je doodmoe incheckte bij de balie komend uit Lissabon. Het was in 1960. We waren met z’n elven, drie vliegers, twee BWK’s, twee telegrafisten en vier cabinebemanning. We hadden dan wel zo’n achttien uur gevlogen, tenminste als we via Santa Maria gingen. Maar het duurde wel zo’n drieëntwintig uur via Sal - Kaap Verdische eilanden - en Paramaribo.
Als we op Sal landden, was het er altijd donker en waaide het. Een nogal onwerkelijke sfeer.
Aan deze zaken dacht ik laatst toen ik, een beetje weemoedig, op zoek was naar de overblijfselen van het oude Pisca, zoals het in het gebruik genoemd werd. Ik liep achter het terrein van het Hilton en links achter, helemaal aan zee, op de punt van een rots staat nog steeds de oude ontbijtzaal. Wat houten pilaren dragen een puntdak, alles is verder open. Aan twee kanten de zee.
Verblind door het felle licht strompelde ik daar vroeger ’s morgens binnen en streek op de tast aan een of andere tafel neer. Soms tot de ontdekking komend dat dat was bij iemand die je liever gemeden had. Of bij een captain bij wie het toen ‘not done’ was dat je daar als jongste hofmeester bij aanzat. Maar het ontbijt was er een feest. Allerlei soorten brood - zondags krentenbrood -, uitgebreid beleg, zelfs hagelslag en verrukkelijke koffie. Op zee zag je de pelikanen vissen en van suikerpot tot suikerpot vlogen zenuwachtig de gele suikerdiefjes. De oude dinerzaal en de receptie met daarachter de bar zijn er ook nog. Nu heerst er een doodse stilte.
Daarachter weer lagen de nu afgebroken barakken met onze kamers. Toiletten en douches in het midden van de barak. Eens toen ik de deur van het toilet opendeed en het licht aanknipte, sprong verschrikt een rat de toiletpot weer in. Aan weerszijden hiervan onze spaarzaam ingerichte, kleine kamertjes. De airco had de gewoonte vreselijk te bonken zodat je ’s nachts angstig uit je dromen ontwaakte. Achter deze verdwenen barakken staat nog wel steeds de stenen dependance met de wat luxueuzere kamers waar Prins Bernhard eens logeerde.
Pisca had een goede Amerikaans - Europese keuken. Voor snackjes overdag aan het strand kon je terecht bij Dick, een toffe jongen van de gestampte pot, die nogal eens met een kat uit de hoek kwam. Maar zijn pan - broodje - kroket en pan leverworst waren heerlijk. Gerard Vergeer, broer van de opnieuw purser Dick Vergeer, leidde het hotel met strakke vakkundige hand.
Vorig jaar mocht ik eens in het Hilton verblijven. Van buiten is het nogal lelijk, maar het heeft mooie en ruime kamers. Het kan ook bogen op een fraaie tuin en ligt aan zee, wat toch altijd wel plezierig is. Toen het nieuwe Hilton gebouwd werd op de plek van het oude Pisca, in ongeveer 1965, verhuisden we naar het Hazenleger hotel dat volgens een plaquette in de hal nog door prinses Beatrix geopend was. Royalty vloog toen af en aan kennelijk. Hazenleger lag in de wijk Marie Pompoen helemaal aan de andere kant van de stad. Lopen naar Willemstad duurde ongeveer een uur. ’s Avonds kon dat niet want dan werd je door de woest blaffende honden aangevallen.Het Hazenleger toen. Saai en kaal.
Vanaf dat moment was het ook afgelopen met de Hollandse ontbijtcultuur, tot op de dag van heden in het Frommer moeten we het doen met witte toast en slappe koffie. Bruin brood is er niet te krijgen. Al jaren vraag ik erom: “Is er bruin brood?”. “Nee meneer, niet iedereen houdt ervan”. “Oh”.
Laatst nam iemand alleen een stukje meloen en toch berekende men acht NAF. Op zijn vragen waarom, zei men dat de KLM toch betaalde voor vol ontbijt, wat je ook nam. Wat dat niet scheelt op jaarbasis!
Ook logeerde ik eens in het Intercontinental, nu Plaza geheten, aan de ingang van de haven. Op een morgen bleef opeens de handle van het toilet vastzitten. De pot kon al dat water niet verwerken. Ondanks het feit dat ik in de loop van de jaren expert ben geworden in het herstellen van toiletten op hotelkamers lukte het me niet het onheil te verhelpen. Snel belde ik om een loodgieter of zo iemand. De telefoniste begreep mijn verhaal niet en zei: “U wilt scrambled eggs?”. Langzaam stroomde het water mijn kamer in. Eindelijk begreep ze het en even later stormden er twee man binnen om me van de verdrinkingsdood te redden.
En dan zitten we nu in het genoemde Frommer. Wel tien jaar al. In de kamers ontbreekt gelukkig hoogpolig tapijt en er ligt een mooie tegelvloer. De airco hoest soms wel heftig maar enfin. Het personeel echter lijkt wel bezig te zijn voortdurend een geheime guerilla - oorlog met de gasten te voeren. Ik ben ervan overtuigd dat er aan geen frontdesk ter wereld zo vaak nee wordt gezegd als hier. Dat of ‘eventjes wachten’ of alleen maar het hoofd optillen met een blik van ‘wat nou weer’. Mijd ze!
In de coffeeshop beneden is de bediening iets vooruitgegaan sinds ik de laatste maal in Curaçao was. Enige jaren geleden ging ik ’s middags met twee collega’s een hapje in de coffeeshop eten. De één bestelde een tunafish salad en de ander nam een seafood salad. De seafood salad bleek precies hetzelfde te zijn als de tunafish salad, al zat er een halve garnaal op geplakt. Op haar opmerking dat ze dat niet in de haak vond zei men dat dat de seafood salad was die altijd geserveerd werd. “Nou”, zei ze, “dan bespaar ik vijftig cent en neem ook de tuna”. Het gerecht werd afgeruimd en even later prijkte voor haar dezelfde tonijnsalade met de afdruk van de garnaal er nog in. Wij lachen natuurlijk. In de hoek stonden de obers bozig naar ons te kijken. Deze reis keek ik even in de glazen ijskast hoe de salads er nu uitzagen. Hetzelfde.
Dan het strandje. Zelf kom ik vanwege mijn tere huid niet zoveel in de zon, maar er zijn velen die er uren lang liggen. De dames, heb ik me laten vertellen, klagen een beetje over het hanige gedrag van de landskinderen. En aan de strandbar moet je je ziel tijdenlang in lijdzaamheid bezitten, om je bestelling geplaatst te krijgen. En dan nog maar hopen dat ze het niet vergeten in de chaos.
Arthur de beheerder van de strandbar is er tegenwoordig niet meer. Er staat nu een mevrouw die nogal onordelijk de zaken regelt. Ze wordt geassisteerd door een paar jongetjes die liever spelen. En dan ook met de hotdogs, hamburgers, cola’s en ijsblokjes staan te jongleren. Het ziet er ook allemaal viezig en versleten uit. Zeker voor de bezoekende toeristen is men bezig een slechte reputatie op te bouwen. Af en toe een lach van het personeel en misschien wat begrip voor onze wensen. Het zou het allemaal beter te verteren maken.
Curaçao is toch wel erg mooi. Ik heb eens bij ondergaande zon in een auto een tochtje over het eiland gemaakt. We gingen naar oude, verlaten plantages en landhuizen. Ik was diep onder de indruk van de stilte en de pracht van het landschap onder het strijklicht van de zon. Ook maakte ik laatst op ongeveer hetzelfde uur van de dag met Arthur in zijn Catamaran een tochtje. We voeren voor de kust langs en zagen vanuit de zee Willemstad en de omringde heuvels. Het was een adembenemende gebeurtenis. Ik besefte dat ik van Curaçao hield. Al wordt het ons wel eens moeilijk gemaakt. Men moet wel proberen de kreet ‘Bon Bini Na Korsow’, ‘Welkom op Curaçao’, inhoud te geven.

2006-03-11T18:29:00.000+01:00

In de Efteling gelogeerd
September 1980

Ik had korte reizen aangevraagd. Indeling komt. Allemaal reserve en aan het einde van de week Londen en Faro. Het onderste uit de prullenbak!
’s Maandags gaat de telefoon. “Vanavond naar Lima”, zegt de indeler. “De langste reis die er is”, kreun ik. “Nou ja, hierna kort”, zegt hij en ’t is inderdaad daarna nog goed gekomen. “In Lama land, there’s a one man band and he’ll toot his flute for you”, zingt Sinatra.
Lima, Peru. Vaak kom ik er niet. Ik houd er niet zo van ergens lang te slippen en dan uitsluitend op de bemanning aangewezen te zijn. “Een aanslag op mijn privé leven”, noemde eens een collega dat. Gelukkig vinden velen dat wel aangenaam. Vragen dit dan aan zodat ik er nauwelijks kom. Cirkel rond, iedereen tevreden!
Eerst naar LIS. ’s Avonds uit AMS en dan ‘s nachts in Lissabon. De volgende middag gaan we door naar Curaçao. Plezierig nu eens niet ’s nachts erheen te vliegen.
In CUR is het 30 april. ’s Morgens hoor ik rechtstreeks op de radio de troonswisseling. Ik denk aan 1948. Toen op de radio de heilige eed van Juliana klonk loodste mijn vader, die bakker was, een klant die om een half regeringswit kwam de huiskamer binnen. Alwaar deze vrouw verlegen met haarzelf het gewijde ogenblik afwachtte.
Amsterdam is in rellen en feestelijkheden gespleten en op Curaçao is er niets. Niets voor de crew in ieder geval. Normaliter worden we op dit soort dagen op allerlei ambassades uitgenodigd.
’s Avonds laat gaat tegenwoordig vanuit CUR de vlucht baar Lima. ’s Morgens als we er landen is het nogal mistig en warm. We rijden door het dorre landschap met de vale onderkomens naar ons hotel. Lima heeft er de laatste jaren honderdduizend inwoners van het platteland waar het nog erger was bij gekregen. Dan rijdt de bus een hoek om tot voor het receptiegebouwtje van het Pueblo Hyatt Hotel. We zijn voor vier dagen in ons hotel. Wat zeg ik? Het is geen hotel. Het is een scène. Een scène uit een Peruaanse film over een Zwitsers dorp! Of een Zwitserse productie over een Peruaans dorp. In dit dorp is elke kamer een huisje, vaak ook met een kruisje. Ieder ogenblik verwacht je dat Julie Andrews, door een zwerm kinderen omringd, om de hoek komt en iets uit de ‘Sound of Music’ gaat zingen!
Ik geef toe. Het ziet er sprookjesachtig uit. Twee zwembaden, paarden om op te rijden, tennisbanen, een schattig dorpspleintje en restaurants. Maar ’t is toch een illusie. Deze welbesproeide oase heeft geen aanrakingspunten met de dorre omgeving en zou overal kunnen zijn. Gezien het omringende landschap zeker op de maan.
Ik woon in een klein straatje waarvan de overkant geen warm water heeft. Mijn douche werkt ook niet en klagen hierover is zinloos. Ook blijkt het via de crewinfo beloofde gratis water een illusie. Ach het geeft allemaal niets. Melodieus koeren de duiven door de avond. In de verte blaffen de honden. Een orkestje speelt op het dorpspleintje.
De tijd staat stil maar mijn gedachten niet. Ik wil eruit …. Ik wil ook gewone mensen zien en niet alleen maar crew. Hoe aardig vaak ook. Ik wil over echte straten lopen en niet over het plaveisel van een Hollywood decor. Ik voel me er geïsoleerd en verlaten. Ik denk aan hotel Bolivar in de stad, een Spaans koloniale suikertaart, waar we vroeger logeerden.
Op een dag besluit ik naar de stad te gaan. Een expeditie van ongeveer veertig minuten in een zeer rammelende bus. De bus gaat er om de twee uur heen en na half zes helemaal niet meer.
Ik bezoek er onder meer het voornoemde Bolivar Hotel. Dat heeft toch wel klasse. Es de categoría. Zoals men in Zuid - Amerika zegt. En ’t is er nog allemaal. De prachtige lounge met een magnifieke koepel van glas in lood. De mooie eetzaal waar ’s morgens bij het ontbijt de heerlijkste papaya van de wereld werd geserveerd. Obers die met witte handschoenen aan bedienden. Die heerlijke broodjes en koffie!
Ik bezoek er tevens de bar, El Colonial. Maar drink er niets want het is nog wat te vroeg. Ik bewonder er de leren fauteuils, de donkere lambrisering, het glimmend gepoetste koper, de mooie vloer. Waarom moesten we er eigenlijk weg, vraag ik me af. De kamers waren wel wat klein. Soms als je de deur naar de badkamer opende, kwam je menigmaal tot de ontdekking dat de badkamer tweemaal zo groot was als de kamer.
De keukens rook je ook als je een kamer aan de binnenplaats had. Het personeel was er immer aardig. En als je het hotel uitliep stond je zomaar op straat. Gewoon tussen de mensen op het plein. Het plein dat we toen Dam noemden omdat we vonden dat het er zoveel op leek. Het hotel was dan het Paleis natuurlijk . Links had je het equivalent van de Kalverstraat. In die straat bevindt zich een kathedraal die we op onze dagtocht naar Lima ook even bezochten. Veel hout gesneden altaren en grote drukte van gelovigen, die zich verdringen om een in een hoek geplaatst kruis aan te raken. Naast en om dat kruis hangen veel op plaatjes en bordjes vermelde dankbetuigingen. Een vriendelijke, in bruine pij geklede, geestelijke noodt ons achter de kerk verder te kijken. We zien de kleedkamers voor de dienstdoende priesters, met wel twintig grote houten commodes met verweerde spiegels erboven. Ruwe ijzeren hangsloten sluiten de commodes af.
Dan zien we de prachtige binnenplaats met schilderijen aan de muur. Omdat het zo droog is in Lima bevindt zich dit alles gewoon buiten. Veel wonderen zijn er geschilderd. Veel zweefwerk, bloed en vuur.
Na eerst nog een ‘cebiche’ gegeten te hebben en een biertje tegen het stof aanvaardden we de weg terug. Cebiche is rauwe in limoensap en uienringen gemarineerde vis. Schelvis of kabeljauw denk ik. Verrukkelijk! Ik neem me steeds voor het thuis eens te bereiden. Maar ik kom er niet toe. Terug gaan we weer naar ons Bio vakantieoord. Waar we onze bleke neusjes verder gaan bijkleuren.
Na vier toch nog snel voorbijgegane dagen verdwijnen we uit het beeld en bevinden ons dan in Caracas. Deze laatste regels schrijf ik gezeten op mijn bed in het Macuto Shereton Hotel. Er zitten brandvlekken op de vloer. Ook boven het nachtkastje aan de muur zitten vlekken. Langzaam glijdt mijn blik naar boven en ik ontwaar een doodgeslagen bromvlieg, die als een neergestort vliegtuigje tegen het plafond gekleefd zit. De ‘verkommen’ sfeer wordt gecompleteerd door een stilleven op het balkon. Op een stoel staat een half leeggegeten kommetje rice crispies met lepel van de vorige bewoner.
Op de gangen hangt een zeer treurige vieze geur. En bij de kassier beneden wisselt men wel geld maar geen woorden, al lach ik al mijn tanden bloot.
Er zijn Miss Venezuela verkiezingen in het hotel geweest. En ‘Zij’ loopt hier nog nagenietend van de roem rond. Omstuwd door patsers en bodyguards. Is ‘Zij’ mooi? Ja, ik geloof van wel. Maar wat een dikke bibs! Nou ja. ’s Lands wijs, ’s lands eer. Straks gaan we eten. Eenvoudig maar duur. Wat dat betreft lijkt het of we al in Amsterdam zijn.
Nog één nachtje slapen.

2006-03-10T09:26:00.000+01:00

In Toronto gelogeerd
Oktober 1980

Het is doodstil ’s nachts om half vier. Ik lig thuis in mijn eigen bed. Zojuist zijn mijn ogen opengeklapt en ik weet, ik ben klaar en klaar wakker. Even opstaan, wat drinken en het maar weer proberen. Straks is het de eerste vlucht na de vakantie. De wekker staat op acht uur ingesteld. Nu is het kwart voor vier. Nog steeds geen slaap. Al lig ik lekker. Om half vijf beginnen de mussen te tsjilpen en de duiven te koeren. Amsterdam slaapt nog even door.
Om half zes start iemand in de straat zijn auto. Dat lukt niet al te best. Eindelijk is ie weg. Om zes uur beginnen de eerste trams te rijden. Daarna komt langzaam de stad op gang. In de afgelopen drie uur heb ik aan zoveel liggen denken dat mijn gedachten op het laatst als hamstertjes in een tredmolen rondtollen. Dan gaat de wekker. Ik mag eruit. Moe maar opgewekt naar Toronto. Het wordt een volle vlucht. Eerst naar Montreal en dan nog een uurtje naar Toronto.
’t Is er prachtig weer en we worden in YYZ niet per bus maar luxueus met limousines, bestuurd door altijd vriendelijke chauffeurs, naar ons hotel het ‘Royal York’ gebracht. Het is een kast van een hotel. Ik denk dat het in de twintiger jaren is gebouwd. De hal is zeer indrukwekkend en lijkt een beetje op de eerste klas wachtkamer van het CS in Amsterdam.
Snel worden we aan een kamer geholpen. De nummering van de kamers is nogal ingewikkeld zodat je goed moet kijken hoe je loopt. In het hotel werkt personeel uit vele landen. Chinezen die er trouwens veel lijken te zijn in Toronto, Jamaicanen, Indiërs, Polen. Mijn kamer dit keer, ik bof niet, kijkt uit op een andere vleugel van het hotel. Als je het raam opent en naar rechts kijkt zie je wat andere gebouwen. Beneden is de vuilnis ophaalplaats en een garage.
Terwijl ik zo naar buiten kijk zie ik iemand op een vensterbank aan de overkant op een hogere verdieping in een open raam zitten. De persoon heeft slechts een handdoek om en zit zo, op vijftien hoog, kennelijk gevaarlijk af te koelen. De split van de handdoek zit aan de achterkant dus ik bewonder een fraaie bilpartij en een slanke bruine rug. Man of vrouw, vraag ik me af. Even later staat een aangeklede vrouw voor dat raam me streng aan te kijken. Dezelfde persoon?
Op de tv is intussen het nieuws. Eén onderwerp betreft het graduation ball van een universiteit hier. Daar krijgen de afgestudeerden hun diploma. Daarbij dragen ze dan een toga en een vierkante hoed met een kwast. Het ging er in die uitzending om dat één van de afgestudeerde jongens niet zijn vriendin of verloofde had uitgenodigd maar zijn vriend. Na veel vijven en zessen had de universiteit toestemming gegeven samen te komen. De pers had hier lucht van gekregen en was in groten getale op komen dagen om dat nu eens aan het publiek te tonen. Men gedroeg zich zeer onvolwassen. Flikkertje kijken dus. Maar wat valt er eigenlijk te zien, dacht ik, wat al die opwinding rechtvaardigt? Gewoon twee jongens die naast elkaar zitten of lopen. Verder niets. Enfin, gelukkig waren onze twee vrienden de pers te snel af. Door een listige afleidingsmanoeuvre had de pers het nakijken en men kon slechts de achterkant van de auto filmen. En wat zagen we? Inderdaad twee jongens die naast elkaar zaten. Ondanks dat er in die uitzending niets denigrerends werd gezegd, werd de hele zaak in het belachelijke getrokken en onschadelijk gemaakt alsof de kijkers en hun kinderen nooit homo zouden kunnen zijn.
In dit geval denk ik aan mijn eigen lotgevallen toen ik afgelopen winter met een intekenlijst liep die er bij de directie op moest aandringen nu eindelijk eens IPB - reizen voor de vriend of vriendin van ondermeer homofiele KLM’ers mogelijk te maken. Er is sinds die tijd nog niet veel gebeurd. Het gaat toch maar om een kleine groep van ongeveer vier procent, nietwaar. Van de directie is een weigering gekomen. Wat zouden andere maatschappijen wel niet zeggen en de tijd is er ook nog niet rijp voor! 1980 nota bene. Wanneer dan wel? Eveneens voelt het bestuur van onze vereniging er niet veel voor zich voor deze zaak in te zetten, al staat men er positief tegenover. Het blijft dan ook een zure zaak veel collega’s met vrouw en kinderen aan boord te hebben, die samen gezellig een weekendje naar LIS gaan. Terwijl mijn vriend en ik dit jaar met vakantie in Groningen zijn geweest en nog niet eens met de NLM.
’t Moest me even van het hart, maar we waren nog steeds in Toronto. ’t Is echt een mooie stad met schone straten en veel moderne gebouwen. Vooral bijvoorbeeld het ‘gouden’ gebouw naast ons hotel. Loop er eens doorheen, door die hoge ruimte en ga eens met de roltrap omhoog. Een sensatie alsof je vliegt. Hoogtevrees moet je niet hebben. Beneden in de diepte kun je geld wisselen. Onder dit gebouw is een groot winkelcentrum met onder meer een paar prachtige boekenzaken.
Naast voornoemde gebouw is de Bay Front coffeeshop waar ik altijd ontbijt. Leuk ingericht met lichte houtsoorten. Er hangen aan de muur ingelijste oude kranten uit W.O.II met Canadese heldendaden.
Tegenover deze coffeeshop bevindt zich het hoofdpostkantoor dat kennelijk doofstom personeel in dienst heeft. Vaak zitten er groepen mensen in de coffeeshop drukke gesprekken in gebarentaal te voeren. Waarbij het me soms opvalt dat het ook in gebarentaal mogelijk is ‘het hoogste woord’ te voeren!
Even verderop ligt het moderne O’Keefe theatercentrum en daarvoor links is Yonge street. Vooraan zijn wat tweedehands kledingwinkels en dumpgoederenzaken. Waterlooplein spullen enzovoort. En nog verderop een enorm complex dat een beetje lijkt op het Centre Pompidou in Parijs. Hier echter geen kunst maar het is een winkelgalerij. Zeer de moeite waard. Helemaal achterin een bioscoop waar wel tien verschillende zalen zijn met even zovele films.
Overigens zijn er volop mogelijkheden in Toronto. Een tochtje naar de Niagara watervallen. Wel een saaie zit van ongeveer drie en een half uur er naar toe en dan is er veel vallend water.
Tegenover de kust ligt, in het Ontariomeer een eilandje waar je kan zwemmen en zonnen. Er zijn plannen daar de internationale luchthaven te bouwen. Dikke protesten ertegen natuurlijk.
Je kan kiezen uit vele mogelijkheden om te eten in Toronto. In het steakhouse ‘The Hayloft’, de hooizolder dus. Er werd als verrassing voor jarigen een Canadese versie van ‘Lang zal ze leven’ gezongen. Verzorgd door koortje van een obers met strooien hoeden en voorschoten. Ook kregen de jarigen een taart met kaarsjes erop. De steak was er ook goed.
Vlak voordat ik, terugkomend van een wandeling, het hotel weer in wilde gaan zag ik een gigantische gekleurde libel vliegen. Ik liep verder en hoorde even later een geschuifel. Ik keek om en zag dat de libel op de grond lag met de buik naar boven. Ik moest denken aan de Amerikaanse helikopters in Iran. Even overwoog ik haar op te tillen, maar ik dacht: “Als ze dood gaat, gaat ze toch dood”. Toen zag ik dat het achterlijf zich omhoog krulde. Even later stond ze op haar pootjes en net als een helikopter steeg ze statig recht omhoog.
In dit soort grote hotels heb je op elke verdieping bij de lift een brievenbus. Als je dus op welke verdieping dan ook een brief post valt ie helemaal naar beneden. Daar staat een mannetje klaar om hem te stempelen en weg te brengen.
Op mijn verdieping zag ik een brief vastzitten in een spleet van de schacht. Het was een brief gericht aan een meneer in Zürich. Ik tikte tegen de glazen voorkant maar de brief bleef zitten. Toen moest ik met de lift mee.
Na enige tijd kwam ik terug. Die brief zat er nog. Ik zag dat de glazen plaat los kon en opende hem. Ik pakte de brief en liet hem verder vallen. Het vervelende was echter dat de plaat niet meer sloot. Snel verwijderde ik me.
In ieder geval krijgt iemand in Zürich nu spoedig een brief. Ik bedoel maar. Ik zit vol goede wil.

2006-03-09T11:06:00.000+01:00

In Singapore gelogeerd
November 1980

Mijn haar moest geknipt. In Singapore had ik tijd en gelegenheid. Dat soort dingen doe ik liever langs de route want ik vind het een verlies van tijd en geld in Amsterdam.
Ik liep over de Orchard Street en had net wat boodschappen gedaan. Ik vroeg aan een voorbijganger waar ergens in de buurt een kapperszaak was. De man wist het niet maar vermoedde even verderop. Goed antwoord vind ik altijd. Ik liep dus verder in de brandende hitte en inderdaad enige honderden meters verder in een typisch oud Singapore gebouw, dat nog net niet door de slopers en stadsvernieuwing ontdekt was, vond ik een kapperszaak. Een oud afbladderend bord vertelde: ‘Young Hairfashion’. Roekeloos stapte ik naar binnen en was meteen aan de beurt. Ik bevond me in een smalle maar diepe ruimte met aan weerszijden spiegels, zodat als je geknipt werd, je meteen je achterkant kon zien. Dit drukte me weer met de neus op het feit dat bij mij de maan bijna op zijn volst door de bomen schijnt.
De kappers waren allen stokoude Indiërs die de moed allang hadden opgegeven en de paar aanwezige klanten verschilden niet veel met ze van leeftijd. Dapper ging ik zitten. De man begon. “Short”, zei ik maar hij verstond het niet of wilde het niet horen omdat hij zo vastgeroest was dat hij nog slechts één model beheerste. Op subtiele wijze hanteerde hij de schaar en ik raakte een beetje in een dromerige toestand door het geklik van de schaar, het gefriemel aan mijn hoofd en het gegeeuw van de kappers die niets te doen hadden. Toen hij klaar was wees ik hem de plekken aan waar volgens mij nog wel wat af kon. Vol medelijden keek hij me aan en begon zuchtend aan zijn arbeid.
Hierna besloot ik me te laten scheren. De stoel ging helemaal naar achteren en ik werd met een ouderwetse kwast ingezeept. Daar kwam Figaro met het mes. De huid glad trekkend begon de barbier langzaam te scheren. Kras, kras ging het mes. In doodsangst zat ik want het was duidelijk dat hij mij niet mocht. Eén verkeerde beweging en het was met me gedaan. Zeker toen het mes op m’n strot stond. Er werd nog wat Oosters op mijn wang gesmeerd en even later stond ik buiten. Vier Singapore dollars had het me gekost ongeveer vier gulden dus. Ik vertelde het even later aan een Singaporeaanse kennis van me en die vond nog het aan de dure kant ook!
Voor het eerst kwam ik achttien jaar geleden in Singapore. Wijlen Huub Poel was de purser. Singapore had nog een klein verlaten vliegveld waar het personeel landerig stond te wachten of er misschien nog gevlogen werd. We logeerden in een hotel vlakbij de kust. Seaview heette het.
In die tijd vlogen we wegens politieke moeilijkheden omtrent Nieuw Guinea niet naar Jakarta en in Singapore kwamen we nauwelijks omdat het geen commerciële mogelijkheden bood. In het Seaview ben ik toen bijna in bad verdronken doordat ik door oververmoeidheid in slaap viel. Toch was ik niet zo moe of ik ging met de crew samen eten. Ik herinner me zelfs dat er Lobster Thermidor op de kaart stond. Een ongekende luxe en bijna voor niets. Daarna kwam ik er nog eens op een rare stop. ’s Morgens vroeg uit Manila weg en dan zeg maar acht uur slippen in Singapore en ’s avonds weer door naar Bangkok.
Singapore zag er toen heel anders uit, alleen maar eigenlijk het soort huizen en winkels dat tegenwoordig nog in en om Albert Street staat. Albert Street wordt trouwens ook al afgebroken. Het straatnaambordje was laatst toen ik er was al van de muur verdwenen.
We logeerden daar voor die paar uur in het befaamde Raffles Hotel. Een hotel van groot belang in die tijd. De geest van W. Somerset Maugham waarde er rond terwijl W. nog niet eens dood was. Daar zaten Engelsen in de lobby ‘pink gin’ te drinken. Gin met een druppeltje Angostura. Maar door de bouw van nieuwere hotels was het Raffles al aan zijn neergang begonnen.
Het plafond in mijn kamer was wel drie meter hoog. Allerlei buizen liepen er langs de muur, een fan was aan het plafond bevestigd en er zat een airco in je raam. Het raam zat zo hoog dat je er niet door kon kijken of je moest op een stoel gaan staan. Nog later raakte het Raffles helemaal in verval. Maar naar verluidt heeft een rijke Chinees zich het lot aangetrokken en is het geheel in oude glorie hersteld. Om dezelfde nostalgische redenen als die van de Chinees wordt het Raffles nu weer druk bezocht. Al kan het de Singaporeanen niet zoveel schelen volgens de tv uitzending die ik nota bene in Sydney zag.
Die houden meer van moderne hotels zoals het Hilton waar we toen we met regelmaat op SIN begonnen te vliegen gingen verblijven. Het is vierentwintig verdiepingen hoog en ik vind het wel een plezant hotel. Het zwembad bevind zich op het dak waar je een prachtig uitzicht over de stad hebt. Tevens is er een bar en graag mag ik daar om ongeveer zes uur zitten wachten tot de zon ondergaat, met een perfect gemengde dry martini voor me. Ik vind daar op die plek en dat uur rust en troost. We bleven ongeveer vijf jaar in het Hilton. Daarna werd het en is het nog steeds het Hyatt Hotel.
Singapore heeft met Amsterdam als overeenkomst dat het een slappe bodem heeft. Dus geheid dat er rond het Hyatt geheid wordt. Maar ja, het ene winkelcentrum na het andere wordt uit de grond gestampt.
Vroeger waren de kamers van het Hyatt somber rood, somber groen of somber blauw. Vorig jaar zijn ze echter opnieuw ingericht, in een fraaie zandkleur. Tevens werden in opdracht van de autoriteiten de elektrische leidingen vernieuwd. Dat leverde een lawaai op waar echt niet doorheen kon worden geslapen en waar je zelfs gewoon niet bij aanwezig kon zijn. Ik ontvluchtte dan ook de herrie en nestelde me met een boek of zo bij de Holiday Inn aan de overkant. In de coffeeshop waar het een zeer gezellig komen en gaan is van de meest uitlopende soorten mensen. Modieuze Chinezen, getulbande Indiërs, Maleisiërs in sarong en Australische families. De mannen in die typische korte broek waar Australië het alleenvervaardigingsrecht van schijnt te hebben. De vrouwen in bloemetjesjurk en krulletjeskapsel. Met veelal een totaal verwilderde uitdrukking in de ogen, die het midden houdt tussen, wat doe ik hier eigenlijk en ik moet nog zoveel kopen!
Terug op de kamer in het Hyatt. De radio doet het meestal wel en de tv ontbrandt keer op keer tot mijn tevredenheid. Het water uit de douche is gloeiend heet, al zit de douchekop wel laag voor mij. Een collega moest zijn onwetendheid over dit hete water eens bezuren met een verbrande rug. Eerst het koude water aan dus en buiten de douche blijven staan om het water te proberen. De bedden zijn wel wat zacht maar je kan een plank krijgen als je het meldt.
De was krijg je mits vóór veertien uur ingeleverd binnen twee of drie uur terug. De crewinfo zegt vóór tien uur, maar die lui van de crewinfo willen je graag vroeg uit bed hebben. Ook zegt de crewinfo de was niet buiten te zetten. Maar als je laundry op zes belt zeggen ze: “Leave it outside please?”. Perfect die wasserij. Laatst belde zelfs de laundry om me te melden dat er een knoop van m’n uniformjasje miste.
Het blauw - groene, uit vele glazen bestaande, plafond in de hal beneden is een kunstwerk op zich. Kortom het Hyatt is prima. Hoewel, er waren wel eens wat problemen met ‘opdubbelen’, maar ik hoor dat dat voorbij is.
In Singapore is er volop gelegenheid om inkopen te doen. Velen geven zich daar met hartstocht aan over. Zelf loer ik op een kleine cassette recorder met koptelefoon. Zodat ik, zoals een collega eens decadent opmerkte, met mijn voeten in de Arabische Golf kan zitten en met mijn hoofd in het Concertgebouw.
Foto’s ontwikkelen is er goedkoop. Hemden enzovoort laten maken is duurder dan in Bangkok, maar ik vind wel beter.
En dan natuurlijk het eten. Alles is er mogelijk. Ga nooit ergens zitten en bestel, zoals ik laatst iemand op de radio hoorde zeggen: “Eén portie Chinees”. Dat doe je niet.
In ons hotel kun je in verscheidene restaurants voor speciaal verlaagde prijzen eten. In het Marco Polo Hotel heeft men zelfs een zeer goede Franse keuken. Alle obers lopen er met Franse schorten voor. Als je niet bang bent voor een portie vervreemding moet je er beslist een keer naar toe. Liefst natuurlijk als Fransman verkleed, met baret en zo en maar ‘O lala’ roepen.
Ook heb je nog de carparks, waar je ’s avonds aan schragen vanaf rijdende keukens - als je er eet staan ze stil hoor - ware banketten worden aangericht. Elke wagen heeft zijn eigen specialiteiten en jongetjes rennen rond om overal vandaan de gewenste dranken en spijzen voor je neus te zetten. Albert Street, ook zo’n straat waar gegeten kan worden in de open lucht, wordt zoals reeds gezegd afgebroken en is voor Singaporeans te duur, maar voor ons rijkaards nog wel te doen.
Het is een hele reis om er te komen in Singapore, Maar als ik er eenmaal ben, komt het vertrek me altijd een dag of twee te snel.

2006-03-08T09:50:00.000+01:00

In Sydney gelogeerd
Januari 1981

Sommige steden zien er van de lucht uit als een landkaart die klopt. Van alle steden in de wereld waar we op vliegen zijn er twee die je niet in de eerste plaats aan een landkaart doen denken. Ze liggen er niet zo maar. Ze liggen er om het oog te behagen. Eén van de twee is Rio de Janeiro en de ander is ongetwijfeld Sydney met zijn blauwe baaien, groene heuvels en blanke stranden.
We gaan op bezoek bij onze tegenvoeters al zijn ze dat niet helemaal. Als je de aarde met een appel vergelijkt en je doorsteekt die appel met een appelsteker, dan kom je soms wat verkeerd uit. Zo ongeveer zitten ze daar aan de andere kant onder ons. Dus. Pas geleden komen we in Sydney aan. We staan moe op de bus te wachten. Stampt een stewardess op de grond en roept: “Mama, ik ben er”. Verbaasd keken we naar haar. Na enige momenten stilte zegt ze: “Oh ja, dat is waar ook. Ze is niet thuis!”.
Al sinds 1945 heeft de KLM op Sydney gevlogen. Aanvankelijk alleen charters met vluchtelingen uit het toenmalige Nederlands - Indië. Gevlogen werd er met Dakota’s - DC 3 - en door vliegers van de KNILM en Australische piloten. Stationmanager H. Roxburgh vertelde me dat en hij wist ook nog de naam van het hotel toen. Metropole Hotel heette het. Alleen bestaat het niet meer.
Sydney was toen nog een door en door Engelse stad. Er was geen hoogbouw. Restaurants waren er nauwelijks, alleen wat oesterbars met ongezellige tl verlichting en fish and chips zaken.
Toen we éénmaal per week met een regelmatige lijndienst op Sydney gingen vliegen vond men voor ons een hotel aan de noordkant van Bondi Beach aan het grote strand van Sydney. Het hotel heette Ben Buckler en het werd gedreven door een meneer die de kleurrijke naam Ben Saffron droeg, draagt moet ik zeggen, want hij leeft nog. Naar verluidt kreeg deze meneer regelmatig de politie op zijn dak omdat er nogal eens veile vrouwen in zijn huis werden toegelaten. Veel KLM’ers herinneren zich die periode in Buckler nog met veel weemoed. Hetgeen niets met het voorafgaande te maken heeft haast ik me te zeggen.
Je stond een week in Sydney. Als daggeld kreeg je één Australische pond per dag - dat is tien gulden -. Een bedrag , zo vlak na de oorlog, waar je de koning te rijk mee was. Bob Hiensch vertelde me wat nostalgische verhalen hierover. Het hotel dat nog bestaat was een twee verdiepingen tellend langwerpig gebouw. De kamers waren groot en simpel, om niet te zeggen, spaarzaam ingericht.
In de Rumpus room - de feestzaal - werden vele feesten gegeven. Op een dag had Bob het idee om de kale ruimte waar slechts wat stoelen stonden wat op te vrolijken met slingers van wc - papier. Leuk gezicht vond iedereen en ja hoor aan het einde van het feest stak een dronken gast een klein hoekje aan. Waarna in een mum de hele versiering brandend neerstortte. Niemand bezeerd of schade gelukkig.
Er werd gevlogen met de DC - 4. Je vloog: Amsterdam - Damascus -Karachi - Calcutta - Singapore - Darwin - Alice Springs - Sydney en dat samen slippend met de passagiers. Aanvankelijk was het zo dat de captain het daggeld mee kreeg van de hele crew en per station werd dan de bemanning hun daggeld uitbetaald.
Op een dag moesten Bob en z’n crew wegens motorstoring in Nice landen. De passagiers waren oliemensen die naar het Midden - Oosten gingen. De captain, een voor die tijd niet ongebruikelijke potentaat, besloot die avond de crew maar geen daggeld uit te reiken met als motivatie dat ze het toch maar zouden verzuipen. Daar stonden ze dan met honger en dorst en zonder geld. Nederland was toen nog arm en men had gewoon géén geld bij zich. Bob vertelde me dat ze toen in arren moede op zoek gingen naar hun passagiers die wel ergens in de stad zouden rondzwerven. Na enige tijd vond men de Texanen die vrijgevig als ze waren er meteen maar een grandioze avond van maakten.
Die wilde tijden in het Ben Buckler duurden tot 1959. Zelf heb ik ze dus net gemist want ik kwam in 1960 bij de KLM. Er waren toen nog wel wat van die legendarische figuren. Maar in de zich toen snel uitbreidende luchtvaart was er voor schilderachtig gedrag hoe langer hoe minder plaats.
Australië mocht mij voor het eerst begroeten in 1960. Toen, net zoals nu nog, stormden allerlei norse mannen van de quarantainedienst met spuitbussen aan boord van onze korte DC – 8. Teneinde de eventueel nog levende vliegen, muggen, vlooien, kakkerlakken en als het aan hun lag misschien ons er direct bij, naar de andere wereld te sturen. Met de deuren weer gesloten en de airco uit bleven ze dan in de kwalijke dampen staan wachten totdat ze het genoeg vonden. Vervolgens moest iedereen van boord en werd het nog eens dunnetjes overgedaan. Zelden zag ik mensen met zo’n ernstige taakopvatting. Natuurlijk hebben ze ginds hun leergeld wel betaald. Denk maar aan de konijnenplaag en de cactussenplaag. Maar vaak komt het toch wel wat potsierlijk over. De laatste tijd glimlachen ze er wel eens bij, dus het zijn toch mensen.
Ook bij de douane wordt men tegenwoordig wat soepeler. Vroeger lieten ze je vaak goed voelen dat je maar een klein vogeltje moest blijven. Ze bekeken nauwkeurig elke onderbroek en schoen, om er maar voor te zorgen dat de Australische economie niet door zo’n Hollandse bemanning ontregeld zou worden met hun ‘personal goods’.
De passagiers moesten zoveel formulieren invullen dat om de mensen erbij te helpen een speciale purser vanuit Manilla werd meegestuurd. De zogenaamde ‘paper doll’.
Drama’s heb ik bij die douane meegemaakt. Eens probeerde een stewardess een blikje kattenvoer mee te nemen voor het poesje van haar familie in Australië. Het liep tegen Sinterklaas en het blikje was als surprise verpakt door een lieve Hollandse oma. De douane ontdekte het en het ontbrak er nog maar aan dat er schellen gingen rinkelen en alle deuren hermetisch werden afgesloten. Hoge douanefunctionarissen kwamen erbij en met gezichten vol afgrijzen werd het pakje plechtig in een ton geworpen. Bedremmeld stonden we op een kluitje om de bijna huilende collega heen. We waren per associatie ook een beetje schuldig natuurlijk.
Onze poes Toos zit, terwijl ik dit schrijf, tussen mijn armen op tafel mee te lezen. Toos is ook boos.
Het hotel waar we toen logeerden heette Hampton Court. Het staat nog steeds op slechts korte afstand van onze huidige verblijfplaats. Family hotel staat er nu bij als ondertiteling. Ik herinner me bloemetjestapijt op de vloer, chintz op de stoelen en obers in stijf jacquet. Er was een lounge waar je wat kon drinken en ’s avonds speelde een morsige Stehgeiger zeer slecht zulke treurige wijsjes dat het enige wat je nog kon denken was. IK WIL NAAR HUIS!!!
De pubs, die betegelde Australische zaken, waar saggerijnige vrouwen vreugdeloos bier tapten en waar iedereen zich zo snel mogelijk liet vollopen, gingen net als in Engeland op de meest onmogelijke uren open en dicht. Nee,erg leuk vond ik het er niet, totdat ik er vrienden kreeg en dan is zelfs Geldrop nog leuk.
Zo zag ik in de loop der jaren Sydney veranderen van de wat armoedige saaie Engelse stad in een gezellige, levendige metropool. Door de invloed van de immigranten kwamen er allerlei soorten restaurants en zelfs terrasjes. Wat bleef in Australië is die scherpe lucht van schoonmaakmiddelen. Die is uniek in de wereld.
Na een periode van ongeveer acht jaar in Melbourne geslipt te hebben, vind ik het een verademing weer in Sydney terug te zijn. Melbourne was me toch wat te stijf. Sydney bruist!
We logeren nu in het Gazebo Hotel. Een gazebo is volgens Webster een structuur erop gebouwd een mooi uitzicht te bieden. Men klaagt over de inderdaad wat kleine kamers, maar wat een uitzicht! Het ligt vlak bij King’s Cross. Het Leidseplein van Sydney.
Sommige weekhartigen ergeren zich aan de prostituees die zeer opvallend tegen de muren staan geleund. Maar ja, dat is de grote stad en misschien wel het leven of moeten we weer naar zo’n health farm ergens op het platteland? Er is zeer veel platteland in Australië. De neiging om wel ergens te willen zijn, maar niet de consequenties ervan te aanvaarden, leidt maar al te vaak tot een zich afsluiten van de werkelijkheid.
Ik herinner me het verhaal over een purser in de dertiger jaren werkend op een schip dat voer van Londen naar Sydney. De man ging nergens van boord. Niet in Southampton, Suez noch in Singapore. En als hij weer terugkwam in Londen was hij niet van z’n schip af geweest. Een mooi voorbeeld van ‘travelling narrows the mind’.
Er bestaan allerlei ideeën en uitspraken die als vaststaand worden aangenomen maar die echter helemaal niet kloppen. Ik noem hier ’Bier maakt geen vlekken’. Zo bestaat het idee dat het water van de wastafel in Australië in een tegenovergestelde draaikolk wegloopt dan hier op het Noordelijk halfrond. Frans Punselie verzekerde me laatst heftig dat hij verschillende proeven had genomen en dat het niet waar is. In het bad gaat de kolk naar links en de wastafel kolkt naar rechts. Nu zou het kunnen zijn dat als je beide dingen naar Australië meenam en ze dáár liet vollopen, ze tegenovergesteld zouden leeglopen.
In verband met de nieuwe bagageregels voor de bemanning zie ik daar echter vanaf. Frans, ik geloof je!

2006-03-07T12:46:00.000+01:00

In Monrovia gelogeerd
Februari 1981

We waren aan het uitchecken. Het was de laatste keer dat we er op weg van Amsterdam naar Rio slipten. Met een benauwd gezicht kwam de barman naar me toe. Hij vroeg me: “Is het waar, dat jullie hier voor het laatst komen?”.
’t Betekende natuurlijk veel voor ze dat we in het hotel logeerden, want veelal waren we de enige gasten. Maar het kon echt niet meer. Er was vaker geen water dan wel en ook de elektriciteit viel er regelmatig uit. Diezelfde morgen vlak na de klop op de deur, want er was geen telefoon, was er toevallig wel water. Vlug schoor ik me en sprong snel onder de douche. Net had ik me helemaal ingezeept of daar begon de douche te spetteren. Tot mijn afgrijzen zag ik na enige horten en stoten het water helemaal verdwijnen. Wat moest ik nu doen? Gelukkig had ik de avond tevoren de plastic prullenbak schoongemaakt en onder de lekkende airco gezet om de druppels die normaal gewoon in het tapijt verdwenen op te vangen. De prullenbak was nu helemaal vol met lekwater. Ik plaatste de bak in de douche en spoelde me met dit ijskoude water af. Leuk was het niet, maar toen het eenmaal voorbij was, voelde ik me tintelfris. Vol energie verdwenen we uit Monrovia op weg naar Amsterdam.
Vele dagen had ik in Monrovia doorgebracht. Meestal van en naar Rio, maar vroeger ook op Afrika - reizen, die ingewikkelde slipschema’s hadden, zoals van en naar Accra, Conakry en Lagos.
Als je vroeger in Monrovia logeerde, ik heb het nu over de laatstgenoemde periode, verbleef je meestal in de stad. In het Ducor Palace. Wanneer je dan ’s morgens vroeg moest vliegen, reed je de avond ervoor - de rit duurde anderhalf uur - naar het resthouse bij het veld om daar te slapen. De accommodatie was er toen nog zodanig dat je er onmogelijk langer dan één nacht kon blijven. De kamertjes - de benedenverdieping bestond alleen nog maar - waren zeer klein. Je koffer kon er nauwelijks open. Tralies zaten er voor de ramen en douches en toiletten waren op de gang voor gezamenlijk gebruik. Later werden op de tweede verdieping grotere kamers gebouwd. Pas toen gingen we er definitief logeren maar daarover later.
Als je naar het hotel in de stad reed kwam je langs het protserige paleis van de toenmalige president, de heer Tubman. Deze man had beslist dat er voor zijn paleis langs geen vrachtverkeer mocht rijden. Waarschijnlijk, denk ik, om hem niet in zijn fijnzinnige overpeinzingen te storen. Onze bus, die onze koffers op het dak had staan, trof hetzelfde lot. Dan moest je omrijden via een modderpad waar we samen met andere bussen en vrachtverkeer probeerden de allergrootste plassen te vermijden. Het was echter wel geraden het gebod op te volgen, want met de heer Tubman viel niet te spotten. Dat merkte een captain van ons, die toen de president eens in het hotel op bezoek was, door de afzetting in de lobby heenliep op weg naar de lift. Hij werd terstond gevangen genomen, zijn haar werd met een tondeuse in een kruis geschoren en hij werd aan een touw achter een jeep aan ter bespotting door Monrovia gevoerd. Dit incident heeft nog tot felle protesten van de ‘Ifalpa’ geleid. Dit is de Internationale Vliegersvereniging.
Het Ducor Palace nu, stond op een heuvel, prachtig uitzicht biedend over de stad en over de oceaan. Wat een stad trouwens, wat een armoede. De meeste gebouwen waren in vervallen staat en aangevreten door het vocht. Het klimaat is er zeer regenachtig. De mensen in Monrovia waren stug, om niet te zeggen onvriendelijk of zelfs in sommige gevallen agressief. In hun ogen was je schatrijk. Vol gêne en verre van op mijn gemak liep ik er dan ook altijd rond. Blank betekende rijk.
De rit van en naar de stad voerde over de uitgestrekte Firestone rubberplantages. Op een avond kwamen we laat uit Amsterdam aan op Robertsfield. De bus had echter een olielek en uit voorzorg nam de chauffeur drie blikken olie mee. Zo zouden we de stad wel halen, want alleen daar kon de bus gerepareerd worden. We verloren echter steeds meer olie en op een gegeven moment stonden we stil midden in het bos. Stikdonkere nacht. Vanuit het woud, dat we als een donkere, dreigende massa op enige afstand zagen kwamen vreemde kreten. Gelukkig kwam na enige tijd een auto ons achterop en de passant nam onze chauffeur mee zodat die verderop ergens olie kon halen. Wij doodden de tijd door af en toe een fles rum van mond tot mond te laten gaan en er een slokje uit te nemen. De stewardessen spraken de van huis meegenomen etenswaren aan en deelden hapjes uit. Net toen het bijna gezellig begon te worden en het daglicht gloorde kwam onze chauffeur weer terug met een andere lift en nog eens vijf blikken olie. Hoewel de olie er vanonder bijna net zo snel weer uitliep bereikten we nog net op tijd ons hotel.
In die tijd kende ik in dat hotel een ondermanager. Op een morgen, terwijl ik wat doelloos rondslenterde, nodigde hij me uit voor de koffie op zijn kantoor. Het werd één van de beschamendste momenten van mijn leven. Er was namelijk een vacature voor kamerjongen en hoewel de plaats alweer bezet was liet deze man alle sollicitanten nog eens voorkomen, waar ik bijzat. De werkeloosheid in Liberia is desperaat en uiterst nerveus kwamen één voor één de jongens in hun beste kleren binnen. Mijn kennis speelde met ze zoals een kat met muizen doet.
Hij deed alsof hij hun gegevens opnam. Vol afschuw bezag ik het toneel. “Waarom doe je dit”, vroeg ik op het laatst. Hij zei dat hij het beter voor de jongens vond, want dan kregen ze de indruk dat ze serieus genomen werden. Daarna heb ik zijn gezelschap gemeden.
Na de verbouwing van het Robertsfield Hotel gingen we daar definitief logeren. Eén ding moet gezegd, je was altijd verzekerd van een kamer met uitzicht op het bos. Al was vaak het enige stromende water dat van de rivier waaraan het hotel lag. Ik heb nooit kunnen ontdekken hoe die ‘Lazy River’ heette en ook mijn Times atlas geeft geen uitsluitsel. Evenmin heb ik ooit kunnen ontdekken of die zeer langzaam stromende rivier nu van links naar rechts stroomde of andersom en hoewel je tijd genoeg had ben ik er nooit toe gekomen een bootje van papier te vouwen om het te laten drijven en het zo uit te vinden.
Aan de overzijde van de rivier bevonden zich een paar hutten, als je riep kwamen ze je met een korjaal overzetten voor een paar luttele centen. Terug echter berekenden de slimmerds wel vijf dollar.
Met mooi weer ging men naar het strand, maar omdat daar geen enkele beschutting tegen de zon was kon ik nooit mee. Tenzij ik me als het kindeke Jezus eerst in doeken wikkelde. Daar zat ik dan op mijn kamer met een Woolworth reproductie aan de muur, voorstellend een Amerikaanse gletsjer. Niks doen in Nergens. Daar kwam het op neer. Eenzame hotelkamers. Ik kan er van meepraten. Veel lezen dus. Kamergymnastiek. En later toen ik een recordertje had muziek draaien. Kamermuziek natuurlijk.
De radio zond slechts een paar uur per dag uit. Veel soulmuziek en ’s zondags de hele dag donderpreken van Baptistische dominees.
Vaak waren er ’s avonds als je de volgende dag niet hoefde te vliegen barbecues in de tuin. Het vlees en de wijn werden door de vriendelijke crews, die in Rio gestationeerd waren, uit Buenos Aires meegenomen. Het vlees was erg goed. Maar de wijn die in mandflessen zat had een paarse kleur en deed reeds na drie glazen een doffe hoofdpijn ontstaan. De calling time voor de Rio vlucht was omstreeks half drie. Met die vroege wektijden heb ik nogal veel moeite. Zoals eenieder ga ik altijd trouw naar bed in de hoop te kunnen slapen. Maar eigenlijk is me dat nog nooit gelukt in al die jaren. ’t Komt er altijd op neer dat ik het ‘Wereldrecord Omdraaien In Bed’, waarvan het vorige record ook al op mijn naam staat, probeer te verbeteren. Getuigen heb ik echter nooit, dus het Guinness Book of World Records zal ik wel nooit bereiken.
Op zoek naar wat afwisseling heb ik ooit eens samen met een captain en een BWK een bezoek aan een dorpje gebracht. De vrouw van de captain had wat kinderkleertjes meegegeven om daar uit te delen. We gaven de kleertjes af aan de chief van het dorp, die met wat andere mannen onder een boom in het midden van het dorp zat te praten. Hij gaf ze weer door aan enige vrouwen en toen we wegreden hoorden we dat er een vreselijke ruzie ontstaan was.
Op weg terug naar ons hotel bezochten we nog een vervallen proefstation. Proefstation waarvoor wisten we niet maar er waren wat dieren in kooien opgesloten. Ik herinner me een kwaadaardige gorilla. De deur van de kooi was met ijzerdraad dichtgebonden. Om nog wat andere dieren te zien moest je vlak langs haar kooi. Leuk vond ik dat niet want ik heb een heilig respect voor gorilla’s. Gelukkig zat ze achter in de kooi en op de heenweg ging het goed. Op de terugweg, ik was haar bijna voorbij, graaide ze plots naar voren springend naar de captain, die ook snel wegsprong maar toch nog een bloedige kras van onze vriendin op zijn arm kreeg. Een beetje witjes om de neus verdwenen we van de onheilsplek. Want wat er ook met deze dieren werd gedaan. Zuivere koffie was het niet.
Op een keer, terugkomend uit Rio, was er weer eens geen water in ons hotel. Er is niets zo erg als in de tropen zonder water te zitten. Ik inspecteerde mijn kamer die zoals gewoonlijk keurig schoon was. Ik deed de deur van de badkamer open. Verschrikt waggelde een geweldige kakkerlak weg. In de toiletpot dreven treurig wat drollen. Ik was doodmoe en wilde slapen, dus ik dacht, die drollen komen de pot niet uit en ik begaf me tussen de klamme lakens. Het is maar voor één dag. Alles is altijd maar voor één dag. De volgende dag beloofde men ons water. En inderdaad die morgen erop was er water. Hemelwater!
Nu was het dus zo dat we de toiletten doorspoelden met water uit het zwembad. Want nood maakt vindingrijk. En terwijl we met z’n allen in de coffeeshop naar buiten staarden in het grijze regengordijn zei opeens iemand: “Waarom wassen we ons eigenlijk niet in de regen?”. Een lumineus voorstel. We haalden zeep en shampoo van de kamer en aan de rand van de rivier werd er geschrobd en geboend onder het zingen van het droeve lied.
“Regen, regen, spoel op mij neder,
Morgen geen water en misschien mooi weder”.
Enfin het werd nog heel erg leuk.
Wat is het dan heerlijk om na zo’n reis weer thuis te komen. Zo ’s avonds tegen een uur of half zes. Eerst snel de koffer uitpakken en dan in bad met een biertje op de rand. Uit de keuken stijgen heerlijke geuren op. De poes maakt bokkensprongen van gezelligheid. De radio meldt allerlei files, waar ik niet inzit. Het veer Zijpe - Anna Jacobapolder is gestaakt, waar ik ook niet heen moet. Wat is het weer fijn weer thuis te zijn uit Monrovia!

2006-03-06T09:58:00.000+01:00

In Dubai gelogeerd
April 1981

KONG HEE FAT CHOY of volgens de nieuwe spelling GONG XI FA CAI.
Dat betekent zoiets al als veel heil en zegen, geluk en voorspoed. Ik zie het overal aangeplakt en aangekondigd in Singapore, waar het Chinees Nieuwjaar zich ongeveer een maand later afspeelt dan bij ons.
Hoeveel jaarwisselingen ik al wel niet in het buitenland heb doorgebracht kan ik me niet herinneren. Ik denk aan die keer in Lissabon, waar de hele bemanning in het Casino een diner kreeg aangeboden. En waar mijn collega en ik de stokoude en geheel uit plooien bestaande ober omkochten zodat de fles Mateus steeds boven onze glazen bleef zweven. Of aan de indrukwekkende keer in Rio alwaar tienduizenden op het strand met brandende kaarsen het nieuwe jaar begroetten.
En aan die keer dat ik samen met Jacques Bruggeman, gezeten in de vrijwel lege coffeeshop van het Sjarjah Carlton Hotel, in een druk gesprek gewikkeld was. Pas toen ons een dronken Scandinavische zeeman, ook maar een verloren ziel, een happy 75 toewenste kregen we in de gaten dat we de hele jaarwisseling vergeten hadden. Even later liep een Arabier in traditioneel gewaad voorbij met een valk op zijn schouder. Dat zijn blijvende plaatjes in de geest.
We, Jacques en ik, waren in Dubai omdat we hadji - charters ‘deden’. We vlogen heen en weer tussen Surabaya en Jeddah met Indonesische pelgrims voor Mekka aan boord. Dat was heel leuk werk. We vlogen aan het begin van het bedevaartseizoen met een lege machine naar Surabaya om de mensen op te halen. Aan het einde van het seizoen was dat andersom en brachten we ze weer naar huis. De passagiers, die vaak hun laatste spaarcenten aan de bedevaart hadden opgeofferd, waren de liefste en dankbaarste mensen die men zich kon wensen. De vrouwen hadden zich mooi uitgedost met kanten sjaals om het hoofd. De mannen rookten kretèk - kruidnagel – sigaretten. Een zwaar aroma hing voortdurend in de kist. Vaak zat men op zijn hurken in de stoelen. We waren met vijf man Nederlandse crew op de Super DC - 8. Drie cockpit en twee cabine. In de cabine werden we terzijde gestaan door vier of vijf man of vrouw, meestal tijdelijk aangenomen Garuda personeel. Veelal waren het Islamitische theologie studenten die op deze manier hun eigen pelgrimstocht konden maken. Zij vlogen door naar Jeddah, waar ze met vijf man op een kamer sliepen, terwijl wij de KLM’ers in Dubai verbleven. Juister gezegd we logeerden in Sjarjah maar we landden in Dubai het aangrenzende Emiraat.
Het hotel heette Sjarjah Carlton en had op de plattegrond de vorm van een H. Het middenstreepje was het hoofdgebouw van enige verdiepingen hoog en de beide poten waren de vleugels van het gebouw, waarin kamers waren die zich op de begane grond bevonden.
In die tijd was er een ernstig gebrek aan hotelkamers in dat gebied. Elke keer als we aankwamen was het weer de vraag of je al dan niet een kamer kreeg. Je wachtte dan af voor de balie totdat de crew van een andere maatschappij was uitgeruzied met het personeel van het hotel. En dan kwam voor ons het nieuws. Opdubbelen of naar een ander hotel. Meestal viel het echter wel mee.
De kamers waren nogal deprimerend met hun groene wanden. ‘Institutional green’ typeerde eens een vriend van me die kleur. Veelal lekte de airconditioning ergens achter de muren zodat het vocht erlangs liep en de verf afbladderde. De airco blies met grote kracht polaire lucht de kamer in en was nauwelijks te regelen. Ik zeg altijd in dat soort gevallen, als het ’s winters in Holland zo koud is doe ik de kachel aan. Het is ook nooit goed. Dus sliep je met twee dekens en een sprei op bed terwijl buiten de mussen druk bezig waren zich van de warmte van het dak te storten. Boven je hoofd hingen, furieus zwaaiend in de noordenwind, twee op theemutsen gelijkende lampen.
Tussen de poten van de H bevond zich het zwembad met daarvoor de zee. Met verbijstering sloeg ik daar later stewardessen gade die kennelijk ongehinderd door de helse temperaturen zich aan de moordende zonnestralen blootstelden. Misschien werden ze echter wel eens gehinderd door de mannelijke bezoekers, die vrouwenarm als de streek is, zich aan het vele naakte vrouwenvlees verlustigden.
’s Avonds werd het redelijk dragelijk op het platje. Dan dronken we een glas en staarden naar de lichtjes van de schepen in de verte. Dit ontlokte een collega eens de opmerking dat het ‘net Loosdrecht’ was.
Later nog op de avond kwamen er onwaarschijnlijk grote kakkerlakken te voorschijn. Manmoedig probeerde ik altijd net te doen of ik ze niet zag. Totdat ze aan mijn tenen begonnen te knagen.
Waarom is het me nooit duidelijk geworden maar de sjeik van Dubai vond dat, aangezien we ook in Dubai landden, we er ook moesten logeren. Dus zijn wil is wet. We verhuisden naar het Dubai Carlton Towers. Het staat midden in de stad aan de kade van de zeearm waaraan Dubai ligt.
Voor de deur is het een drukte van belang. Vele schepen worden er beladen of ontladen. Eens zwol mijn hart van nationale trots toen ik een boot vol Hollandse bintjes ontwaarde.
Lopend door Dubai, vooral ’s winters zijn de temperaturen er aangenaam, zie je pas goed wat voor mannenstad het is. Zeer veel Pakistani en Indiërs lopen er rond. Ze zijn werkzaam in de bouw en in de bediening. Waar deze mensen gehuisvest zijn is me een raadsel.
Je kan als je dat wilt met een pontje de overkant van het water bezoeken. Daar is een overdekte markt waar etenswaren en kruiderijen worden verkocht. Een bont schouwspel. De pontjes worden door privé eigenaars gedreven en men probeert in een geweldige concurrentieslag zoveel mogelijk mensen aan boord te krijgen. Bij zonsondergang, wanneer de rode zon de kleuren verhevigt, vind ik die overtocht over het water een sprookjesachtige gebeurtenis.
Aan ‘onze’ kant van het water bevinden zich over het algemeen de wat luxueuzere zaken waar men veel prestigedingen verkoopt. Horloges, geluidsapparatuur en kunstvoorwerpen. Vooral in de laatste categorie vindt men voorwerpen die zowel voor wat betreft prijs als monsterlijkheid de adem in de keel doen stokken. Ik zag bijvoorbeeld een driedimensionaal ‘schilderij’ met prachtlijst, dat met water gevuld was en waarin tussen de kasteeltjes echte goudvissen rondzwommen.
Ook bevinden zich er winkels waar alleen maar grote pompen of tractoren worden verkocht. Het personeel hangt, grijs van verveling, over de toonbank heen. Je ziet ook nooit iemand blij met zo’n pomp de deur uitkomen.
Een andere vreemde zaak vind ik dat je soms door de blikkerende woestijn een vrachtwagen met zand of rotsblokken ziet rondrijden.
Ons hotel in Dubai is goed. De kamers zijn goed geluid - en lichtdicht. En je kan er rustig zitten zonder dat de treurnis je aanvliegt. Ook is er tv waarop zelfs films te zien zijn op video. Door het hotel gratis aangeboden.
Je komt altijd ’s nachts in Dubai aan na uren vliegen over oceaan of woestijn waarin bij donker in de diepte de vlammen van de oliebronnen opgloeien. Hoe hebben ze het kunnen vinden, denk ik altijd. En daar staat dan het stationsgebouw. Eén van de mooiste ter wereld. Hoewel in het gebruik enigszins onhandig. Het is in Arabische stijl gebouwd en je komt er binnen via wentelende looppaden.
Meestal drinken we samen, aangekomen in het hotel, nog wat om het gezoem van de motoren uit de oren te laten trekken. De crewborrel zoals dit gebruik met een afschuwelijk woord genoemd wordt. Soms vind ik het leuk, meestal matig en een enkele keer stomvervelend. Als de juiste stemming maar niet komen wil. Het beste is dan om maar zo spoedig mogelijk naar je kamer te gaan. Ongeveer zoals je wel eens hebt als je in bed ligt en je moet plassen, dan kun je ook maar het beste meteen gaan want het wordt alleen maar erger.
Ach die crewborrel. Het is een manier om elkaar wat beter te leren kennen. Want aan boord is daar niet zoveel gelegenheid voor en op de route zijn de stops vaak zo kort dat iedereen bezig is met uitrusten en boodschappen doen en dan daar weer van uitrusten. Ik merk echter wel dat veel collega’s het voor gezien houden en gewoon niet meer komen.
Na een Verre Oosten reis kwamen we een maand of wat geleden weer eens in Dubai aan. Het was een gezellige bemanning en in de crewkamer gezeten, kwamen de gesprekken op een gegeven ogenblik op het onderwerp geluk. Het soort geluk dat je hebt als je wint met kaarten bijvoorbeeld. De captain vertelde dat hij eens vele jaren geleden op en nachtstop in München samen met zijn bemanning wat was wezen drinken in een wijnlokaal. Laat in de avond toen hij het welletjes vond nam hij afscheid en wandelde hij terug naar het hotel. De avond was mistig, ’t lijkt altijd wel mistig ’s avonds in Duitsland en toen hij een groot plein overstak ontwaarde hij in de nevel een kraam waar men voor een goed doel loten verkocht. Men kon daar grote geldprijzen mee winnen en ook auto’s werden er verloot. Men was net bezig de kraam af te sluiten en hij besloot, gehoor gevend aan een ingeving, nog snel een lot te kopen. Het was het soort loten waarvan je een papiertje moest verwijderen en dan kon je zien of je een prijs gewonnen had. Snel verwijderde hij het papiertje en het bleek dat hij tot de gelukkigen behoorde. Wat voor prijs het was kon je de volgende morgen op datzelfde plein vernemen. Vertelde hem de oude heks van wie hij het lootje gekocht had.
Die nacht kon onze vlieger niet slapen. Hij had net zo goed op een wrakke rechte keukenstoel met doorgezakte rieten mat kunnen gaan zitten. Niet alleen zag hij voor zich de grote geldprijs die hij de volgende dag mee naar huis zou nemen. Ook toverde de begeerte die door zijn hoofd spookte hem de prachtige BMW, die naast de kraam had gestaan, voor zijn koortsig geestesoog.
Eindelijk werd het tien uur en hij repte zich naar het plein waar de prijsuitreiking zou plaats vinden. Er stond een grote menigte op het plein. Tergend langzaam werden prijzen afgeroepen. Eindelijk werd zijn nummer genoemd. Hij wrong zich tussen de mensen door om vooraan zijn prijs te kunnen ophalen. Hij had, door de Beierse uitspraak, niet zo goed verstaan wat de prijs nu in hield. Bij het podium gekomen toonde hij zijn lot waarop dezelfde oude heks van de avond ervoor hem glimlachend een zeer grote zak snoep overhandigde!
Welnu dit was min of meer Dubai. Meestal de eerste of de laatste stop op weg naar of van het Verre Oosten. Vroeger was dat Beirut. Misschien daarover een volgende keer.

2006-03-05T12:55:00.000+01:00

In Rio gelogeerd
Mei 1981

De herfst is zeker schitterend hier in Lissabon. Het is november en we zijn, lijkt wel, alleen met de Portugezen. Er is geen toerist te bekennen. Vanaf de muren staren ons de presidentskandidaten aan. Al dan niet met opgetekende Hitler snorretjes of voorzien van Dracula tanden. Ik kan zowaar nog in de zwakke zonneschijn op mijn geheime terras zitten.
Het is daar, dat ik haar voor het eerst zie zitten. Een elegante dame in een zijden jurk. Ze kijkt op noch om en nipt af en toe van haar Campari - soda.
Vannacht zullen we naar Rio vertrekken. Het is voor het eerst dat ik er weer teugkeer nadat ik er drie jaar geleden was gestationeerd. De vlucht verloopt op tijd en hoewel het erg lang duurt heb ik dat liever dan een stop in Monrovia - zie ook het verhaal van februari 1981 -. Bovendien ben je via Lissabon in twee Portugese culturen.
We komen ’s morgens vroeg aan. De douane wuift ons door en even later stappen we in de busjes. Die brengen ons ongeveer in een uur naar het grote Hotel Nacional, een schepping van de beroemde Braziliaanse architect Niemeijer.
’t Is druk in het Nacional. Ik wil geld wisselen aan de kassa zodat ik een fooi voor de kofferjongen heb. Maar er staat een luidruchtige groep Spaans sprekenden ruzie te maken over een rekening. Er wordt met papieren gezwaaid naar de kassiers die met bedrukte gezichten in mappen staan te rommelen.
En dan zie ik haar, de dame van het terras in Lissabon, voor de tweede maal. Ze staat wat achteraf op haar beurt te wachten. Ze zat bij mijn weten niet aan boord, maar er vliegen meerdere maatschappijen op Rio, dus is ze waarschijnlijk daar mee gekomen.
Ik besluit niet langer op geld wisselen te wachten en morgen bij het weggaan de kofferjongen een dubbele fooi te geven. Als ik het hem uitleg kijkt hij me lachend aan en zegt dat het geen probleem is. Fooien geven vind ik altijd moeilijk. Ik leef in voortdurende angst te veel te geven want dat is gênant. Of wat nog erger is te weinig want dat is een schande.
Dan ben ik weer alleen op de kamer. De buitenwand van de kamer is geheel van glas en biedt een adembenemend uitzicht op de bergen en de zee. In de verte zie ik nog net tussen de bergen de Corcovado, het enorme Christusbeeld dat zegenend zijn handen over de parel, die Rio de Janeiro heet, uitstrekt. Nou kan Rio dat best gebruiken, maar of het helpt is een tweede.
Ik zie dat er een ijskasje met dranken en versnaperingen in de kamer is geplaatst en er is ook een tv bijgekomen. De vloerbedekking heeft behalve het verschoten gedeelte, dat aan de buitenkant van de gordijnen ligt, de kleur die in het Witte Huis van Nixon Imperial Blue werd genoemd. Ik sluit de goed gevoerde gordijnen die vanwege hun lengte en zwaarte best met het bijbelse voorhang betiteld kunnen worden en begeef me uitgeput te bed. Helaas sluiten de gordijnen, zoals in vele hotels, aan de wand niet goed aan en alsof de duvel er mee speelt valt er precies een straal zonlicht op mijn kussen.
Een ander voorbeeld hiervan is te vinden in ons hotel in Singapore. Om toch overdag te kunnen slapen speldt men daar de gordijnen vaak aan de stoffen wandbekleding vast. Je kan de veiligheidsspelden waarmee dit gebeurt nog in de gordijnen vinden.
Om ongeveer drie uur sta ik op en besluit beneden aan het gezellig drukke zwembad - ’t is zaterdag - wat koffie te drinken. “Koffie?” zegt de ober, “Nao”, en hij wijst met zijn hoofd naar een bar waar je op vertoon van een bonnetje, dat je aan de kassa koopt, een klein kopje koffie - cafezinho - kan halen. There ’s an awful lot of coffee in Brasil, maar daar kan mijn ober zich niet mee bezighouden. Dus dan neem ik maar wat mineraalwater en tegen de honger een clubsandwich. Clubsandwiches, die uit drie lagen toast bestaande en met kip, tomaat, ei, bacon, sla enzovoort gevulde toestanden. Ze hebben met Chef’s salads gemeen dat ze van hotel tot hotel verschillen. De kok in de keuken kan er alles in stoppen wat over is. Misschien ben ik er daarom wel aan verslaafd want ik houd van dit soort culinaire verrassingen. Dit keer is het zeker een verrassing want na enig wachten, waarin ik tijd heb de wat oudere en dikkere want welgestelde badgasten te bekijken, blijkt dat de sandwich drijfnat is. Misschien hebben ze hem even voor me onder de douche gehouden. Ik heb er ditmaal dan ook geen moeite mee de raad van dokter Grimm op te volgen. Die luidt F D H. Hetgeen betekent Friss die Hälfte, hoewel ik altijd een kwart eet van wat ik zou willen.
Na dit zwembadavontuur ga ik met de stadsbus die onder het hotel in de tunnel stopt, voor het bedrag van tien cruzeiros dat is dertig cent, naar Copacabana. In de bus zit een Amerikaanse die zich bij mij beklaagt dat ze niet genoeg wisselgeld van de nurkse, ongeschoren conducteur heeft teruggekregen. Hij weet dat we het over hem hebben maar hij blijft onverstoorbaar achter zijn kassa met daarvoor een tourniquet zitten. Je krijgt geen kaartje maar als je het tourniquet bent gepasseerd ben je wettig passagier. Daarvóór is een soort wachtkamertje waar je kan wachten tot het voorin minder druk is. Ik leg de Amerikaanse uit dat het slechts om een nickel gaat, maar ze blijft zeuren.
Veel passagiers stappen rechtstreeks in van Ipanema strand, dat we op weg naar de Copa passeren. Velen hebben slechts een zwembroek aan. Het geld voor de busrit haalt men nat uit het broekje. Geen wonder dat het Braziliaanse geld er zo verfomfaaid uitziet! Aan het einde van de Copacabana of eigenlijk de Avenida Atlantica, want de Copacabana is de straat die achter deze boulevard ligt, stap ik uit.
Ik loop even naar de straat Francisco Sá. Waar ik drie maanden heb gewoond. Niets is er veranderd. Ik vraag me af of het licht in de badkamer nu eens is gemaakt en ook de airconditioning.
Ook het kroegje waar ik altijd mijn cachaça haalde is er nog en de kale barman staat stevig zijn tapkast te boenen. Hij liet me altijd even proeven en keek me dan glunderend aan. Hij kocht zijn cachaça - zoiets als bij ons jenever - bij een particuliere stokerij. Hij vond het zó, puur, kennelijk het lekkerst. Ikzelf vond het een klap van een getrainde bokser in het gelaat al kon ik dat voor hem goed verbergen. Thuis op mijn flat maakte ik voor mijn gasten en mijzelf de zogenaamde caiperinha, waarbij door deze cachaça, suiker en limoensap gingen en wat ijs. Een heerlijk drankje voor in de warmte met als enig nadeel dat je er stapelgek van wordt.
Ik vervolg mijn wandeling en zet koers naar mijn oude, favoriete terras Maxim’s. Op de hoeken van de straten oefent men al, in bandjes verenigd, de nieuwe en oude carnavalssamba’s. Op het terras aangekomen groeten me zowaar wat kennissen van weleer en ze nodigen me bij hen aan tafel. Er worden caiperinha’s besteld op het weerzien. En dan zie ik plots, terwijl het hele volle terras kakelt, lacht en schreeuwt, de mysterieuze vrouw weer zitten. Met evenals toen in Lissabon een Campari voor zich.
Dan dwaalt mijn blik af naar zee en ik denk aan wat me vroeger eens gebeurde. Ik stond tot mijn middel in het water. De oceaan leek erg kalm die dag maar opeens rees voor mijn verbaasde ogen een gigantische muur van water op. In plaats van onder die golf door te duiken, wat iedereen deed, bleef ik stokstijf gebiologeerd staan kijken. De gevolgen waren verre van leuk. Ik zag hoe boven op de golf zich een krul vormde en toen kantelden tonnen water zich over mij heen. Ik werd meegesleurd en wist niet meer wat onder en boven was. Net toen ik dacht dat het met me gebeurd was kreeg ik weer lucht en begon te zwemmen. Dat hoefde echter niet lang want de golf had me op het strand geworpen waar ik helemaal op het droge zwembewegingen lag te maken. Met zand in ogen, oren, neus en mond. En zoveel zand in mijn zwembroekje, dat het op mijn knieën hing, stond ik hoestend op. Ik was aan de dood ontsnapt en ik voelde me nogal belachelijk. Nooit zou ik me weer in die zee wagen als ik het kon helpen.
Het begon ondertussen avond te worden. Ik neem afscheid van mijn vrienden en besluit op een ander terras nog wat te eten alvorens terug te keren naar het hotel. Als ik mijn eenvoudig maal heb beëindigd komt er een man langs die me een dubieus flesje parfum probeert te verkopen. Er lopen langs de Atlantico tientallen schoenpoetsertjes en kauwgumventers rond. Eens zag ik, dat een bij mij zeer aanhoudend schoenpoetsertje plotseling door een agent in burger in een politie - auto werd gewerkt. Ik weiger het me aangeboden reukwater en dan vraagt de man of hij de aardappelpuree, die ik heb laten staan, mag opeten. Beschaamd zeg ik ja tegen de man. De ober vindt het ook goed. En dan neemt de man snel de schaal en een lepel. Hij roept wat kinderen, die ook lopen te venten en die kennelijk bij hem horen en samen schrokken ze de puree op, waarbij de lepel snel van hand tot hand gaat.
“Wat een wereld”, zei vroeger de oude kasteleinse Bet van Beeren wel eens tegen me wanneer ze van een misstand had gehoord.
Terug op de hotelkamer laat ik de gordijnen open om van de volle maan te genieten. Ik schakel de televisie aan en die biedt een programma waar we in Holland echt geen kaas van hebben gegeten. Ik kijk naar een show van louter goed uitziende mannelijke zangers voor een slechts uit vrouwen bestaand publiek. De sfeer houdt het midden tussen een uit de hand gelopen carnavalsavond en een uitzinnige voetbalwedstrijd. Sommige zangers, die te dicht bij de rand van het podium komen, worden bijna de zaal ingetrokken en zijn, ondanks dat ze zich zo onverschrokken mogelijk gedragen, duidelijk bevreesd. Af en toe wordt het programma onderbroken voor reclameboodschappen voor cachaça, het nationale vuurwater. Het is voor een luttel bedrag onder kroonkurk te koop in de supermarkt. Je ziet twee waterglazen, die kolkend met cachaça worden volgeschonken. Dan klinken twee mannen met de glazen zo hard tegen elkaar, dat de scherven er bijkans afvliegen en de drank er overheen klotst. Vervolgens ledigen de heren hun glazen in één teug. Dan loopt een spaarzaam geklede negerin door het beeld langs de mannen heen en geeft één van de kerels haar een dreunende klets op de billen. Pats, die zit! Dat is andere koek dan die keurige Nederlandse meneer op die graanzolder, die het over ‘een beste borrel’ heeft.
De volgende dag zien we bij vertrek nog de gestationeerde crew. Moe zitten ze bijeen. Ja, dat heen en weer vliegen twee keer per week, via via, naar Santiago begint hoe langer hoe meer op Mission Impossible te lijken.
En die geheimzinnige dame verder? Ik heb haar nooit meer gezien. Was ze mijn beschermengel of ‘La belle dame sans merci?’. Ik weet het niet.

2006-03-04T09:42:00.000+01:00

In Beirut gelogeerd
Juli 1981

Het was in 1960 en ik woonde in die tijd op een fraaie zolderkamer in Amstelveen. Het was een kamer met huiselijk verkeer en gelukkig was het een aardige familie bij wie ik die kamer gehuurd had. Ze hadden een opgewekte dochter die met haar tong haar neus kon aanraken en ook op commando echte tranen tevoorschijn kon persen.
Op een dag ontving ik bericht van de KLM dat ik naar Tokyo moest. Om je indeling te weten te komen mocht je pas vrijdags na zessen bellen of je kon je indeling van Schiphol ophalen. Omdat men toenmaals niet zoveel telefoons had was het ook niet ongebruikelijk dat je per telegram opgeroepen werd. Ik was met de Superconnie naar Curaçao geweest en nu deze verheugende mededeling. Ik herinner me zelfs dat ik een vreugdesprong in de kamer maakte, net op het moment dat mijn hospes binnenkwam. Besmuikt deed ik of ik met een vreemde gymnastiekoefening bezig was. Een poging die niet erg lukte.
Op een zekere dag vertrokken we dus en we kwamen ’s nachts in Beirut aan. Ik schoof de deur van de machine, die zich in de pantry bevond, naar achteren. Dat kon je al doen als je nog taxiede. Een nu ongehoord gebruik.
Trouwens wat de flight - safety betreft is er sinds die tijd nogal wat veranderd. Op het examen vroeger bijvoorbeeld moest je een heel opstel schrijven over hoe je zo’n deur moest openmaken. Als je het goed had beschreven was het niet ongebruikelijk dat er kritiek op je stijl kwam!
Enfin, de deur was open en de trap werd vakkundig bijgezet. Hoog boven de bergen, waarop vele lichtjes pinkelden, stond roodachtig de maan. De lucht was zwoel en zwaar. Het was begin mei en tot dan toe was het in ons vaderland nog steeds koud geweest. De warme lucht stroomde het vliegtuig binnen en de passagiers stapten uit. Het waren meest emigranten voor Australië die we aan boord hadden. Een vrouw zei verbaasd over het effect van de zoele lucht: “Wat is het warm hier!”. “Jawel mevrouw”, sprak ik parmantig, “we zijn hier in een sub - tropisch gebied!”.
Daar was ik dan voor de eerste keer in het Midden Oosten. Wat me aanvankelijk het eerst opviel was de muffige geur in het stationsgebouw. Een geur die ik leerde kennen als typisch voor dat gebied. Het ruikt hetzelfde in Cairo, Istanbul en Amman. Als ik reis neem ik vooral mijn neus mee kennelijk.
De strenge controles van tegenwoordig waren nog onbekend en de ongeschoren immigratie - ambtenaren deden net of ze ons niet zagen. De douane vroeg traditioneel om speelkaarten.
Ons hotel ginds heette het Rivièra Hotel. Wat vond ik dat prachtig. Een grote marmeren trap leidde naar een indrukwekkende lobby. De kamers waren beslist schoon, alhoewel nogal gehorig, zeker als je een kamer met tussendeur had. Je hoorde dan elk kuchje om van erger maar niet te spreken. De bedden waren ook goed al vond eens een stewardess de lakens te hard. Ze zei dat ze daardoor onder de blauwe plekken zat omdat ze zich wat onvoorzichtig had omgedraaid! Overdreven.
We waren er in vol pension en drie maal daags kon je er goed eten. Wat je wel zelf moest betalen was het drankje vooraf aan de bar. Daar ontdekte ik dat ze een uitstekende dry martini maakten en men schonk er zelfs Bokma uit veel te grote glazen. Een goeie trekpleister. Na drie borrels vroeg je je dan af hoe het kwam dat de vloer zo snel op je afkwam. Boem! En je had er toch maar drie gehad.
Wat verderop richting stad had je een bar die veel door ons KLM’ers werd bezocht. Joe’s Bar. Ook hier waterglazen Bokma en daarbij dubieuze damesbediening. Op de boulevard en op veel straathoeken bevonden zich stalletjes waar je vers uitgeperste sinaasappel - en wortelsap kon drinken. Op de Place des Canons, het centrumplein van de stad, dat omgeven was door de straten en steegjes die samen de bazaar uitmaakten was ook een bar, die door een oude Française werd gedreven. Ze werd soms zo bevlogen door heimwee naar la douce France dat ze in een chanson uitbarstte. Ook bekend bij de bemanningen was de Kit Kat - club. Zelf nooit geweest. Een populair liedje uit die dagen was Jacques Brels `Ne me quitte pas`. Je hoorde het veel spelen op het strand waar we naar toe gingen. Dat strand heette de Sporting Club en de jeunesse dorée van Libanon zat daar druk chique te doen.
Later bouwde ons hotel dat aan de boulevard aan zee lag een betonnen strandje zodat we niet meer naar dat opgemelde strand toe hoefden. Via een tunnel onder de weg door kwam je er. Het strand lag dus pal aan de weg en om ons tegen onbescheiden blikken van voorbijgangers te beschermen waren er aan staketsels grote zeildoeken opgehangen. Desondanks stonden de nieuwsgierigen verderop soms urenlang te kijken om toch nog een glimp bloot op te vangen.
Soms landde je op een bepaalde reis niet in Beirut doch in het vlakbij gelegen Damascus, Je moest dan wel de volgende dag of zo vanuit Beirut verder vliegen. De nacht van aankomst sliep je dan in Damascus om de volgende dag per taxi naar Beirut gereden te worden. Die tocht was een nachtmerrie op wielen. De weg ging langs peilloze afgronden en de chauffeurs van de verschillende auto’s hielden wedstrijden met elkaar. Ze beschouwden het als een belediging als iemand anders ze passeerde. Ze waren niet te kalmeren en voor hun doodsverachting neem ik mijn petje nog af. Gelukkig zijn wij altijd op deze taxiritten als door vele wonderen gespaard gebleven.
Bij aankomst in het Rivièra Hotel zat de manager vaak in de hal in gezelschap van prachtige meestal grote en steeds weer andere blonde dames. Tersluiks bezag ik altijd dit schouwspel.
Pas om half acht ging de grote eetzaal open en aanvankelijk werden we dan begroet door de klanken van een piano waarop een lusteloze artiest zich beklaagde. Later moesten we het zonder muziek stellen. Of dat nou kwam door onze ongeïnteresseerdheid of dat het te begrotelijk werd voor het hotel de man te handhaven. Ik zal het nooit weten.
De vele obers die voor de bediening zorgden waren vriendelijk en overmate beleefd. Op elk van onze opmerkingen beantwoorden ze met een ‘at yourr sèrviss’ of een ‘yourr wwelcome’. Nooit was iets te veel voor ze en ik bewaar zeer goede herinneringen aan hen.
Je kon je uit minstens vijf gangen bestaande maaltijd beginnen door een keuze te maken van de hors d’oeuvre serveerwagen. Het was zo’n wagen met een draaimolensysteem waarop wel twintig verschillende bakjes konden staan gevuld met allerlei Europese en Arabische voorgerechten. Op het terras en in de lobby bediende buiten de maaltijden een oude, zwarte en bijna kale ober. Hij bracht thee met dikke plakken cake aan de vertrekkende bemanningen. Ik hoorde dat hij in de gruwelijke burgeroorlog die Libanon teistert is omgekomen. Daarvoor had ik nooit zoveel van die opgekropte spanningen in dat land gemerkt. Zeker dacht je er niet aan wanneer je op een terrasje aan de elegante winkelstraat Al Hamra, dat is De Rode, was gezeten. Je passeerde op weg naar het vliegveld allerlei vluchtelingenkampen maar daar dacht je dom genoeg eigenlijk niet zo bij na.
Op een namiddag in de herfst van 1973 zat Honoré Pieters samen met zijn bemanning op het balkon van de captain, dat uitzicht gaf op zee, wat te drinken. Beneden op de boulevard passeerde een luid toeterende stoet auto’s. Men vermoedde dat het weer een bruiloft was. Het was ginds namelijk de gewoonte om bij een bruiloft in een soort gemotoriseerde polonaise enige malen luid claxonnerend de boulevard op en af te rijden. Dit keer was het echter géén bruiloft. Op de wagens waren plakkaten met de afbeelding van een Arabier geplakt en voor het hotel hield de stoet stil. De mensen in de auto’s begonnen in het Arabisch richting hotel te schreeuwen. Snel ging de crew naar binnen want het was zeer bedreigend en men wilde geen aanleiding voor moeilijkheden geven. Even later kwam er bericht van het vliegveld dat alle vluchtoperaties op Beirut door het uitbreken van de oorlog, die later als Yom Kippur - oorlog bekend zou worden, gestaakt zouden worden. Men moest in het hotel blijven luidde de opdracht. Voor wie er niet was zou geen verantwoording worden genomen.
Daar zaten ze dan. Twee bemanningen in een onzekere angstige situatie. De volgende dag zou eventueel aan een evacuatie begonnen worden maar hoe daar wist men niets van af. Meteen kwam natuurlijk de geruchtenmachine op gang. Er werd zelfs geopperd dat men met een boot naar Cyprus zou worden getransporteerd.
In afwachting van de verdere gebeurtenissen lag men de volgende dag maar een beetje de tijd te doden op het strand. Dat was echter gauw afgelopen toen er enige straaljagers laag overheen scheerden. Men vluchtte haastig de tunnel naar het hotel in. Toen werd voor ieder pas goed duidelijk dat die verre oorlog heel dichtbij was gekomen.
De dag ervoor had bij Olga Pieters de telefoon gerinkeld. Iemand van de KLM vertelde haar dat Honoré voorlopig in verband met de pas uitgebroken oorlog niet thuis zou komen. Ze had nog gevraagd wanneer men de crews dan eventueel verwachtte maar de man had gezegd dat er geen schatting viel te maken. Het zou misschien wel drie maanden kunnen gaan duren. Dat was geen erg geruststellende mededeling en ze moest diep ademen om weer een beetje te ontspannen. Ze voelde zich onzeker en bang en ze vroeg zich af hoe het met de vrouwen van de collega’s zou gaan. Drie maanden onzekerheid. Het viel haar zwaar dit te vatten. “Als huilen niet genoeg is moet je lachen”, had haar moeder vroeger altijd gezegd. Maar dat lachen kon ze toch echt niet opbrengen.
In het Rivièra Hotel was tegen de avond grote activiteit ontstaan. De captains van de twee bemanningen hadden opdracht gekregen van de staf op het vliegveld dat ze met hun crews binnen drie kwartier in uniform klaar moesten staan. Er zou nog een vliegtuig van de MEA vertrekken naar Athene.
Op de opgegeven tijd vertrok men door de verduisterde stad naar het veld. De stemming was goed alhoewel nerveus en er werden de malste grappen gemaakt. Op het veld aangekomen bleek er ook nog een Lufthansa crew te staan die samen met de KLM’ers de enige passagiers op deze bijzondere vlucht zouden zijn. Al wachtend werden in het donker de nodige grappen uitgewisseld. Na enige tijd kwam de gezagvoerder van het MEA toestel hun vertellen dat ze in het duister zouden moeten starten aangezien de baanverlichting niet ingeschakeld mocht worden. “Don’t worry!”, zei hij want ze kenden de situatie op hun duimpje en de maan zou voor nog wat verlichting zorgen
Na nog enige uren wachten was het dan zover en ze vertrokken van de donkere startbaan. Men klemde de nagels in handpalmen, maar het liep gelukkig allemaal goed af.
Pas bij Cyprus gekomen gingen de lichten aan en Honoré en Paul - verdomd goeie backhand - Niekerk ontdekten in de pantry een paar dozen met frisdranken die ze aan de verschillende bemanningen uitdeelden. Ook in de eerste klas waar de Lufthansa vliegers onverstoorbaar, met glacé handschoenen aan, de kranten zaten te lezen. Opgelucht was iedereen toen ze enige tijd later in Athene aankwamen. De volgende dag zouden ze naar Amsterdam vertrekken.
Die dag dan stond Olga thuis een beetje verloren naar buiten te kijken. Ze had verder niets meer vernomen en ze vroeg zich af hoe ze de komende tijd moest inrichten. Ze begreep niet dat de maatschappij waar ze zo bij betrokken was haar niet wat meer steun verleende.
Plotseling hoorde ze geluiden op de gang. Er werd een koffer neer gezet, de deur ging open en daar stond Honoré! “Ik was toch liever met de boot naar Cyprus gegaan”, zei hij en dat was een opmerking die ze pas later, toen ze het hele verhaal gehoord had, kon begrijpen.
Uit Beirut werden vroeger ontzettende hoeveelheden fruit meegenomen door de bemanningen. Ook schapenleren tassen en natuurlijk die foeilelijke imitatie kamelenzadels. Imitatie omdat de zadels nog nooit in de buurt van een kameel waren geweest en vervaardigd werden voor de toeristen - industrie.
Sommige bemanningsleden gingen naar een boomkwekerij waar je voor een vuistvol dollars een klein cederboompje kon kopen. De ceder is Libanons nationale boom. Hij staat zelfs op de vlag.
Soms als ik door Amstelveen rij zie ik zo’n ceder boven de huizen uitsteken. Het is een bewijs en symbool dat we ooit in Beirut gelogeerd hebben. Want dat is al weer lang geleden.

2006-03-03T11:18:00.000+01:00

In Tel Aviv gelogeerd
Augustus 1981

“Hilfe, hilfe”, riep een vrouwenstem door het stilst van de nacht. Met bonzend hart lag ik te luisteren. “Hilfe”, ging het weer en een man gaf vloekend antwoord. Ik bevond me in bed in een kamer van het Prinz Eugen Hotel in Wenen. Angstig pakte ik de telefoon toen het hulpgeschrei aanhield en ik belde de portier. “Es schreit im Zimmer nebenan eine Frau um Hilfe”, zei ik. Waar ik het vandaan haalde midden in de nacht. “Oh ja?, antwoordde de portier vreesachtig en ongelovig. Ik noemde het kamernummer. Even later klonken er voetstappen over de gang en werd er naast me geklopt. Bangelijk wachtte ik af wat er zou gebeuren. Nou dat viel een beetje tegen want na wat gemompel bleek de zaak snel te zijn geregeld.
Toen alles weer rustig was stond ik op om te controleren of mijn deur wel goed dicht was want ik had geen zin in griezelig bezoek. Maar in het gangetje zag ik al een streep ganglicht naar binnen schijnen. Had ik kennelijk nonchalant geworden van de Heurigen wijn, de avond ervoor, de deur niet goed in het slot gedaan!
De middag na deze nachtelijke spokerij stegen we op van het Schwechat vliegveld van Wenen met als bestemming Amman, de hoofdstad van het Hasjemitische koninkrijk Jordanië.
Het was het voorjaar 1962 en we vlogen in een Lockheed Electra met gereduceerde snelheid boven het prachtig door de ondergaande zon beschenen Griekenland. We vlogen langzamer dan we konden. Omdat vlak daarvoor in Amerika was gebleken dat de staart of de vleugels van het vliegtuig er wel eens wilde afbreken als je met de gemiddelde kruissnelheid vloog. Niemand vond dat langzamere vliegen dan ook erg. Er waren niet veel passagiers aan boord en onze purser Jan Luyk raakte in gesprek met een keurige Engels geklede heer met een militaire snor. Het was echter geen Engelsman maar wel een militair. Hij bleek kolonel te zijn van het Jordaanse leger. Toen hij hoorde dat we drie dagen in Amman zouden zijn nodigde hij Jan en mij uit een tochtje naar Jeruzalem te maken.
De volgende morgen werd er op de deur geklopt door ’s kolonels aide de camp, een luitenant, die ons vroeg om in een klaarstaande jeep plaats te nemen. De chauffeur, een korporaal was kennelijk erg goed door de Engelsen opgeleid want hij hield keurig links van de weg. Het vervelende was echter dat het andere verkeer rechts hield. Met mijn tenen stevig in de schoenen gekromd reden we over slingerende wegen naar Jeruzalem. Bij de Jordaan stonden we even stil want Jan en ik - romantic fools - wilden even het water aanraken. De rotsen waar we op stonden bleken echter verraderlijk glad en waren bij nadere beschouwing bergjes klei. Bijna waren we uitgegleden en door het woeste maar zeer heilige water meegesleurd. Mooie dood!
Bekomen van de schrik reden we naar een restaurant waar in de lommerrijke tuin aan een kabbelend beekje de luit ons voor de lunch uitnodigde. Of we van Arabisch eten hielden. Ik wist het niet, maar ‘the proof of the pudding is in the eating’ zoals ik vlak daarvoor de heer Luns eens aan boord had horen zeggen. Dus er werd Arabisch gegeten.
Terwijl we een glaasje arak nuttigden werd de tafel tot krakens toe volgeladen met allerlei kleine gerechtjes. Ook de bekende gemalen witte kikkererwtensaus, de humus, ontbrak niet. Gretig vielen we aan. Na enige tijd werd er afgeruimd en dachten we dat we verder zouden reizen. Maar het bleken slechts de voorgerechtjes te zijn geweest. Amechtig keken we toe hoe opnieuw de tafel maar nu met warme schotels werd vol gezet. Een beetje witjes om de neus, we wilden onze gastvrije gids niet beledigen, werkten we ons zo goed en zo kwaad als het ging er door heen.
In Jeruzalem deden we wat alle toeristen doen. We wandelden over de Via Dolorosa en we bezochten de kerk die over het vermeende graf van Christus is heen gebouwd. Vele kerkgenootschappen hielden er evenzo vele nissen bezet. In het huis Mijns Vaders zijn vele woningen, Joh. 12:2. Ook vonden we het nodig op de plaats waar Jezus gelegen zou hebben een kaars aan te steken.
Natuurlijk moesten we ook de Islamitische tempel van Abraham zien. Een inderdaad prachtig bouwsel. Op weg erheen, terwijl we door een smal steegje liepen, tikte onze luitenant met zijn swaggerstick, dat is dat leren stokje waarmee sommige officieren onder de arm geklemd lopen, tegen een uit grove stenen bestaande muur. “Dit is de klaagmuur van de Joden”, zei hij met een klein lachje. Veel viel er niet te zien aan dat laatste overblijfsel van Salomo’s tempel. Dwars door de stad liep trouwens nog een muur en daarachter bevond zich volgens onze begeleider ‘the enemy’. Voor een Nederlander klonk me dat zeer vreemd in de oren om zo over Israël te horen spreken.
’s Avonds toen we weer terug waren in het hotel kwam de kolonel uit het begin van dit verhaal bij verrassing op de crewborrel, waar Jan en ik het hoogste woord voerden en hij nodigde de hele bemanning uit te eten in het officierscasino.
Al deze herinneringen kwamen in me op toen ik me had voorgenomen in Tel Aviv te gaan ‘logeren’. De vlucht erheen is voor het cabinepersoneel wellicht één van de moeilijkste trajecten. Meestal zit de machine, een Super DC - 8, overvol en de passagiers zijn veelal erg beweeglijk.Ze houden niet van zitten. Vanuit Amsterdam valt dit meestal nogal mee omdat de mensen vaak uit de VS komend nogal moe zijn van de oversteek. Dat de passagiers in het gangpad staan is ze niet helemaal kwalijk te nemen. De ‘pitch’ tussen de stoelen, dat is de afstand tussen de stoelen in de lengterichting, is wel zeer klein op de DC - 8. Vaak hebben de passagiers ook onwaarschijnlijk veel bagage bij zich. Vooral vanuit Tel Aviv is dat met het instappen een rommeltje. Sommige mensen met de laagste stoelnummers, die voor in moeten stappen, komen steevast via de achterdeur en andersom. Hierdoor ontstaat in het midden van de machine een enorm geduw en gemier om met al die bagage langs elkaar heen te komen.
Het serveren van een maaltijd is dan ook een heidens karwei met al die staande mensen in het gangpad. Verder wordt het geheel nog gecompliceerd door de verschillende maaltijden. Kosjer, vegetarisch enzovoort.
Vele jaren geleden had iemand van de catering in TLV bedacht dat als hors d’oeuvre op de kosjere plateaus schelvislever zou worden gegeven. Zelf vind ik schelvislever heerlijk en ik denk de passagiers ook wel. Alleen zat het hier nog in een blikje en de mensen moesten zelf met zo’n onhandige wegwerpopener, die ik nog uit mijn militaire diensttijd herkende, die blikjes openen. Omdat ik pas enige jaren tevoren uit dienst was gekomen , ’t is toch nog ergens goed voor geweest , werd ik door de purser aangewezen om de mensen bij dit openen te assisteren. “How can I open this tin?”. “Just a moment madam, I’ll be right with you”, en dat veertig keer.
Het vervelende echter was dat als je met de punt van de opener het blikje doorboorde er dan een straal schelvisleverolie door het drukverschil op de passagier of mij spoot. Toen we op Schiphol uitstapten was het net, als je je ogen sloot, of je aan de poort van de visafslag van IJmuiden stond. In de tram op weg naar huis schoven de mensen een beetje van me vandaan en trokken daarbij veelbetekenend hun neus op. Er was geen stomerij meer in het land die dat uniform reinigen kon. Ik heb het moeten inleveren. Misschien hebben ze er nog iemand op een haringtrawler blij mee kunnen maken.
Maar nu heb ik nog steeds niets over ons hotel in Tel Aviv geschreven. We logeren er al zeer lang. Volgens mij lagen er al KLM’ers tussen de specie en mortel van de fundamenten te slapen. Het hotel heet het AVIA Hotel. Mijn grote vriend W. Kooltjes, die vroeger ook als steward gevlogen heeft maar nu een hoge functie bij de PTT vervult, zei altijd schertsenderwijs dat het hotel in de velden van Efrata stond. Dat grapje houd ik tot op de dag van heden vol.
Laatst weer tegen een collega: “Het hotel staat in de velden van Efrata”. Zij vol eerbied: “Oh, ja?”. “Welnee meid, ik bedoel alleen maar dat het hotel zo ver van de stad ligt”. Nou heb ik niet de beste herinneringen aan Tel Aviv en zeker voor zo’n nachtstop kan het me niet zo veel schelen dat we er ver vandaan zitten. Maar ik ben natuurlijk een fel voorstander van slippen in de stad. Al die ver van de stad gelegen hotels brengen een mens maar op verkeerde gedachten en aan de drank.
Eenmaal slechts ben ik in TLV geweest. Op een terras dronken we een glas bier en na enige tijd moest ik een plasje doen. Mijn zwakke blaas is wereldberoemd. Het toilet van ons café was buiten dienst en de eigenaar verwees me naar de zaak aan de overkant. Ik stapte daar in hoge nood naar binnen en vroeg naar de wc. “Hebt u hier wat gebruikt” vroeg de ongetemde feeks die de zaak runde. “Nee maar aan de overkant is het toilet kapot en de eigenaar zei me dat ik hierheen moest”. “Nicht hier”, onderbrak ze me in het Duits. Tussen die twee kasteleins boterde het kennelijk niet zo erg. Droef begaf ik me naar het aangrenzende steegje waar ik onder dwang van de omstandigheden deed wat de natuur van me verlangde.
Terug naar het hotel. De kamers van het hotel zijn spaarzaam ingericht en bieden een fraai uitzicht op de ons omringende velden van Efrata. Op de deurpost van elke kamer zit een mezuza. Een buisje met een tekst uit de bijbel. Het is een gebruik dat vrome Joden in hun huizen in ere houden.
Je kan op vertoon van een bij het inchecken verstrekte bon redelijk dineren. ’s Zomers op het terras. Als je meer dorst dan honger hebt kun je op vertoon van diezelfde bon in het in Tudorstijl gebouwde huisje naast het hotel, dat een Engelse pub probeert voor te stellen, wijn of bier drinken. Eventueel vergezeld van een hotdog of een andere snack. Als je dat ook niet wilt en meteen naar je kamer gaat, wat ik meestal doe, dan vraagt de volgende morgen de pronte serveerster met de donkere humorvolle ogen aan het ontbijt of je misschien voor die bon dan een fles rode of witte Carmelwijn wilt meenemen naar het vaderland.
’s Morgens aan het ontbijt gaan de gesprekken meestal over het feit of men een goede nachtrust heeft genoten. Op de een of andere manier heb ik dat meestal niet. Anderen evenwel kraaien het uit hoe lekker ze wel hebben geslapen. Treurig kijk ik de opscheppers dan met mijn bloeddoorlopen ogen aan en het liefst zou ik ze dan een dreun met zo’n rubber stratenmakershamer op de kop willen verkopen om ze nog even verder te laten dutten.
Het ontbijt in buffetstijl is interessant. Heerlijke verse broodjes van de bakker die nog vroeger op moest staan dan wij, tomaten en komkommers in schijfjes, geitenkaas en soorten gemarineerde vis. En eieren, die voornoemde serveerster op elke gewenste manier toebereidt, evenwel zonder spek of ham natuurlijk.
Bij uitzondering had ik de laatste keer dat we weggingen uit TLV eens goed geslapen, waarover ik mijn mond hield aan het ontbijt. Ik kijk wel uit!
Na de gebruikelijke heibel bij het instappen verhief het vliegtuig zich, met enige vertraging, in de stralend blauwe hemel. We waren druk bezig met de voorbereidingen om het ontbijt te serveren. Op dat moment kwam er een meneer naar achteren en hij kondigde aan dat hij op dat moment en op die plaats wilde gaan bidden. Nou is mijn werkgebied daar maar anderhalve meter breed en slechts twee meter lang schat ik. Dan heb je echt geen ruimte over voor iemand die gaat bidden. “Meneer”, begon ik, “dat kan hier nu echt niet”en ik probeerde hem weg te duwen. “Of ik ga in het gangpad staan of ik sta hier”, antwoordde hij behulpzaam. Vlak voordat ik sprakeloos werd perste ik er nog uit, “Maar u had toch in de wachtruimte kunnen bidden?”. Maar ik was al verloren want hij had zijn gebedsriemen al omgesnoerd. De gebedsdoek al over zijn hoofd getrokken, waarop zich al dat kleine zwarte blokje, huisje genaamd, bevond.
Het ligt niet aan een gebrek aan tolerantie, dat ik wat boos werd. Volgens mij viel de man dan ook meer onder de hinderwet. Nou moet gezegd, hij maakte zich zo klein mogelijk omdat ie toch ook wel doorhad dat hij vreselijk in de weg stond. Hij plakte zichzelf bij wijze van spreken als stopverf in de hoek van het kombuis. Bij het uitstappen op Schiphol drukte hij me warm de hand en zei, dat hij nog nooit zo’n goede reis had gehad met welke luchtvaartmaatschappij dan ook. Dat was dan wat tenminste. Maar misschien was het wel zijn allereerste vlucht. Peinzend keek ik hem na.
Toen ik uit de KLM bus op het Museumplein stapte scheen de lentezon mild over de duizenden in teer lila uitgevoerde krokussen. Ik besloot een haring te gaan eten bij misschien wel de beste haringstal van Amsterdam, die tegenover het Concertgebouw.
“Waar ben je geweest?” vroeg de blonde haringvrouw, die alles van de KLM weet, omdat ze vroeger kapster was en enige stewardessen onder haar klanten had. “Tel Aviv”, zei ik. “Leuk hè, ”antwoordde ze. “Ja hoor, best leuk, maar ik vraag het nooit aan”.

2006-03-02T10:50:00.000+01:00

In Canada gelogeerd
Oktober 1981

In Amsterdam schijnt voor het eerst stralend de meizon. Door het mooie weer in de war gebracht, je denkt altijd dat als bij ons de zon schijnt het over de hele wereld mooi weer is, pak ik aanvankelijk slechts een dunne broek in de koffer en wat hemdjes met korte mouw. Later een beetje bij mijn verstand gekomen stop ik er nog maar een dikkere broek bij en een flanellen hemd met lange mouwen. Het blijkt een verstandige zet te zijn geweest want in Montreal, op onze tussenlanding, regent het en in Toronto waar de vlucht eindigt regent het eveneens door de nevels heen.
De volgende ochtend na vele dromen blijkt het weer nog steeds slecht. Ik begeef me door de motregen naar mijn favoriete ontbijtzaak. Een man zit met neergebogen hoofd aan een tafeltje naar een druk pratende vrouw te luisteren. Ik zet me in een hoekje neer en doe mijn bestelling. Even later zie ik dat de man huilt. Hè, gedvèr, denk ik, wat een manier om de dag te beginnen.
Wat verderop zit een andere vrouw met een militaire pet op met gouden randen druk in zichzelf te spreken. Zij wijst met haar vinger in de ruimte en haalt allerlei oratorische trucs uit alsof ze zich aan het voorbereiden is voor een grote toespraak die middag in een of ander sportpaleis. De serveerster is zo gegeneerd dat ze de ‘spreekster’ met toegewende rug koffie inschenkt.
De regen buiten begint nu met bakken uit de hemel neer te storten en tegen dit grijze licht zie ik één van onze stewardessen binnenkomen. Ze zwaait naar me en komt bij me in de box zitten. Ze heeft slecht geslapen vertelt ze me. In de kamer naast haar was een stel Zuidamerikanen aan het feesten tot half vier ’s morgens. Toen ze eindelijk een beetje begon te slapen werd enige kamers verderop de werkdag begonnen met vrolijk pneumatisch geboor. “Nou dan ga je vanmiddag toch nog een paar uurtjes liggen”, zeg ik troostend. “Ik kan ’s middags nooit slapen”, meldt ze me heftig. Ja, dat kan ik ook nooit. Al wil je soms het doek wel eens even over het dagelijks toneel laten vallen, zoals mijn oude vriend W. Kooltjes altijd zegt.
In de box naast ons komen nu wat jonge mensen te zitten. Ze hebben kokardes op hun borst gespeld met de mededeling dat ze aan een congres van verplegend personeel meedoen. “Mitterrand heeft de verkiezingen gewonnen in Frankrijk”, zegt een meisje dat met een bril op de krant zit te lezen. “Hij is een socialist”, zegt een ander meisje tegen haar. In de VS, meer dan in de toch wat meer op Europa gerichte cultuur van Canada, heeft het woord socialist een wat onaangename betekenis.
“Ja dat hij socialist is dat weet ik”, zegt het eerste meisje weer, “but what does that mean?. Verstandig tiep denk ik.
Mijn gedachten gaan naar Parijs waar de mensen volgens de kranten op de Place de la Bastille dansen. Dansen deden wij vroeger ook in Parijs op de korte nachtstop die we er hadden. In een boîte niet ver van ons hotel Mondial in de Rue Bergère.
Als je in dat hotel ’s avonds incheckte vroeg de juffrouw van de receptie wat je voor ontbijt wilde hebben. Want dat brachten ze dan de volgende ochtend op je kamer, om zes uur al.
Er was een gietijzeren lift in dat hotel uit de tijd van Eiffel. Eigenlijk was die lift een piepklein huiskamertje met een bankje voor één persoon, de andere passagier die de lift kon bevatten moest blijven staan.
Heurtebise heette de reeds lang overleden fabrikant van dat zich met horten en stoten verticaal voortbewegend voertuig.
Ik herinner me de doolhof van gangen waardoor je naar je kamer moest en de badkamer met het bad dat dierenklauwen op ballen als poten had.
Al mijmerend verwijlen mijn gedachten vervolgens bij die andere grote Franssprekende stad waar we vroeger slipten. Ik bedoel Montreal. Aanvankelijk logeerden we daar in hotel Cantecler ver buiten de stad, maar dat was voor mijn tijd. Het was een wintersport en vakantiehotel. Uit de verhalen van de ouderen onder ons weet ik dat het een luilekkerland was. We waren er in zeer vol pension en er werd veel en lekker gegeten. De rum, die uit Mexico werd meegenomen smaakte niet alleen de bemanning erg goed, maar de Canadezen waren daar zeer in geïnteresseerd en er werden vele vriendschappen mee opgebouwd.
Mijn eigen, eerste logeren in Montreal was in hotel ‘Le Reine Elisabeth’ in de stad. Dat ‘le’ was niet omdat ze daar Elisabeth zo mannelijk vonden maar omdat het woord ‘hôtel’ mannelijk is. Een commissie van zeer geleerde mannen had dit zo besloten omdat men in Québec de Franse taal zeer ernstig neemt. Of het belachelijk was daar trok men zich niet zoveel van aan. Het, ik maak het nu maar even onzijdig, Queen E. was een modern hotel waar veel congressen gehouden werden. Ik mocht er graag vertoeven. Winkels, café’s, theaters, bioscopen etcetera volop in de buurt.
Ik stond eens uit te checken naast de toen nog net geen eerste minister van Engeland de heer Wilson. Ik herkende hem wel maar hij mij niet.
We bleven echter maar een paar jaar in dat Queen E. Te duur of zo. Of te ver van het vliegveld en vooral ’s winters met dat barre winterweer kon ik me dat wel voorstellen maar in de voorkomende gevallen had men dan toch kamers kunnen huren in een hotel vlak bij het veld.
Enfin, we werden weggestopt in een hotel vlak bij vliegveld Dorval. Ik zeg weggestopt, anders kan ik het niet noemen, want het was een verschrikking. Het hotel heette La Seigneurie, een naam verzonnen in een vlaag van verstandsverbijstering door de managers van de Holiday Inn hotelketen waar het deel van uitmaakte. Vijf dagen stond je er. Onderbroken door een nachtstop Mexico. Op het laatst kwam ik er zo vaak dat ik verbaasd was dat men mij niet het staatsburgerschap van Canada aanbood.
Naar dat hotel heb ik nog nooit iemand zijn familie mee zien nemen. Het hotel was gesitueerd aan een twaalfbaans verkeersweg in een kennelijk voor industrie bestemd vlak landschap, waarin zich hier en daar een uitgegroeide halfdode boom verhief. Uiterst geschikt om je aan op te knopen, als de dorre takken je lichaamsgewicht al konden dragen.
Het hotel bestond slechts uit een zeer lange gang - an architect’s nightmare -. Na zo’n verblijf kreeg je het vierdaagse kruis voor het op en neer lopen door die eindeloze gang. Naar de koffieshop of naar het winkeltje dat als het niet gesloten was de krant van de dag ervoor verkocht.
Op die gang hing soms de kruidige lucht van marihuana. Dat was het enige dat er te beleven viel. Er waren weliswaar enige volkswagens voor crew vervoer maar aangezien ik niet rijd had ik daar niet veel aan.
Soms reed ik met mensen mee naar een groot, hol, van plastic vervaardigd winkelcentrum. Muzak droop uit de speakers en ik kocht er uit frustratie veel te grote en later zeer betreurde dingen.
Een andere manier om in de stad te komen was per bus en dan bij het station Crémazie overstappen op de metro. Dat was een veel tijd consumerende reis en ’s winters met dat Berezina - weer niet te doen.
Je zat dan gewoon opgesloten in je hotel. In de Louis XVII stijl ingerichte kamer. Het bed was geriefelijk en breed, al lag je er meestentijds natuurlijk allenig in. De tv, die trouwe bondgenoot, was aan een stang boven het bureau bevestigd. Als je aan dat bureau zat te schrijven en je stond op, stootte je gegarandeerd je kop en dan zag je een bordje waar op stond: Watch out tv set overhead.
Onder de douche staande werd het water beurtelings gloeiend heet of ijskoud wanneer de buren hun wc doorspoelden. Kommer en kwel dus. Laatst zat ik ergens ter wereld met een stewardess een gezellige ‘Kafffeeklatsch’ te houden. Ik vertelde haar hoe erg ik dat hotel in Montreal vond. Toen ik was uitgesproken en haar bijval verwachtte zei ze met half gesloten ogen: “Maar, mijn hemel, wat hadden ze een heerlijke uiensoep!”. Glazig keek ik om me heen.
Het was in de lente en ik maakte toch maar eens een wandelingetje langs die twaalfbaans verkeersweg. Ik passeerde een heg waaruit een klein en uiterst driftig vogeltje opsteeg. Het wond zich verschrikkelijk over mijn aanwezigheid op. Het vloog vlak achter mijn hoofd en maakte schel tsjirpend duikvluchten op me die ik goed geïnformeerd met een Time magazine probeerde af te weren zonder het stomme dier er mee te willen raken. Zij of hij bleef me echter achtervolgen. Ik praatte dringend op het beestje in, gelijk Franciscus van Assisi, maar het wilde niet luisteren. “Toe nou, lief vogelijn, ga nu naar je nestje, wie let er nu op de eitjes als je je zo druk maakt om mij”. En na enige tijd hinderlijk gevolgd te zijn: “Als je nou niet weggaat sla ik je hartstikke dood”.
Mijn bewegingen hadden ondertussen de aandacht van de gasten in de eetzaal van een aanpalend en even treurig hotel getrokken. Gefascineerd keek men toe hoe ik me weerde. Het diertje, door de Schepper met buitengewone volharding uitgerust, liet echter niet af. Aangezien er slechts de keuze was tussen het vermorzelen en de aftocht blazen trok ik me, voor het laatste kiezend, mokkend terug op mijn kamer.
Na vele jaren vertrokken we uit La Seigneurie. We gingen naar een hotel in de bergen, Mont Gabriël genaamd. Je kon er skiën en wandelen. De vliegers, de BWK en de purser hadden riante kamers met een duizelingwekkend uitzicht. Terwijl ze daar in die cockpit toch al uitzicht genoeg hebben zou ik zo zeggen. Ik bedoel dat uitzicht eigenlijk ook eerlijk onder de bemanning verdeeld moet worden. Wij moesten het stellen met kleine monniken- dan wel nonnencellen. Uitzicht op de afgegraven heuvel waarop die vleugel van het hotel was gebouwd.
Na al deze overpeinzingen,we waren nog steeds in Toronto, opgeschreven te hebben ging ik even te bed liggen om wat te relaxen voordat we de vlucht naar huis die middag zouden aanvangen. En warempel, ik sliep een uur, als was het om mijn woorden van die ochtend te logenstraffen!
Op weg vanuit Toronto had de boeking in een sombere bui de eerste klas cabine met vierentwintig melancholici gevuld. Van de weeromstuit verstrakte allengs mijn van nature vriendelijke glimlach bij het serveren van de hors d’oeuvre. Op zijn laatst sneden we, schier wenend, de kaas aan.
Tijdens het verstrekken van de koffie had de algemene treurnis zich zo verdiept dat het leek alsof de stewardess en ik een drukke rol speelden in een rampzalig toneelstuk van een klassieke Griek.
Toen de passagiers uitstapten waren er slechts drie die ons gedag zeiden. De rest beschouwde ons kennelijk als bedienend meubilair. Je hebt soms van die vluchten.

2006-03-01T10:07:00.000+01:00

In Jakarta gelogeerd
November 1981

Het was in de tijd dat prinses Margriets verloving met Pieter van Vollenhoven werd bekend gemaakt. Of misschien was het in de tijd dat C&A op het Damrak afbrandde. Ik herinner me, aan boord komend in Jakarta, over deze gebeurtenissen gelezen te hebben. In ieder geval was het pas nadat we na de Nieuw Guinea affaire weer op Jakarta gingen vliegen.
Op sommige muren in de stad stonden nog propagandistische schilderijen afgebeeld. In gruwelijke taferelen waren duizenden Indonesische soldaten bezig, met het gelijk aan hun zijde, een stel Belanda militairen op het strand van Nieuw Guinea mores te leren. Verscheidene van onze landgenoten lagen jammerlijk verdronken in het water en bij anderen spoot het bloed in grote stralen uit het lijf. Gelukkig is de zaak door onderhandelingen opgelost en heeft het nooit zo’n vaart gelopen.
In die tijd dus, als u me volgt, lopen een collega en ik het Indonesia Hotel uit en we slaan rechtsaf. De zon scheen nog net maar zou ieder moment ondergaan. We weigeren de ons aangeboden betjaks en we wandelen naar het sateh restaurant waar ik ooit eens was geweest. Je zat er met andere gasten aan grote tafels al of niet buiten. Dat hing van de eventuele regen af. Wanneer je binnen zat in deze voormalige villa dan kon het gebeuren dat de vuurroosters zulke geweldige rookwolken uitbraakten dat je je overbuur aan tafel niet meer kon zien. Op de tast slechts kon je in deze penetrante rookwolk je glas vinden. Dit ongemak woog echter ruimschoots op tegen de verrukkelijke kippen - en geitensatehs.
Zoals gezegd, we liepen rechtsaf het hotel uit. Na enige minuten werden we aangesproken door een dame in een mantelpakje. Het leek me een beetje warme dracht in die hitte. Ze had een wat hese stem en terwijl ik naar haar keek zag ik dat haar huid van grove poriën was voorzien, die zij met behulp van make - up had proberen te dichten. Onder haar arm klemde ze een tasje. Of de heren zin hadden met haar mee te gaan naar haar kamertje. Nou hadden we meer honger dan iets anders en we weigerden beslist maar beleefd. Ze dribbelde bedrijvig babbelend met ons mee op haar hoge hakken en ik complimenteerde haar met haar goede Nederlands. “Ik ben op een Nederlandse school geweest”, sprak ze afgemeten. Na enige tijd zag ze in dat er met ons geen zaken gedaan konden worden en voor onze verbaasde ogen tilde ze haar plissé rok op waaronder wij weliswaar geen grote, maar zeker toch ook weer geen kleine piemel ontwaarden! Haar honende schaterlach vermengde zich met het spottend gekwetter van de betjakjongens, die gedurende deze hele verwikkeling met ons waren opgefietst.
Een beetje harkerig liepen we verder. Want ‘al ben je op nog zo’n dure Zwitserse kostschool geweest, nergens kan je leren hoe je je dan moet gedragen’ ( W. Kooltjes ).
Enige weken geleden op een prachtige koele zomerdag kon je mij vinden in de Amsterdamse Openbare Bibliotheek. Ik was daar om eens in de boeken van de vlieger - dichter Viruly te kijken hoe het hotelleven in Indië in de dertiger jaren op hem afkwam. Nou daar werd ik aardig in teleurgesteld. De drie boeken en een gedichtenbundel die er van hem nog waren handelden alleen maar over het vliegen. Dat is natuurlijk best een mooie bezigheid, ik doe het soms dagelijks, maar ergens vertoeven wordt nauwelijks behandeld. Het vliegen was het doel en niet het ergens verblijven.
Eveneens het leuke boekje ‘Vliegen naar de Oost’. Schrijver, Henk Rol, uitgever, Romen, Haarlem . Dat ik van een vriendelijke passagier mocht ontvangen, maakt nergens melding van logeerpartijen. Wel beschrijft het met enthousiasme de vroegere geschiedenis van de Indië - vliegerij, die al in 1924 op experimentele wijze begon.
Toen besloot ik met purser Pim Rosenkranz te gaan praten omdat hij al vanaf 1952 meevliegt en dus wel het een en ander weet te vertellen. In zijn beginjaren bij de KLM vloog je samen met de passagiers via allerlei slipstations naar de uiteindelijke bestemming. Vaak werd er op die eindstations emotioneel afscheid van de bemanning genomen. Het laatste stukje Nederland vloog weer terug naar huis en men realiseerde zich dat men nu echt aan de andere kant van de aarde, ver van vrienden en familie was. Tussen de overnachtingsstations werd er dan wel eens een tussenlanding gemaakt om te tanken of er werd van de gelegenheid gebruik gemaakt, als de faciliteiten er waren, samen met de passagiers aan de grond te eten. Een normale vraag in die tijd was dan ook: ‘Eten de passagiers aan boord of aan de grond?’. Ook ik herinner me uit mijn eigen begintijd omstreeks 1960 dat dat nog sporadisch voorkwam, bijvoorbeeld in Rome op weg naar Beirut of Cairo.
Maar ook zoiets als koffie zetten aan boord werd bijna niet gedaan. Je bestelde gewoon ergens een ‘hotjug’ koffie. Voor hele lange trajecten, als de koffie van het lange bewaren in zwarte inkt met olievlekken was veranderd, kreeg je een zeef mee. Dit voorwerp hing je dan boven een jug en dan goot je steeds heet water uit de hotcup over de koffie. Het Melitta systeem.
Het werk aan boord was zeker in de pantry niet erg gemakkelijk. Deurtjes wilden niet open of gingen met geen mogelijkheid dicht. Zware boxen moesten van hun plaats en klemden zich vast. En altijd moest je net achter zo’n box zijn in een andere box, die niet open wilde. Of iets viel om of iets bleef juist niet liggen. Ongeveer zoals je tegenwoordig nog op de DC - 8 met de materie moet worstelen.
“Nou”, vervolgde Pim, “als je doodmoe uit Bangkok op Kemayoran in Jakarta landde om ongeveer twee uur ’s middags, dan moest je als tweede steward, zoals dat toen heette, mee naar de keuken om diefstallen uit de pantryboedel te verhinderen. Je wachtte af tot alles was afgewassen en opgeborgen. Bij vertrek moest je ook weer uren vóór de rest van de bemanning aanwezig zijn tijdens het beladen. Ondertussen zat de rest van de crew, na aankomst dus, al uitgebreid aan het Bintang bier”.
Er werd toen volgens Pim ongebreideld gestolen. Hij ging eens met een vriend ergens eten per automobiel. “Ampat - vier - wieldop”, zei die vriend dan tegen de parkeerwachter. “Ja, tuan, ampat wieldop”, antwoordde de bewaker vervolgens en zo was men er zeker van dat ze met evenveel wieldoppen vertrokken als waarmee ze gekomen waren. Aanvankelijk heette het hotel Daendels, naar een voormalige gouverneur. Was hij niet de aanlegger van de postweg op Java? Maar om geen gevoelens te kwetsen doopte men het hotel om tot Transaera. Het hotel was om een binnenplaats gebouwd. De kamers met een platje ervoor keken hierop uit. In de kamer zelf zat het raam zodanig hoog dat, tenzij je je op het nachtkastje begaf, niet naar buiten kon kijken. Een ventilator draaide de warme lucht in de kamer rond en om je tegen de muggen te beschermen lag je onder een klamboe, een muskietennet. In de badkamer stond een mandibak. Dat is zo’n grote kruik waaruit je een bakje water kon putten en over je heen gieten. Een methode die bij Indische mensen als veel beter dan een douche wordt aanbevolen. ‘En zo verfrissend!’.
De douche kon je met een ketting in werking stellen. ’s Morgens was er een Hollands ontbijt. Mag ik even de hagelslag?.
En ’s avonds bij het avondeten serveerde men goed gekookte, zacht gezouten kruimige aardappels. Natuurlijk ging men ook wel met zijn allen buiten de deur eten, vooral in de Chinese wijk.
Voor het hotel was een veranda, daar zat men na het diner nog wat. Later op de avond kwamen de handelaren langs. Sommigen met fruit, anderen met, in de manden die aan hun juk hingen, satehs. Op een meegenomen komfoor werden die satehs geroosterd.
Het was een traditie van de bemanning om in Cairo sigaretten te kopen en die weer in Jakarta te verkopen.Dat er veel mogelijk was in die tijd blijkt uit het verhaal dat eens een collega een heel ameublement ginds kocht en dat als crew bagage mee naar huis nam.
Per Skymaster maakte Pim eens een reis samen met Bob Hiensch, die toen al purser was en stewardess Annemarie ter Haar. Ze zouden vanuit Sydney komend vier dagen in Jakarta blijven. In de herberg Transaera was voor hen geen plaats meer en ze vertrokken naar Lembang in de koele bergen waar ze in een pension logeerden.
Zo kwam het, je moest toen altijd met z’n tweeën een kamer delen, dat Pim en Bob in een familiaal lits - jumeaux terecht kwamen. Op een dag maakten ze een tochtje naar de vulkaan genaamd Tangkuban Perahu. Perahu leerden wij vroeger op school, betekent prauw en daarbij vertelde dan de onderwijzer dat deze dode vulkaan uit de verte op een prauw leek. Ja, meneer. Zoals in Europa bijvoorbeeld de Jungfrau ook op een maagd lijkt. Ik noem maar wat.
Pim had geen zin in de krater af te dalen alhoewel de vulkaan al jaren dood was, maar Bob en Annemarie gingen wel. Ze begonnen éénmaal in de diepte gekomen ijverig met stenen te sjouwen en Pim, hoog en droog vroeg zich af wat ze nu eigenlijk aan het doen waren. Langzamerhand zag hij dat zijn twee reisgenoten zijn naam aan het uitspellen waren: PIM. Misschien hadden ze er wel achter willen zetten KOM JE BENEDEN SPELEN. Maar Bob vertelde me dat alleen die drie letters al zo’n zwaar werk waren geweest, dat ze daar maar vanaf zagen. Misschien liggen de letters er nu nog en vragen later de geleerden zich af wat dat betekent. Zoals men zich nu nog afvraagt wat de beelden op Paaseiland betekenen en de stenen reliëfs in Peru.
Ruim tien jaar na deze gebeurtenissen logeerde ik zelf eens in hotel Indonesia voor een periode van drie of vier dagen. Het hotel was toen pas nieuw en een prestige - object van president Sukarno. In de lobbies waren gigantische houtsnijpanelen aangebracht. De kamers waren klein maar geriefelijk. Naast het toilet in mijn kamer bevond zich een handel en nieuwsgierig bukte ik me om te proberen waar die voor diende. Ik drukte erop en een ferme straal water spoot vanuit de toiletpot recht in mijn gezicht. Of die straal nu dacht dat ik zo’n blotebillengezicht had?
We hadden met een reisbureautje afgesproken dat we op een morgen met een auto en chauffeur naar Bogor zouden gaan. Het voormalige Buitenzorg dus. De auto bleek een jeep te zijn en onder het canvas, dat ons tegen de zon beschermde maar niet tegen het rode stof, hadden we alleen uitzicht naar achteren. Ik heb nog nooit zoveel mensen, kinderen en dieren op een zo drukke, smalle weg gezien, die zo weinig aan het leven hechtten.
We bezochten in Bogor de planten - en bomentuin aan de rand waarvan zich het ontroerende graf van Lady Raffles, de vrouw van de stichter van Singapore, bevindt. We liepen onder de door groen gebladerte van hoge bomen gevormde hemel. Het park deed me aan een warme versie van Zijpendaal bij Arnhem denken. Er liep een schoolklas kleine kinderen rond in het park, begeleid door een onderwijzer. Ze merkten op een gegeven moment dat wij Nederlanders waren en ze begonnen met ijle, hoge stemmetjes alsof ze zongen, in koor bij het afscheid nemen te roepen: “Daaaag!”. Natuurlijk riepen wij terug: “Daaaag!”. Zo ging het een tijdje door.
Op het laatst vonden wij het welletjes en we ontdekten tussen het struikgewas een roestig terras, waarvan de eigenaar reeds lang het doel van vergeten leek. Vele kindertjes, geiten en kippen scharrelden tussen de tafeltjes door. “Bier?”, vroegen we zonder hoop. Maar dat had de man wel degelijk. Tevreden zetten we ons op de wrakke stoelen neer en dronken het lichaamswarme bier. We vonden het allemaal een prima tochtje. Nieuwsgierig dromden de kleintjes van de eigenaar om ons heen. De brutaalsten aaiden ons over de roodverbrande armen om het daarna uit te gillen van prettige angst over zoveel durf.
In de verte stierf langzaam het geluid weg van het klasje dat van ons groeten geen genoeg kon krijgen: “Daaaag, daaaag”.

2006-02-28T16:41:00.000+01:00

In Athene gelogeerd
December 1981

Ik zat in de coffeeshop van het Caravel Hotel en ik probeerde me achter mijn Salade Niçoise te verschuilen. Die bleek echter te klein voor dit doel. Ik was al ontdekt. “Hé, dag Cor”, klonk het en de persoon voor wie ik me vergeefs had willen verbergen zette zich aan mijn tafeltje neer. Het was mijn kennis P. uit Amsterdam. Ik probeerde me voor hem te verbergen omdat hij een ratelende en nooit aflatende, hoewel niet altijd oninteressante kwebbel is. Hij bleek voor enige weken in Athene gestationeerd te zijn voor een concurrerende luchtvaartmaatschappij.
Het was vlak voor de kerstdagen. Ikzelf zou vanuit Athene naar Teheran vliegen en vlak voor de vijfentwintigste weer thuis zijn. “Ja”, zei P treurig, “ze hebben me voor dit baantje gestrikt en ik vind het hier afschuwelijk, want je moet toch toegeven dat dit een bijzonder lelijke stad is, Athene. Ze hebben een paar ruïnes als je daar van houdt. Maar je kan toch niet de hele dag op de Acropolis zitten? De stad zelf is een vuil en door verkeer verstikt misbaksel, dat zonder enige planning is doorgegroeid. Weet je dat de zee hier vlak omheen zwaar vervuild is en vergeven van geelzuchtbacteriën? Ze lozen hun stadsvuil regelrecht in zee. En dan dat Griekse schrift. Ik lees alles en begrijp er niets van. Doodvermoeiend!”. Ik knikte meelevend. “Trouwens, het voedsel hier met veel te veel olie erdoor is niet te pruimen”. Hij keek misprijzend naar mijn arme, inderdaad zeer vette, Salade Niçoise. “Het is een zwaar overgewaardeerde stad”, besloot hij zijn litanie, “zeer overgewaardeerd”, en hij bestelde verstoord bij de ober een glas wijn.
Terwijl ik even later naar mijn kamer liep overpeinsde ik zijn woorden. Eigenlijk moest ik hem wel een beetje gelijk geven want ook ik heb me nooit zo in Athene thuis gevoeld. Het eerste wat je opvalt wanneer je van het vliegveld naar de stad rijdt is het grote aantal lampenwinkels, afgewisseld met meubelzaken. Slechts enkele andere neringdoenden zitten hiertussen. Hetzij met een tankstation, een zerkenhandelaar of een kwijnende comestibleszaak vol bestofte en onverkoopbare blikjes met onduidelijk inhoud.
Tot ongeveer vijf jaar geleden logeerden we in het Kings Palace Hotel, vlak bij het Constitution Square, ook wel schertsend Prostitution Square genoemd. Aan dit plein bevindt zich het parlementsgebouw, dat jarenlang in de periode Papadopoulos niet gebruikt werd. Voor dit, het plein beheersende gebouw, bevindt zich het graf van de Onbekende Soldaat met een erewacht ervoor van twee Evzonesoldaten, gekleed in korte plooirok, lange witte kousen en platte pumps met van die wollen pompons erop.
In de lounge van het Kings Palace zaten altijd keurig in het zwart gestoken heren urenlang aan een kopje koffie met een glaasje water. In hun handen hadden ze een kralenkettinkje waar ze mee speelden om de zenuwen de baas te blijven. Hun vrouwelijke, eveneens in klassiek zwart gestoken medegasten aten taartjes en dronken limonade. Ik mocht graag in die lounge zitten, aan het raam, starend naar de zich buiten voortspoedende menigten, die bij elke wisseling van de verkeerslichten voorbijkwamen.
De kamers van het hotel waren schoon maar ongezellig en hadden, wegens de zo voordelig mogelijke bouw van het hotel - dat wil zeggen zoveel mogelijk kamers op een zo klein mogelijk oppervlak - wel acht hoeken. Een naar binnen openend balkondeur gaf uitzicht op een smalle, diepe binnenplaats. Het balkon ontbrak echter, er was slechts een hekwerk om je tegen al te onstuimig naar buiten stappen te behoeden.
’s Winters joelde de wind akelig door die schacht. Soms, als je een kamer aan het begin van de gang had, kon je door een nauwe spleet precies op dat Monument van de Onbekende Soldaat kijken. Ik was dan altijd erg blij. “Toch nog wat uitzicht”, mompelde ik dan, want ik praat soms tegen mezelf.
Heel erg vroeger lag er altijd een stukje fruit ter begroeting op de kamer. Later brak men met deze gezonde maar misschien te begrotelijke gewoonte. Bij het ontbijt kwam altijd een dikke plak cake en natuurlijk zwommen de eieren in de olijfolie.
Er was een zitbad in de badkamer. Je kon er helemaal in en niet eens ongerieflijk wanneer je met je achterste op het diepste, voor de voeten bestemde gedeelte ging zitten. Wassen ging dan weliswaar moeilijk en om uit het bad te komen vereiste het de lenigheid van een Houdini. Maar vooral ’s winters als Athene verschrikkelijk koud kan zijn, was het de enige manier om eens lekker door te warmen.
Slaap betekende voor het hotelpersoneel kennelijk erg weinig. Tenminste wanneer het om de slaap van hun gasten ging. Hoe vaak ben ik in dat hotel niet gaan slapen overdags na een nachtvlucht om gewekt te worden door het onophoudelijk gekwek in vloeiend Grieks, dat wel natuurlijk, van de kamermeisjes of - jongens. Waar gaat het nu eigenlijk over, denk je dan half ijlend en woelend. Het zal wel belangrijk zijn, de geluidssterke in aanmerking nemend. De toon, die normaal ‘forte’ is, wordt wanneer ze zich uiteen begeven om ieder aan het eind van de gang een kamer te reinigen, ‘fortissimo’, om in muzikale termen te blijven. Mijn Ohropax verleende dan altijd goede diensten en ook plotseling naar buiten springen en heel hard “STILTE” roepen wilde wel eens een kwartiertje helpen.
Om de kamer te openen kreeg je zo’n ouderwetse sleutel aan een zware hanger, die verhinderen moest dat je de sleutel mee naar buiten nam.
Op een morgen kwamen we uit het Verre oosten. Ik ging naar mijn kamer, maar op de plaats in de deur waar het slot behoorde te zitten zag ik een groot gat. Naar de receptie bellen dus.
“De slotenmaker komt straks”, reageerde de vrouw kort. “Ja maar ik wil slapen want ik heb vannacht gewerkt, begrijpt u?” “Dan moet u maar wachten”. Verbluft legde ik na deze dialoog de hoorn neer. Na enige tijd zei ik tegen Daniëlle van Letten van Rossen, bij wie ik mijn heil had gezocht: “Je wordt als crew toch maar al te vaak als tweederangs gast behandeld en we hebben toch andere kamers leeg zien staan, het is gewoon onwil”. “Je moet het er niet bij laten zitten”, drong ze aan, ”je moet blijven zeuren”. Ik grabbelde al mijn moed bijeen, want wat haat ik dit soort zaken, belde andermaal de receptie en eiste ditmaal een andere kamer. Men zou zien. Na nog een half uur wachten had het gif in mijn kwaadkolom zich opgestuwd tot de streep, die WW - Woedende Waanzin - aangeeft. Weer belde ik. Smalend werd ik andermaal te woord gestaan.
“Ik wil een andere kamer”, riep ik “anders…”. “Wat anders?” informeerde de receptioniste zoetsappig. Ik wist het ook niet zo gauw en ik improviseerde: “Spring ik in vol uniform uit het raam!”. Dit brak de spanning en we begonnen met z’n drieën te lachen.
Even later kwam er iemand met sloffende tred, dat soort personen sloft altijd in zo’n verhaal, over de gang met de sleutel van een andere kamer in zijn hand. Van de zenuwen heb ik verder natuurlijk geen oog meer dichtgedaan.
Evenmin kon ik de avond na de ontmoeting met P. in slaap geraken. De slaap, die in het gemakkelijke bed niet wilde komen, sloeg echter keihard toe toen we om half twee ’s nachts in de bus stapten. De bus, die ons voor onze Teheran vlucht naar het vliegveld zou brengen. De chauffeur, die kennelijk een hekel aan scheermesjes had, begroette ons grijnzend met een sigaret tussen de lippen. Hij had keihard de radio aanstaan en Nana Moussaka klaagde uit volle borst haar treurige lied.
We zouden tegen ochtendgloren boven Iraans gebied zijn want het werd niet veilig geacht daar ’s nachts overheen te vliegen. De revolutie was bijna een jaar oud en het Amerikaanse ambassadepersoneel was nog zonder hoop op spoedige vrijlating gegijzeld. We hadden enige geestelijken aan boord, die zouden proberen de gijzelaars te bezoeken. Op het Mehrabed vliegveld in Teheran stonden op het licht besneeuwde platform tientallen Boeings 747 van Iran Air en van de Iraanse luchtmacht ongebruikt betere tijden af te wachten.
Toen onze passagiers waren uitgestapt probeerde ik wat te slapen onder een paar dekens, maar dit werd onmogelijk gemaakt zowel door schoonmakers en andere onduidelijke lieden, die door de machine heen liepen, als de grimmige kou, die door de achterdeur naar binnen woei. Ook liep er een mannetje rond, dat kaviaar te koop aanbood. Want Sjah of Ayatollah, de Perzen blijven handelaars. Het was mooie grijze kaviaar en ik besloot een blik te kopen.
Er gebeurde nog iets sinisters toen we op het punt van vertrek de deuren wilden sluiten. Opeens stormden twee ongeschoren burgers de trap op. Ze droegen machinepistolen op de rug. Ze moesten nog iemand van onze passagiers hebben. Er viel een angstige stilte onder de mensen. Ik kreeg een soort oorlogsgevoel over me, want ik vind niets angstiger dan wanneer burgers, die met schiettuig zijn bewapend, kennelijk in officiële functie andere burgers terroriseren. Na wat gepalaver en gewapper met documenten door de stationmanager aarzelden de bewapende mannen en liepen ze met de gang van mensen die het er niet helemaal mee eens zijn, de trap af.
Eenmaal in de lucht ontdooiden de passagiers en werd er ondanks het vroege uur druk whisky besteld. Na enige uren kwamen we weer in Athene aan van waaruit we - de crew dus - meteen door zouden vliegen als passagier om voor de kerst weer thuis te zijn.
P. kwam nog even aan boord met zijn plastic identiteitskaartje op de revers, om me prettige dagen te wensen. Hij keek wat sip, want alleen in Athene blijven stond hem niet aan.
Veel passagiers waren in Athene uitgestapt en we hadden de ruimte op weg naar Amsterdam. Mijn collega brak, nadat we ons met truien tot burgers hadden vermomd, een fles witte Demestica wijn aan. Slaperig en een beetje zweverig van de koele wijn keek ik neer op winters Europa. Even was ik ‘Domweg gelukkig in de DC - 8’.
Zoals Charles Dickens een man huurde om op kerstavond in de regen en sneeuw voor zijn huis heen en weer te laten ijsberen en ‘brrr’ te laten roepen om zodoende bij Dickens en familie het knusse kerstgevoel te intensiveren, zo riep ik de gedachte op aan P. in zijn eenzame Atheense hotelkamer. Dat was dus de volgende avond aan het kerstdiner. Maar snel verwierp ik deze slechte en ongetwijfeld zondige gedachte. Wat zou trouwens de man onder Dickens’ raam gedacht hebben? Niet erg veel menslievends, denk ik.
Met zorg besmeerde ik een toastje met kaviaar en ik nam voorzichtig een slokje champagne. Want met dat soort dingen moet een mens niet klein zijn op dat soort dagen.
“Prettige kerst”, wenste ik mijn gasten toe. “Prettige kerst”, klonk het terug. De regen sloeg met vlagen tegen de ramen. Zoals het hoort. Toch?

2006-02-27T10:53:00.000+01:00

In Accra gelogeerd
Februari 1982

Ook wat reizen betreft ben ik waarschijnlijk als iedereen en dat is anders. De één vindt een bepaald station geweldig terwijl ik daar beleefdheidshalve het zwijgen toe doe. Maar een verblijfplaats waar ik me erg lekker voel wekt bij een ander een gevoel van heimwee, wanhoop en ellende.
In de vakantie logeren we vaak op plaatsen die veel meer ongerief hebben dan waarmee we tijdens het werk genoegen zouden nemen. Dat kan ook wel omdat je de andere dag niet gepikt en gesteven weer aan boord hoeft te verschijnen. Voor een goede nachtrust zijn een koele, donkere en vooral stille kamer een eerste vereiste, denk ik. Trouwens in die vakanties reis ik graag per trein, ook al omdat er in ons bedrijf nog vermolmde regels opgeld doen, die het mij en mijn vriend Johan Bosma - hij wou zo graag eens genoemd worden - verhinderen samen gebruik te maken van de Indien Plaats Beschikbaar regelingen.
Ik schrijf dat IPB maar eens voluit omdat er soms net wordt gedaan alsof je de plaats van een betalende passagier zou innemen. Misschien dat het er toch ooit nog eens van mag komen. Ik ben tegen die tijd al lang gepensioneerd, want wat duurt zoiets eenvoudigs regelen toch lang. Dan zie ik in mijn gedachten hoe we samen ergens ter wereld een vliegtuigtrap oplopen, omstuwd en bejubeld door de collega’s die me nog kennen en blij zijn dat het recht eindelijk heeft gezegevierd. 1999?
Alhoewel, de spanning van het IPB reizen is ook niet mis. Kan je zelf mee, kan je vrouw mee, je kind? Totaal verzenuwd zie je de collega’s vaak van telefoon naar balie heen en weer rennen. En dan al die spannende verhalen hoe het net nog gelukt is mee te komen. De weinige keren dat ik Free 2 gereisd heb kostten me jaren van mijn leven.
Maar dit als inleiding van een verhaal over een logeerpartij in een hotel waar die koele, donkere, stille kamer niet aanwezig is.
Ik bedoel een plaats als Accra. Laatst maakte ik er een reisje naar toe.
Op Schiphol begint het goed, want er staat een daggeld van twee en tachtig dollar voor. Aarzelend pak ik het geld aan, want dat kan toch bijna niet zoveel geld voor één nachtje van huis!
Na een tussenlanding in Lagos komen we in het donker in Accra aan. Het is er tegen de dertig graden. Het busje, dat de weinige koffers van de crew al aan boord heeft wacht onder de machine op ons. Ik heb alleen mijn tas bij me, gevuld met schoon goed, toiletgerei, een boek en een fles koele Moezelwijn. ‘Travel light’ is mijn devies altijd. We rijden even langs de douane, waar onze kapitein ons meldt en zegt dat we niets hebben aan te geven. Makkelijk is dat. Even later rijden we door een zijpoort van het vliegveld af.
Hier en daar pinkelt een lichtje. Het lijkt wel of het hier ’s nachts werkelijk donkerder is dan elders in de wereld. Of laat ik me door het gezegde ‘Donker Afrika’ beïnvloeden?
Toen ik voor het eerst in Accra kwam logeerden we in het Ambassador Hotel in de stad. Het was - is - een paleisachtig gebouw dat vaak voor officiële bijeenkomsten gebruikt werd door de toenmalige president Kwame ‘nKruma, die zich bescheiden De Verlosser - van het kolonialisme - liet noemen. Het gerucht ging dat je daar in het Ambassador voor je crew reep, dat was een reep chocola die in het crewpakket zat, speciale diensten van het kamermeisje kon krijgen. Ik bedoel niet dat ze dan eens extra het bureau afstoften. Of het waar is weet ik niet want mijn interesse ligt ergens anders.
Deze keer gaan we naar wat eertijds het Intercontinental Hotel heette. Vroeger heb ik daar eveneens gelogeerd. Het is op steenworpafstand van het vliegveld, al moet je wel een flink eind gooien.
Men heeft er een staatshotel van gemaakt en praktisch het woord Inter geschrapt zodat het hotel thans Continental Hotel heet. Terwijl de juffrouw achter de balie - balienese, nee receptioniste -, onze sleutels klaarlegt kijk ik om me heen. De hal waar we staan is schijnbaar onveranderd. De houtsnijwerkpanelen zijn er nog. De verlichting schijnt wat minder door de dure energie. Dan lopen we door en passeren we het terras op weg naar onze kamers. Op dat terras voerde ik zo’n tien jaar geleden woedende twistgesprekken met de rest van de bemanning, zo zes tegen één. Over de door mij verfoeide Amerikaanse aanwezigheid in Vietnam. Ze zijn vertrokken, de Amerikanen, maar ik schaam me dood als ik nu in de kranten lees dat de mensen het er voor over hebben met een lekke badkuip de zee op te gaan om maar uit dat Vietnam weg te komen.
We maakten toentertijd, omdat we er drie dagen stonden en toch niet de hele dag wilden ruziën, eens een tochtje naar een brug, die we, zo was ons verteld, als toeristische bezienswaardigheid beslist niet mochten missen. Na een uur of drie rijden door een heuvelachtig groen landschap kwamen we bij een melkchocoladekleurige rivier waarover zich in doodse stilte een brug spande. We stelden vast dat de brug goed in de verf zat en dat de rivier snel stroomde. Verder was er helemaal niets te zien, geen verkeer over de brug noch eronderdoor. Wat sullig stonden we bijeen en besloten maar weer terug te keren. Weer een dag van je jonge leven …..
Nu, aankomend voor onze nachtstop, het loopt al tegen negen uur, gaan de meesten door naar hun kamer. Alleen de purser, die een kennis in de lobby ontmoet, wil nog wat eten. Hij roept de ober om wat te bestellen. “Kan ik een sandwich krijgen?”. De kelner kijkt gewichtig en vraagt: “Wat voor sandwich wilt u dan?”. “Och”, zegt mijn collega, “een kaassandwich”. “Sorry Sir, no bread”.
Ondertussen ben ik op mijn kamer aangekomen. Er komt geen water uit de kraan maar wel staat er een plastic bak met water onder de wasbak. Van te voren had men ons gewaarschuwd er op te letten of er handdoeken zijn. Die zijn er en met de punt ervan was ik me op de daarvoor meest geschikte delen.
Het is bloedheet in de kamer. Op het paneeltje voor de bediening van de airconditioning, hierna AC te noemen, zit enkel nog een metalen staafje. De knop is eraf. Ik draai het staafje met veel moeite om met behulp van een handdoek. Geen resultaat. Ik draai het maar weer terug in dezelfde stand, nog niets. Dan hoor ik stemmen op de gang. Een kamerjongen komt voorbij. “Is er eigenlijk wel AC?”, vraag ik. Hij kijkt me beleefd aan. “Nee, meneer, door het waterprobleem is er geen AC”.
Dan maar een nachtje zweten, denk ik gelaten. Ik open de balkondeur. Buiten is het aanmerkelijk koeler, maar de deur open laten heeft als nadeel dat er allerlei insecten naar binnen kunnen vliegen, om over verder onaangenaam bezoek maar te zwijgen. Ik sluit de deur weer en op dat moment begint de AC hete lucht te zuchten. In ieder geval hebben we verandering van lucht en dat is al heel wat. Ik leg een Mogadon op de hoek van het nachtkastje neer en ontkurk de fles nog steeds koele Moezel. Dan ga ik op het bed met de flinterdunne kussens liggen en lees wat in het boek ‘The Great Railway Bazaar’ van Paul Theroux waarin de schrijver zijn ontberingen van een reis, zoveel mogelijk per trein, om de wereld beschrijft. Na een uurtje lurken aan de steeds minder koel wordende fles Moezel voel ik me in slaap wegzakken.
In de verte hoor ik nog dat er op de gang met deuren wordt geknald en dat er luid wordt geschreeuwd maar het deert me niet. Ik zak weg in een droomloze slaap, die slechts een paar maal door heftige zweetpartijen wordt onderbroken.
Plotseling rinkelt de telefoon. “Calling tme”, zegt een stem. Ik werp de deur naar buiten open en snuif de heerlijke morgenlucht in. Er blijkt ook water uit de kraan te komen al is het alleen maar koud water. Onder de douche staand lijkt het wel ijswater vergeleken met de temperatuur in de kamer. Dapper doorsta ik de verfrissing en voel me dan ook als herboren.
Vlak voordat ik de kamer met de vuile muren, een waar muggenkerkhof en de dunne gordijnen verlaat, zie ik op de rand van het nachtkastje nog het Mogadon tablet liggen. Grinnikend berg ik het weer in het potje op en ik dank in gedachten de schrijver Paul Theroux en de firma Moezel voor de aangeboden nachtrust.
Ik zit als eerste aan het ontbijt, dat geserveerd wordt aan een lange tafel, die op het al eerder besproken terras staat. De ober vraagt me wat ik wil. Eigenlijk alleen maar een stukje fruit, maar dat is er niet. En dat in een land waar je, als je je vinger in de grond steekt, wellicht zelf in een vrucht verandert. Sinaasappelsap is er evenmin. Alleen koffie, thee, eieren en toast met jam hoewel, maar dat is wel gezond, geen boter. Ik kijk de kelner wat lacherig aan. Hij lacht vriendelijk terug. Hij is kennelijk ook net op. In zijn haar zitten nog wollen pluisjes van de deken, zijn jasje staat half open en in zijn schoenen zitten geen veters.
Ik neem wat koffie, toast en jam. Eén voor één verschijnt de rest van de bemanning. We hadden de avond ervoor een waarschuwingssysteem afgesproken omdat de telefonist wel eens iemand wilde vergeten. Ieder zou bij zijn buur even aankloppen om te zien of hij of zij wel wakker was. Nu wakker waren ze allemaal en wel omdat ze geen van allen geslapen hadden.
“Ik geloof dat ik tien minuten geslapen heb”, meldt me een stewardess. Ze werd steeds opgebeld door een onbekende, die dan weer ophing. Een andere stewardess zegt: “Weet je dat hoge daggeld, bedacht ik vannacht, is eigenlijk een soort smartengeld”. ’s Nachts had ze steeds in de badkamer een zacht gespetter gehoord. Toen ze ging kijken bleken twee reuzenkakkerlakken in de emmer water gevallen te zijn. De insecten wensten zich niet bij hun verdrinkingsdood neer te leggen.
“Wat heb je gedaan”, vraag ik. “Ik heb ze er maar uitgevist”, spreekt ze barmhartig. Ik ril en denk aan een nacht in Bangkok. Ik lag slapeloos te bed en keek bij het flauwe schijnsel van het licht dat uit de badkamer kwam naar mijn handen. Er was niets anders te doen. Opeens zag ik mijn pink weglopen. Dat kan niet, dacht ik en ik knipte het licht aan. Het bleek inderdaad een pinklange kakkerlak te zijn, die zich waggelend uit de voeten maakte. Best mooie diertjes eigenlijk als ze maar niet zo griezelig waren, die kakkerlakken.
De stemming aan tafel wordt, zoals je wel meer hebt bij een bemanning, die een gezamenlijk lot heeft ondergaan zeer vrolijk en er wordt veel gelachen. Opeens, iemand in de keuken heeft kennelijk de blikopener gevonden, worden er toch glazen orange juice gebracht. Het zit in cognacglazen en sherryglazen. Onder gejuich wordt het sap uitgedeeld en de één overstemd de ander om zijn slapeloosheidsverhaal in de meest schrille kleuren te beschrijven.
Er loopt een meneer om onze tafel heen. Later zullen we hem als passagier terugzien. Zoals dat wel meer gebeurt worden we tegen het onbeleefde af aangestaard. Een collega vertelde me laatst hoe ze met haar maatje na het serveren van de maaltijd aan boord zelf wat aan het eten waren in de pantry. Opeens werd het gordijn waarachter ze zaten weggetrokken. Een vrouw keek vorsend naar binnen en zei tegen haar man die naast haar stond: “Kijk, ze eten”.
Na het ontbijt vertrekken we weer naar Amsterdam. Tijdens de start vliegen we laag over wat kleine grijze en blauwe woninkjes heen
Hoe zouden die mensen hier nu eigenlijk leven, denk ik. AC hebben ze zeker niet. Wat weten we eigenlijk van ze af en zijn wij eigenlijk niet vreselijk verwend?
Al snel komen we op grote hoogte en in totaal tien uur later zijn we weer terug van ons nachtlange avontuur.

2006-02-26T09:56:00.000+01:00

In Koeweit gelogeerd
Maart 1982

03.00. We taxiën erg lang rond en staan dan eindelijk stil voor het stationsgebouw dat in de vorm van een gigantische Concorde is gebouwd. Die sjeiks laten zich door de architecten kennelijk van alles aanpraten. Van binnen is het allemaal duur marmer, chroom en leer wat de klok slaat.
Ieder land heeft voor wat betreft zijn toelatingsbeleid zijn eigenaardigheden en hier moeten we een crew book tekenen. Dan gaan we door de douane, die ons zonder veel speuren naar de verboden drank alcohol laat gaan. Vreemd genoeg is alcohol een Arabisch woord.
03.30. Nu staan we op de stoep van het stationsgebouw bij een temperatuur van vijfendertig graden en al spoedig zien we het crewbusje eraan komen. Ik dring voor bij het instappen om op de stoel achter de deur te gaan zitten, want daar kan ik mijn benen kwijt. Het nadeel is dat je als eerste bij het uitstappen de deur moet openen en aangezien mijn leven één lange strijd met onwillige sloten is, zie ik daar een beetje tegen op. Eén van de kofferjongens van het hotel - heten die officieel geen chasseurs - die is meegekomen om bij het inladen te helpen, gaat wanneer iedereen is ingestapt tegenover me op de grond zitten met zijn benen in de afstap. Hij zal dus straks de deur openen, bedenk ik tevreden. Tijdens de rit loert hij voorzichtig naar de stewardessen. Arme ziel, want met je lust kan je in Moslimlanden weinig terecht.
03.45. Aan de balie van het hotel checken we in. We geven onze paspoorten af en wisselen geld. De Koeweitse munt, de dinar, is in duizend eenheden onderverdeeld. Even moeilijk als toen vroeger het Engelse pond eerst in twintig shilling werd verdeeld en de shilling nog weer eens in twaalf pennies. Dokters en andere dure winkels berekenden hun prijzen echter weer in Guineas en dat was dan weer eenentwintig shilling, hoewel dat muntstuk als zodanig niet bestond. Het is een grote vreugde in mijn leven geweest dat ik dat systeem heb mogen zien veranderen. Ik herinner me dat op de dag voordat het decimaal stelsel werd ingevoerd de Sunday Times nog opriep om het niet te doen. “We still don’t have to do it”, of iets dergelijks.
04.00. Het hotel ligt aan zee of aan de woestijn, het is maar hoe je het beziet. Het bestaat uit een verzameling identieke gebouwtjes ieder van twee verdiepingen. Elk gebouwtje is achtkantig en wordt met een koepeltje bekroond, de kamers hebben ook acht hoeken. Systeem honinggraat. Voor de badkamer heeft dat tot gevolg dat de douche in een piepklein hoekje zit en ook de afvoer is niet je dát. Want na het baden staat de badkamer meestal blank, al heeft dat niets met die vele hoeken te maken. Er zijn ik weet niet hoeveel van die uit grijze stenen opgetrokken gebouwtjes en dat geeft dan weer alles bijeen de indruk van een kashba. Opnieuw zo’n leuk idee van een creatief tiep. En net als in een echte kashba verdwaal je gegarandeerd op weg naar je kamer ofschoon de kamernummers van de respectieve gebouwtjes hun eigen kleur hebben. ’s Nachts om half vier zie ik echter nauwelijks het verschil tussen blauw en groen, enfin. Na enig dwalen arriveer ik doordrenkt van het zweet op mijn kamer. De kou op de kamer omarmt me zodat mijn natte hemd tegen het lichaam kleeft. Ik zet de airco op ‘low’, maar hij geeft toch nog een straffe bries af. De kofferjongen komt met mijn koffer en even later na me wat verfrist te hebben, lees ik nog wat en sluit dan de moede ogen.
07.30. Of de gangen hebben een geluidsversterkende akoestiek of de meisjes die de kamers schoonmaken hebben geschoolde stemmen. In ieder geval word ik wakker van hun schelle gekwek in een Indiase taal. Ze bestaan het om met elkaar te praten, de één vanuit een kamer op de bovenverdieping en de ander vanuit een kamer op de begane grond. Woedend spring ik naar buiten en leg ze het zwijgen op. Misschien heb ik wel een prachtige gedachtewisseling verstoord. Ik probeer nog wat te slapen maar het lukt me niet meer zo goed.
10.30. Moe van het woelen sta ik op. Ik trek mijn Arabische jurk, thoba genaamd, die ik als ochtendjas gebruik, aan. Dan bestel ik telefonisch het ontbijt. Arabisch brood, dat zijn die niet vette pannenkoeken, gesneden tomaat, wat kaas en koffie. Even later wordt er aan de deur gebeld. Dit is één van die hotels waar ze kloppen te ordinair vinden, dus zit er een belletje op elke deur. De ober, een jongen uit India, brengt mijn bestelling maar zonder potje koffie. Ik moet zelf mijn koffie maken, vertelt hij me. Geduldig tovert hij een elektrische waterketel uit een kast, sleept een bed opzij waarachter zich het stopcontact bevindt en legt me uit hoe het verder moet. Pakjes oploskoffie liggen op het plateau.
11.00. Het ontbijt is op. Ik lees mijn boek met korte verhalen van De Maupassant uit en realiseer me plots dat ik verder niets meer te lezen bij me heb. Er breekt een periode aan waarin ik, starend, aan mijn snor zit te trekken. Heerlijk is dat, af en toe een haartje eruit rukken. Het is een soort aspergesteken, maar dan op je bovenlip.
11.45. Na enige tijd begin ik in wanhoop maar in de Koran te lezen. Hij ligt in Engelse vertaling, net als in Amerika en Europa de Gideonbijbels op de hotelkamers. Als ik een tijdje aan het lezen ben merk ik dat ik verkeerd ben begonnen, namelijk voorin en de Koran moet je van achteren naar voren lezen. Boeiend vind ik het niet en na enige tijd leg ik de turf zuchtend weg. Wil je je geest eens verijken…..
12.40. Ik krijg een aanval van heimwee. Ik wil naar huis en wel direct. De muren van de kamer vliegen op me af. Het is ook een sombere kamer, het raam geeft uitzicht op een muur met wat buizen erlangs. Heel vroeger legden sommige stewardessen, om de kamers wat op te vrolijken, antimakassars op de rugleuning van de stoelen. Dat waren van die gehaakte kleedjes die oorspronkelijk waren bedoeld om de rugleuning van de stoel tegen de vette haarpommade - Makassar olie - van de heren te beschermen.
13.02. De hoteltijdschriftenwinkel moet uitkomst bieden denk ik optimistisch. De man achter de toonbank staat wat broeierig met iemand te praten en ik wordt achterdochtig bekeken. Wat is hier aan de hand? Voor mij mogen ze conspireren dat het een lieve lust is, ik versta toch geen Arabisch. Er blijken geen tijdschriften te zijn, slechts wat onleesbare kranten. Het kookboek in het Engels dat in het rek staat lijkt me interessant. Het gaat over koken in de woestijn. Daar wil ik meer van weten! Het valt tegen. Het gaat over toetjes. Dessert cooking. Even niet opgelet.
Verder staan er wat verbleekte romans in een soort van boeketreeks, geschreven door een Engelse, Barbara Cartland geheten. Ze specialiseert zich in liefdesverhalen in een historisch kader. Ik verzin even zo’n verhaaltje om te laten horen hoe het ongeveer gaat.
Een Duitse boerin, die net het bericht heeft gekregen dat haar man is omgekomen in de slag bij Jena, 1806, staat wenend bij de wieg van haar kind. Dan hoort zij hoefgetrappel, een paar Franse officieren van het overwinnende leger houden halt bij haar stulpje en vragen om wat water. Eén van hen, een kleine man, is bijzonder met haar lot begaan. Hij komt ’s avonds terug met wat kleren en voedsel. Na enige bezoeken worden ze heftig verliefd op elkaar. Dan moet de officier verder naar Berlijn en dan blijkt door een toeval, die man is NAPOLEON HIMSELF. Zij wordt nog gravin en heel erg rijk omdat Nap dat allemaal zo regelt. The end.
13.18. Ik loop zonder boek maar met intens zelfmedelijden naar het zwembad. De bemanning ligt als kippen aan het spit te roosteren in de onbarmhartige zon. De hitte is oorverdovend en niemand zegt dan ook wat.
Dan ga ik naar het restaurant, waar als contrast met de hitte buiten, een koud buffet is aangericht. Ik weet zeker dat die bergen voedsel die daar liggen uitgestald mede voor mij bedoeld zijn. En omdat een mens zich niet al te zeer moet pesten zet ik me aan een smetteloos gedekt tafeltje neer. Laat het dieet de zenuwen krijgen.
14.25. Met een ronde buik van het eten wankel ik terug naar mijn moeilijk vindbare kamer. Op de televisie is een videofilm verzorgd door het hotel. Het betreft een oude Western, een draak, met als hoofdrolspeler de enige man ter wereld met een rubber gezicht dat hij niet kan afdoen. Robert Mitchum.
17.12. Daar wordt op de deur geklopt.Met een grijns staat mijn collega op de drempel. “Ga je mee naar mijn kamer, ik moet je wat vertellen”. Ik heb geen beslommeringen en loop met hem mee. Op zijn kamer wurmt hij uit een stapel wasgoed een fles whisky tevoorschijn. Gezamenlijk zetten we ons neer en converseren, praten, kletsen en naar gelang de bodem van de fles in zicht komt, roddelen en lallen we dan op het laatst maar zo’n beetje voor ons uit.
Verboden vruchten blijken ook in Koeweit heerlijk te zijn.
20.44. We gaan maar iets eten in de coffeeshop. De rest van de bemanning zit er ook, verspreid over verschillende tafeltjes. De captain met zijn vriendin, de co - piloot eveneens met vriendin en de BWK met zijn ietwat zuur kijkende vrouw, trouwens zelf ziet hij er ook nogal saggerijnig uit. Zeker ruzie gehad. De overige collega’s zitten gezamenlijk aan een tafel en zijn zo te zien in een vrolijke stemming. Met een misschien iets te uitbundige groet lopen mijn collega en ik in een zo recht mogelijke lijn naar een tafeltje en laten ons beheerst vallen. Niemand mag iets merken van Ons Geheim.
Een zware baklucht doordringt onze kleren. De ober die ons bedient lijkt vanwege zijn kapsel sprekend op Wim Kok van het FNV. Ik moet daar nogal om lachen. Ik eet wat taboule, dat is een mengsel van gehakte peterselie, tomaat en wat gekookte bulgur. Ook bestel ik homus, een mengsel van gemalen kikkererwten, knoflook en olie en natuurlijk weer dat heerlijke Arabische brood.
21.36. In de aangrenzende ruimte is grote activiteit ontstaan. Het is donderdagavond, dat betekent voor Koeweiti zaterdagavond dus eigenlijk. Er is een disco georganiseerd. In modieuze en daarom veel te wijde spijkerbroeken stappen de jongelui driftig rond. Er loopt één heel erg dikkerdje bij ook in zo’n Volendammer broek. Geamuseerd kijken we wat rond. Geen meisje is er te zien, misschien komen die straks onder geleide of hebben die een disco - avond in het plaatselijk Leger des Heils.
22.00. Opnieuw zoek ik naar mijn kamer, een goede postduif zal ik nooit worden. Ik maak wat aantekeningen voor dit stukje en ga slapen.
De volgende morgen om negen uur worden we gewekt. Ik heb een vage hoofdpijn.
We gaan als passagier met Koeweit Air naar Athene. We mogen eruit en het spijt me niks.

2006-02-25T11:30:00.000+01:00

In Biak gelogeerd
April 1982

Vlak voor ik de tunnel onder het Rijksmuseum wilde binnengaan zag ik een vrouw in een schitterend mooie bontjas me tegemoetkomen. Ik ben niet zo’n voorstander van bont en deze jas leek me van een zeer exclusieve op uitsterven staande diersoort te zijn. Alhoewel ik moet bekennen dat ik met felle kou graag een Russische bontmuts draag. Die een vriend Gijs Hesp genaamd, vrachtrijder op Moskou, ergens in een Sovjet staatswinkel voor buitenlanders voor twintig dollar heeft gekocht. Hij is gemaakt, die muts, van het soort bont dat ik om indruk te maken wolf noem. Maar dat waarschijnlijk gewoon konijn is. Lapin, dus.
Goed, ik staarde bewonderend naar die bontjas, die bekroond werd door een hoed van dezelfde pelssoort. Plotseling kwam er een stem vanuit die mantel, die me vriendelijk begroette. Het bleek een stewardess te zijn. Waar zou ze het van doen, dacht ik roddelachtig. In de tunnel zelf stond een meisje van voor in de twintig te zingen. De onderdoorgang heeft prachtige badkamer - akoestiek zodat vaak muzikanten, die een centje willen verdienen, daar gaan staan. Het meisje zong met heldere sopraan de aandoenlijke Bach cantate ‘Ich habe genug’. Of ze het meende wist ik niet en voor de zekerheid gooide ik een gulden in de voor haar liggende muts.
Toen ik de tunnel uitkwam werd ik verblind door het licht. Er kwam een man in vale regenjas gekleed me tegemoet. Pas toen ik enige meters verderop was besefte ik dat ik in de ietwat gebogen gestalte een bekende was tegengekomen. Maar wie? Nadat ik enige tijd in mijn geheugen op zoek was geweest naar de oplossing van die vraag wist ik het opeens. De verlopen figuur die ik was tegengekomen was Terg! Terg, mijn hemel dat was wel zo’n twintig jaar geleden dat ik hem voor het laatst gezien had. We hadden elkaar ontmoet toen we, zoals dat toen heette, als hofmeesters een reis naar Melbourne gingen maken. Het was een chartervlucht per Superconstellation. We begonnen de tocht met een lege machine vliegend naar Bremen of Hamburg. In één van die Noord Duitse havensteden zouden we onze passagiers oppikken. Vandaar uit zouden we samen met ze slippen in merkwaardiger wijze alle met een B beginnende plaatsen. Beiroet, Bangkok, Biak en Brisbane. De passagiers waren Duitse emigranten van verschillende leeftijd en kunne. Uiteindelijk zouden we in Melbourne nieuwe passagiers voor de terugweg ophalen.
Tot Bangkok ging alles goed. Terg had zich zeer populair gemaakt bij de passagiers, vooral de vrouwen vonden hem erg aardig omdat hij goed van de tongriem was gesneden en er aantrekkelijk uitzag. De kapitein bleek in Bangkok een kwade dronk te hebben zodat we een beetje uit zijn buurt probeerden te blijven.
De volgende dag na een tussenlanding in Manilla passeerden we op weg naar Biak de evenaar. Terg had zich voor die gelegenheid als Neptunus vermomd. Hij had zijn kleren uitgetrokken, het vosje van een passagiere dramatisch om zijn heupen gedrapeerd en met lipstick zijn lijf geverfd. Plots kwam hij achter een gordijn vandaan en doopte de passagiers met champagne. Onze stewardess Pauline, die zo dom was geweest te melden dat ze nog nooit over de evenaar was geweest, moest het eveneens ontgelden. Ze werd gillend door de cabine achterna gezeten en uiteindelijk met een smerig mengsel van tomatenketchup en chocola plechtig gedoopt. Ik verdacht Terg ervan zelf ook nog nooit bezuiden de equator te zijn geweest.
Nauwelijks waren we de evenaar over of we hoorden een knal. Ik nam aan dat dat niets met het passeren ervan te maken had. Even later werd er een motor stilgezet - in vaanstand zoals dat heette - . De passagiers keken wat benauwd, maar wij zeiden vol bravoure dat er niets aan de hand was en dat de Superconnie hoewel hij vier motoren had het beste driemotorige vliegtuig ter wereld was. Men was moeilijk te overtuigen.
Na een uur of zo landden we in Biak. Bij inspectie bleek een bougie uit de motor geslagen te zijn dwars door de motorwand heen. Geschrokken bekeken we het gat. Men zei dat de reparatie wel twee dagen zou duren.
Laatst sprak ik een tegen zijn pensioen aanzittende boordwerktuigkundige. We hadden het over motorstoringen in moderne vliegtuigen. “Ach”, zei hij verachtelijk, “tegenwoordig stelt dat allemaal niets meer voor. Vroeger, dàt waren heerlijke storingen. Je stond uren onder de kist te klooien en te zoeken waar het mankement zat. Pikzwart zag je van de olie. Heerlijk was het”. Meewarig keek ik hem aan. Zo heeft ieder zijn eigen privé hemel.
Het hotel in Biak was een prefab houten gebouw en we moesten bij elkaar op de kamer wegens plaatsgebrek. Zo zag ik dat in Terg’s koffer slechts één vuil hemd rondzwierf, gezelschap gehouden door een tandenborstel. “Heb je verder niets bij je?”, vroeg ik niet gewend zijnde aan zo’n bohémien. Hij bleek slechts voor de vorm zijn koffer mee te hebben genomen.
We gingen bier drinken dat eerst langzaam maar later steeds sneller begon te stromen voor de consumptiebonnetjes die Terg van de vrouwelijke passagiers aftroggelde. In de bar stond een luitenant - kolonel van de landmacht. Nederland was in de veronderstelling toentertijd dat we Indonesië van het bezit van Nieuw - Guinea met militair geweld zouden kunnen afhouden. Zo kwam die overste daar.
“Zeg overste”, riep Terg, “weet u dat hier naast u de zoon van vice - admiraal van Snippenberg staat?”. Het klonk goed maar het klopte alleen zonder het woord vice - admiraal. Ik schrok, want ik kwam net met autoriteitsangst uit militaire dienst. De overste keek achterdochtig, maar scheen het toch te geloven. Terg bekeek grijnzend de door hem geschapen verlegenheid. Even later kwamen wat luchtmachtmilitairen de bar binnen. Onder hen herkende ik wat maten met wie ik op de vliegbasis Deelen had gediend. We, de hele bemanning, moesten mee naar hun schip. De luchtmacht was wegens gebrek aan accommodatie ironischer wijze op een schip gelegerd. Natuurlijk gingen we allemaal mee. Op het dek werd een groots feest aangericht. Eén van de vliegers vroeg hoe onze BWK heette. “Thijs”, zei ik. “En zijn achternaam?”. Die moest ik hem schuldig blijven. Ongelovig keek hij me aan. ’t Is vreemd, maar ik zal dat nooit vergeten, want het zegt iets over ons vluchtige leven en natuurlijk iets over mijn geheugen.
Toen we terugkwamen in het hotel troffen we de passagiers ook in zeer vrolijke stemming aan. Een oude man, die een beetje in de war was, zat moeizaam een veel jongere vrouw achterna. “Bij mannen houdt het nooit op”, zei Thijs, zonder achternaam, met enige trots. Terg hield zich bezig met, tot algemeen vermaak, de kwijnende vingerplanten op te eten. Ik was allang opgehouden hem van onverstandige daden te weerhouden. Alle Nederlanders van het eiland waren, op het gerucht van onze komst met zo veel vrouwen, in het hotel gearriveerd. Biak was namelijk bevolkt met louter mannen. Men schoof de stoelen opzij en het bal begon. Als Sukarno het had geweten had hij met één bom de hele verdediging van Nieuw Guinea uit kunnen schakelen. Onze gezagvoerder met zijn onaangename dronk liep barse bevelen uitdelend tussen de walsende menigte door. In het pandemonium luisterde niemand naar hem.
De volgende morgen schrokken we wakker van kanonschoten. Even dacht ik dat de oorlog begonnen was, maar het bleken slechts oefeningen te zijn. Terg wond zich erover op dat die overste hem er niets van had gezegd en hij vroeg zich af waarom die schoten nu naast ons bed moesten worden afgevuurd. In ieder geval waren we wel wakker en toevallig bleek het samen te vallen met onze calling - time. Zo ben ik sindsdien nooit meer gewekt.
De kapotte motor was dankzij harde arbeid van onze grondstaf weer gerepareerd. We vlogen door naar Brisbane. Onze passagiers die zagen hoe moe we van het feesten waren namen onze taak over. Nou ja, dacht ik, moe zijn is ook werken. Ze deden het erg netjes moet ik zeggen. Goede service. Ik kan het aanbevelen.
Vele uren later arriveerden we in Brisbane. Een tropische stad maar zeer Engels. Onze passagiers, sommigen in tranen, namen afscheid van ons. Ze hadden nog nooit zo’n reis gehad, zeiden ze diplomatiek. Wij vertrokken naar een hotel. Het was zo’n typisch Australisch hotel, eigenlijk om de pub heen gebouwd. De waard leidde ons naar onze kamers via ingewikkelde trappen en gangen. Hij verontschuldigde zich en zei dat we waarschijnlijk wel anders gewend waren, die schat. Het meubilair zou tegenwoordig, omdat het van ver voor de eerste wereldoorlog stamde, wel veel geld opbrengen. Boven de bedden hingen aan een soort galg grote ringen waar overheen een gazen klamboe was gedrapeerd. Pauline kreeg een giechelbui en kon niet meer ophouden. Snel verwijderde de waard zich. Weer bestelden we bier.
Ik kleedde me in een klamboe en deed, niet onverdienstelijk moet ik zeggen, een imitatie van Koningin Wilhelmina. De stemming steeg opnieuw tot ongekende hoogten. Terg verzon ter plekke gedichten, die hij met luide stem voordroeg.
Na enige dagen waren we weer in Beiroet. We vierden ons afscheidsfeest in Joe’s bar. ’s Nachts toen ik al in bed lag, verscheen Terg plots op mijn balkon vijf hoog. Hij was langs de achtergevel naar mijn kamer geklauterd. Moe van het gevelalpinisme viel hij op het bed naast het mijne in slaap.
De dag erop vertrokken we als passagiers per Electra naar Amsterdam. We moesten vanwege de volle machine in de eerste klas zitten. “Helemaal niet erg”, zeiden we. Ik voelde me verre van fris. In de wachtkamer van het vliegveld van Sofia, waar we een tussenlanding maakten, dronken we allen een glas giftig gekleurde limonade, alleen Terg bestelde baldadig slivovitz. Dat was voor hem de genadeslag. Even was hij heel erg stil.
Bij het opnieuw aan boord gaan bleek Pauline haar instapkaart, waarvan ons op het hart was gedrukt die goed te bewaren, kwijt te zijn. Hij was uit het plastic hoesje gevallen. Ze werd onder de machine door norse militairen tegengehouden en apart gezet. Terg die zijn spraak terug had, draaide zich bovenaan de trap om en riep: “Stuur je een kaartje uit Tomsk, Pauline?”. Ze kon het niet waarderen.
Later zag ik Terg nog wel eens in Amsterdam. We hielden een mislukte reünie, maar op den duur werd zijn drankzucht me te gortig en zijn verloofde haatte me.
Eens zat ik achter in de Maarse en Kroon bus op weg naar Schiphol. Ik zag haar op het Stadionplein instappen. Ze bleek niet genoeg geld bij zich te hebben voor een kaartje. De chauffeur nam haar niet mee, hoe ze ook soebatte. De mens is slecht en ik zeker op dat moment. Roerloos bekeek ik het tafereel. Even later zag ik haar verdrietig uitstappen.
Als het me ooit wordt gegeven die scène over te doen dan zal ik haar zeker te hulp schieten. Maar de kans daarop moet wel uiterst klein worden geacht.

2006-02-24T09:58:00.000+01:00

In Rio gelogeerd.
Eerste brief
Juni 1982

Beste Peter,
Daar zit ik dan in Rio. Natuurlijk was ik hier al eerder geweest op reis, gestationeerd en op vakantie. En nu ben ik dan weer gestationeerd.
De radio, die ik heb meegenomen staat afgesteld op het station van de Jornal do Brasil. Het NRC van Brazilië. Hij speelt overdag zachte melodieuze muziek, veel Sinatra, King Cole en Mantovani. ’s Avonds is er klassieke muziek. Een uitstekende manier om de zenuwen, die je toch altijd in het begin van een stationering hebt, de baas te blijven.
Want dagen van te voren in Amsterdam werd ik soms aangegrepen door koortsaanvalletjes, ongeregelde stofwisseling en soms gewoon gebrek aan adem, allemaal nervositeit. Tot op het laatst heb ik gewacht met koffers pakken. Pas op de middag van vertrek gebeurde dat, alhoewel ik wel een lijstje met dingen, die gebeuren moesten, had gemaakt.
Naar de kapper bijvoorbeeld. Ik heb een hele rechtse kapper, die zeventig jaar is en het haar snijdt op ouderwetse manier, waarbij de schaar wel eens uitschiet, onder het afgeven van de meest reactionaire teksten. De kosten bedragen slechts twaalf gulden vijftig en je haar ziet er daarna uit alsof het door een zeer modieuze kapper is geknipt, die er wel zestig gulden voor vraagt. Tenminste als ik afga op de lovende commentaren van mijn vriend zijn vrienden die van dit soort dingen verstand hebben. Vroeger meed ik dit soort coiffeurs altijd vanwege dat scheve knippen en ging ik naar van die gladknippers. “Gedekt houden voor zover mogelijk”, riep ik dan. Maar met het veranderende modebeeld is de noodzaak daartoe weggevallen. Net zoals ik vroeger gestreden heb voor wat strakkere broeken om tegenwoordig weer te zien dat alles voor niets is geweest, aangezien wijde, te ruime pantalons het straatbeeld bepalen.
Zojuist kwam de werkster binnen om de boel schoon te houden. Ik zit in een apartementenhotel, dat de voordelen van een hotel met de vrijheden van een flat combineert.
Naast me wonen Wil en Pien - vroeger stewardess - van den Hoogen met hun kindertjes Fleur, vijf, die op het ogenblik wat ziek en hangerig is en Margot, drie, die als we aan tafel zitten en je niet goed oppast het glas bier van je weggrist om er een slok van te nemen.
Het is gezellig dat we buren zijn want van een vroegere stationering staat me nog goed bij, dat op de avond dat ik thuiskwam ik te moe was om te koken of zelfs maar uit eten te gaan. Ik kocht dan, voordat ik naar m’n flat ging op de elfde verdieping met mooi dakterras, bij de bakker beneden een stokbrood - pao frances - om dan verder de deur niet meer uit te komen. Nu kookt Pien overheerlijk eten. Hollands natuurlijk met een goed gekookte, zacht gezouten aardappel, boontjes, sla en een stuk entrecote. Gisteren was dat. En natuurlijk kwekken we dan de hele avond door over van alles en iedereen in de KLM.
De vroegere flat trouwens op de Rua Francisco Sà, daar was wat mee.
‘s Avonds schimmen in een hoek van de kamer, die me doodstil beloerden. Vreemde geluiden, rinkelende telefoons, waarbij er dan niemand aan de lijn was. Ook geen hijger of zoiets. En om een uur of negen ’s avonds kwam er via de balkondeur een muisje naar binnen. Pijlsnel schoot het langs de muren om in de keuken wat van z’n gading te zoeken. Meestal lag er bitter weinig want ik was uiterst netjes met voedselresten ook al omdat een verdieping beneden op de gang een stortkoker was, waar een familie zeer dikke kakkerlakken in woonde en die wilde ik boven niet hebben. Als het muisje teleurgesteld in de gang naar mij te kijken zat - wat ik uit mijn ooghoeken waarnam - om te proberen via dezelfde weg weer weg te komen en ik draaide plotseling mijn hoofd om dan schoot het zo snel weg, dat zijn nageltjes over het parket krasten zoals je wel eens in een tekenfilm ziet. Op het laatst kwam ik bijna in de verleiding om maar wat voedsel klaar te zetten. Ik heb het toch maar nooit gedaan.
Om uit de flat de boze geesten te verjagen kocht ik van die dikke Macumba kaarsen in allerlei kleuren, die ik dan ’s avonds aan stak. Ze branden een week. De werkster keek er altijd bijgelovig naar en vroeg me wat het te beduiden had. Zo maar voor de gezelligheid en leutigheid - divertido - zei ik dan. Maar ze geloofde me helemaal niet. Ik had eens een beeldje van Iemanja - de Macumba godin van de zee van iemand gekregen. Iemanja is de almoeder en meen ik in de verte ook familie van Maria. Ze vermoedde dat ik ook in Macumba geloofde denk ik. Misschien geloofde ze zelfs wel dat ik op maandagsavond, zoals de Macumba’s dat doen, een schotel eten met een flesje bier en eventueel een brandende kaars erbij op een straathoek neerzette. Je ziet dat veel hier.
De flat was ook buitengewoon gehorig. Het leek wel of de auto’s en bussen dwars door de slaapkamer denderden en knetterden. Daarbij kwam dat de lift steeds wanneer die gebruikt werd met een gierende zucht zich in beweging zette. In bed liggend hoorde je dan al die geluiden. Ik geloof, dat ik in de drie maanden dat ik er gewoond heb bij elkaar genomen maar zes uur geslapen heb. Bijslapen deed ik dan wel op de nachtstop in Santiago.
Trouwens ik weet niet wat het hier is, maar slapen gaat me slecht af in Rio. ’t Is net alsof er van staatswege pepmiddelen door het eten worden gedaan om de mensen maar flink aan het werk te houden.
’s Morgens zeer vroeg begon de bakker op de begane grond van die flat in de Fransisco Sà al te bakken. De geuren van het verse brood stegen door de schacht tussen de flatgebouwen omhoog en deden me denken aan vroeger, toen ik als kind in bed lag en mijn vader in de bakkerij aan ’t brood bakken was. Geen wonder, dat hij vele malen in mijn dromen vanuit het dodenrijk aan mij verscheen, vlak voordat de telefoon rinkelde om te wekken voor de vlucht naar Santiago. “Kom je op, jong”, riep hij dan uit de verte. Ik stond dan op. Maar het KLM uniform zat toch anders dan de korte broek van toen en de straten van Rio leken niet in het minst op de oude straten van Arnhem vol van hun zorg en naoorlogse verwoesting.
Ook heb ik in Rio eens bij mijn oude vriend Jacques Bruggeman gelogeerd, toen ik hier met vakantie was en eigenlijk heb ik toen onder zijn gidsschap deze stad wat beter leren kennen. Daar bij hem in de flat werd ik ’s morgens wakker van het valse gefluit dat uren aanhield en dat bestond uit de beginregel van ‘Zie ginds komt de stoomboot’. Welke idioot zou dat nu doen, dacht ik dan woedend en woelend. Het bleek een Beo te zijn en ik kreeg de indruk dat ik de enige van het hele gebouw was die er last van had, want anders had toch iemand het beest allang de nek omgedraaid of weer het Amazone oerwoud ingejaagd.
Maar goed, ik ga nu met Wil naar Copacabana om geld te wisselen en een caiperinha te drinken.
Veel groeten uit Rio.

2006-02-23T10:49:00.000+01:00

In Rio gelogeerd. Tweede brief
Juli 1982

Beste Peter,
Je leest wel eens in de krant, dat een briefkaart die in 1915 is verzonden, door een soldaat van het front aan zijn vrouw, pas geleden is aangekomen. De kaart heeft altijd een lange omweg gemaakt via India, waar ie jaren in een la van een postkantoortje heeft gelegen. Via Rusland, waar niemand hem kan lezen. En dan op een gegeven dag arriveert die kaart dus bij het goede adres. Iedereen dood natuurlijk en de erfgenamen snellen ermee naar de plaatselijke krant, waar het bericht wel in de kolommen wordt opgenomen.
Ik stel me voor dat de tweede brief, die ik uit Rio naar je stuurde eenzelfde lot ondergaat als de hierboven genoemde kaart. Enerzijds wel jammer, want er zaten foto’s in van onze stewardessen die bij de laatste keer dat ze aankwamen in Santiago in het oude uniform onder donderend applaus van de aanwezigen in het ijskoude zwembad sprongen. Ik vermoedde al zo’n beetje, dat we niet origineel waren en dat bewijs werd meteen in Cabine geleverd, want er stonden al - pikante - foto’s van iets dergelijks in Bangkok of Singapore in.
Ook maakte ik melding in de nooit aangekomen brief van het feit, dat één van onze dames, Marjan Kroese genaamd, op zoek naar een tennispartner, een man tegenkwam die ook wilde tennissen. Hij zei tegen haar: “Wees maar niet nerveus”. Eerst dacht ze, dat het nogal een verwaande kwast was, maar bij het tennissen merkte ze, dat hij inderdaad goed speelde. En toen vielen haar de schellen van de ogen, want het was Ilje Nastase. Ik had hem nooit herkend, want ik weet niets van sport en ik blijf altijd uit de buurt van voetbal - en tennisvelden want de ballen hebben de neiging om, als ik even niet oplet, keihard op mijn kop terecht te komen.
Hoe ik als kind voor het eerst van Brazilië hoorde, vertelde ik eveneens. Vlak na de oorlog hadden we in Arnhem een buurman, die handelde in van alles. Elektrische apparatuur, fietsbanden, die altijd van een verkeerde maat bleken, antieke schilderijen met prachtige gouden krullijsten om maar wat te noemen. Eén zo’n schilderij heeft jarenlang bij ons in bruikleen boven de tafel gehangen. Het was een stilleven van een geschoten haas en een fazant. Ik dwong mezelf er tijdens het eten niet naar te kijken, want voor mijn tere ziel was het gruwelijk tafereel te veel.
De buurman zat vol verhalen en had altijd wat bijzonders. Hij had bijvoorbeeld de aflevering van Life, waarin de foto’s stonden van de grote Duitse oorlogsmisdadigers, nadat ze waren opgehangen.
Ook vertelde hij me elke morgen van de avonturen van Kapitein Rob, die, zoals nu opnieuw, in het Parool stonden afgedrukt. Op een gegeven dag was de buurman weg. Mijn ouders fluisterden wat met elkaar en informeerden bij mij of de buurman mij wel eens had aangeraakt. Toen begreep ik het niet, maar het bleek later, dat hij zich aan tegennatuurlijke handelingen had schuldig gemaakt. Hij verdween in een wolk van schandaal met de noorderzon naar Brazilië. Waar hij zich, volgens mijn vader, onledig hield met het krombuigen van bananen. Want, aldus mijn vader, bananen groeiden recht aan de bomen en de mensen hielden niet van rechte bananen en dus moesten ze kromgebogen worden. De grap werd jarenlang strak volgehouden, totdat al mijn tantes die nog jaren naar die man vroegen, omdat het een heel charmante vent was, het zelfs gingen geloven.
Ik ben hem in Rio nooit tegen het lijf gelopen, misschien is hij wel dood, maar ook de bananenkrombuigfabriek vind je niet in Rio. Wat je wel tegenkomt in Rio zijn zeer welgeschapen mensen van beiderlei kunne.
Maar en dat is heel gek, af en toe loopt er zo’n zorgelijk moedertje tussen door, dat zo zonder dat je het aan haar kan zien, dat ze uit Brazilië kwam, in lijn 16 zou kunnen plaatsnemen met een grote boodschappentas op haar schoot.
Het had natuurlijk maar een haartje gescheeld of Brazilië was Nederlands geweest, als die Johan Maurits zijn poot maar wat strakker gehouden had. Hoewel, dat deed Peter Stuyvesant in Nieuw Amsterdam wel en dat heeft ook niets geholpen. Gelukkig maar, denk ik, want ik moet er niet aan denken dat er in het zorgeloze Rio een calvinistisch bewind à la Zuid - Afrika had gezeten. Ik vertelde eens aan een Braziliaanse vriend, dat ik die samba’s altijd een ondertoon van treurigheid vind hebben. Ze doen me op de een of andere wijze onweerstaanbaar aan iets van vroeger, iets van voorbij denken. Misschien komt het doordat ze meestal in mineur zijn toongezet. Ik geloof tenminste dat dat zo heet. Nou ja, die vriend van me keek of hij water zag branden. Dat had hij nog nooit gehoord.
De volgende dag gingen we naar het strand en daar liep een ‘mate’ - spreek uit matsje - en lima verkoper met twee tonnetjes links en rechts van zijn lijf, te dansen en te zingen. Samba’s dus. Wat anders? Het was een vrolijk gezicht en ik moet zeggen dat ik lachend de man bekeek, die door zijn act flink verkocht. Zie je nou wel dat samba’s vrolijk zijn, je lacht, stelde Leilton - zo heet die vriend - tevreden vast. Natuurlijk, ik lachte, maar ik denk dan toch dat bij thuiskomst hij zijn vrouw en kinderen slaat en iedereen muisstil moet zijn, zelfs de kat. Stil kinderen, papa heeft de hele dag door die vervloekte samba gezongen en gedanst en moet nu rusten. Hollands van me hè?
Magnolia heet de werkster in onze flats. Bij mij kwam het er niet zo op aan dat het brandschoon was, want ik ben een proper mens en maar alleen. Maar bij Pien, de buurvrouw, moest er wel gewerkt worden vanwege de kindertjes en het huishouden. Niet dat Pien niet proper zou zijn, haast ik me er aan toe te voegen nu ik dit overlees .
Tussen Magnolia en Pien vlotte het niet zo erg. Ze hield er wat de handdoekenverstrekking betrof een wispelturig bewind op na. De ene dag kreeg je er vijf en de volgende dag alleen maar twee kleintjes of ook wel eens niets. Ook het andere werk deed ze maar half of niet, ondanks dat ze met fooien en cadeautjes te vriend werd gehouden.
De dag voordat we naar Holland zouden vertrekken bereikte ons via de receptie het bericht dat we ieder twee handdoeken kwijt waren. Dat was onmogelijk. Want als we naar het zwembad gingen werd er altijd nauwkeurig gecontroleerd of we met evenveel handdoeken vertrokken als waarmee we gekomen waren.
Bij mij kwam er dan nog bij dat ik een handdoek onherstelbaar vuil had gemaakt. Mijn mond viel open over zoveel brutaliteit. Ik sommeerde de receptionist mee naar mijn kamer te gaan, haalde alle handdoeken te voorschijn en ja, één van de handdoeken in het rek was besmeurd met iets wat er uitzag als blauwe inkt. Die had Magnolia ertussen gestopt dus, die slang. Nou veeg ik zelfs mijn schoenen niet af met een handdoek en dus zeker geen pen, laat staan dat ik blauwe inkt gebruik. Kijk maar. Het was dus duidelijk een poging van het hotel of Magnolia om nog wat geld uit ons te persen en maar liefst zestig gulden per handdoek, ook de kleintjes. ‘t Is evenwel moeilijk je te verdedigen tegen dergelijke beschuldigingen. We weigerden dan ook te betalen. Een mededeling die gelaten werd aangehoord. Als we in een ander land zolang ergens betalend gast waren geweest, zeiden we, dan hadden we een fles wijn en een bos bloemen ter afscheid gekregen. De laatste week heb ik vanwege deze onbeschaamde afperspoging opnieuw slecht geslapen.
Op de dag van vertrek toen de taxi, die ons naar Galeao het vliegveld zou brengen, klaarstond, legden we de sleutels op de desk en zonder nog maar over de zaak te praten verdwenen we. Langs het meer, door de tunnel, over de snelweg. Terug naar huis. Goodbye Brasil!

2006-02-22T18:23:00.000+01:00

De schrijver toen en nu.

2006-02-22T11:24:00.000+01:00

Je neemt eens wat voor een ander mee
September 1982

Paul Theroux, schrijver van ‘The Old Patagonian Express’, zit in de ondergrondse van Boston. Hij is op weg naar Patagonië in het uiterste zuiden van Argentinië. Een reis die hij per trein wil gaan maken. Hij kijkt naar de mensen in de subway en hij denkt zoiets als, de één gaat naar zijn werk, de ander is op weg naar huis, maar niemand kan vermoeden dat ik naar Patagonië ga. Een heerlijk verruimende gedachte, die een mens op een ander plan plaatst.
Ik besloot in mijn stationeringsverlof, als afscheid van het intercontinentale vliegen, een paar dagen bij een vriend van me in New York te gaan logeren. Met een IPB - indien plaats beschikbaar - ticket en geld in mijn zak en een tas met kleding begaf ik me op een mooie meimiddag op weg naar de stadsbus met bestemming station Zuid.
Aangezien ik niet erg origineel ben dacht ik iets in de trant van Theroux. Niemand ziet dat ik op weg ben naar New York. Hoe zouden de zich voortspoedende mensen dat ook kunnen vermoeden? Vlak voordat ik de bushalte bereikte hoorde ik opeens een vrouwenstem het verkleinwoord voor een steltpotige waadvogel noemen. Een vogel die tegenwoordig op de honderd gulden biljetten staat afgebeeld. Ik draaide me al lopend om en herkende in de roepende Lilian, een vroegere collega. Ze droeg een map met brieven onder haar arm en was, zoals ze zei, op weg naar het postkantoor. “Hoe gaat het met je restaurant?”, vroeg ik haar. Ze was samen met een vriendin een tijdje geleden een restaurant begonnen. “Het was”, zei ze, ‘gesloten”. Nadat haar partner haar voor duizenden guldens belazerd had. Ze lachte des ondanks stralend.
Ik dacht terug aan jaren geleden, toen ik met enige vrienden fantaseerde over het beginnen van een restaurant. Het zou in de Schreierstoren gevestigd moeten worden hadden we bedacht en het zou de truttige maar verklarende naam Perfecta moeten dragen. Verder dan het fantasiestadium is het echter nooit gekomen. Jammer, maar toch was het leuk erover te fantaseren.
“Waar ga je heen?”, kraaide ze luid zodat iedereen bij de bushalte opkeek. Ik had haar al gezegd dat ik voor enige dagen op reis zou gaan. “New York”, fluisterde ik. “Wat enig! New York!” schalde haar stem boven het rumoer van een juist passerende tram uit. Oh, God, kreunde ik in mijn binnenste. Want niet alleen viel mijn droom in diggelen, nu wist iedereen waar ik naar toe ging. Ook heb ik er een hekel aan wanneer vroegere collega’s snobistisch de plaatsen waar wij komen loeihard rondbazuinen, maar die voor ‘the man in the street’ een dure, onbereikbare droom zijn. Alsof men de onvrijwillige toehoorders wil overbluffen. Zo zat ik jaren geleden bij een kapper in Amsterdam onder het mes toen een collega binnenstapte. De kapper, die nooit geweten had welk beroep ik uitoefende, was al luisterend naar die collega spoedig op de hoogte. Ongegeneerd ratelden de namen van de diverse wereldhoofdsteden als even zovele donderslagen door de drukke kapperszaak. Machteloos moest ik toehoren terwijl mijn kop steeds roder werd en mijn handen onder het laken de stoelleuning probeerden te vermorzelen. Djakarta, Buenos Aires, Tokyo. Eindelijk was ik klaar en ik vluchtte de zaak uit. “Tot volgende week in Cairo”, riep mijn collega me nog na, want hij had uitgevonden tijdens zijn dialoog met mij, hoewel ik slechts ja en nee had geantwoord, dat we daar dan de volgende week zouden zijn.
Goed, terug naar Lilian en ik staande bij de bushalte. “Oh”, zei ze, “wat heerlijk dan kun je wel wat lekkers meenemen voor me van Estée Lauder”. “Ja maar, wat dan?”, vroeg ik sullig. “Ach doe maar een crème voor een superdroge gevoelige huid”. Vanuit mijn ooghoeken zag ik de mensen bij de halte van ons gesprek meegenieten. Gelukkig kwam net de bus eraan. Ik liep in de bus door naar achteren om een plaatsje te zoeken. Vlak voordat de deuren gesloten werden riep Lilian nog naar binnen: “Als het duurder is dan tien dollar dan hoeft het niet”. Terwijl de bus wegreed keek ik naar haar om, om haar tot ziens te zwaaien. Ze keek niet eens. Haar gedachten waren kennelijk bij de crème voor een superdroge gevoelige huid. Ondertussen kwam ik weer tot bezinning. Verdorie, daar was het me weer gebeurd, als een lam had ik me weer ter slachting laten leiden. Ik verbaasde me over het gemak waarmee mensen, die je jaren niet had gezien, bestellingen bij je plaatsten. Alsof ze het weerbericht op de telefoon draaiden. Bestellingen, ook dat nog, die je vaak en voor hetzelfde geld in het vaderland kon kopen. En weer was ik erin getrapt. Ik had zelfs nog bereidwillig gevraagd wat voor crème.
In de bus dacht ik aan de ontslagen Nederlandse reisagent Snavel, met zijn door de zon geteisterde gelaat, die ik af en toe in Rio op het terras van een café was tegengekomen. Elke keer als ik hem zag was er wel wat treurigs met hem aan de hand. Het door hem aangevochten ontslag was door de rechter toch geldend verklaard. Er was bij hem ingebroken. Hij was zijn contactlenzen op het strand kwijtgeraakt. Hij werd op straat beroofd van al zijn geld. Hij kreeg een ontsteking aan zijn ogen zodat hij bijna niets kon zien. En dat allemaal voor een man die niet dronk, het leek me een zwaar levenslot. Uit medelijden voor hem had ik wel eens een Nederlandse cheque voor dollars ingewisseld. Maar hij was één van die mensen, die, als je éénmaal iets voor ze gedaan hebt, je niet meer loslaten.
Op een avond, ik was nog geen uur terug uit Santiago, rinkelde de telefoon. Het was Snavel. Hij zei, dat hij de volgende dag naar Nederland zou vertrekken en of ik hem een plezier wilde doen. “Natuurlijk”, riep ik in blijmoedige stemming geraakt door een gevaarlijke derde whisky. Hij had op de kunstmarkt een fraai primitief schilderijtje ontdekt van ongeveer zestig bij zestig centimeter. Nou is zestig bij zestig geen schilderijtje meer te noemen maar schilderij, alhoewel me dat op dat moment niet opviel. Het kostte US $ 200 tenminste als je de dollars voor de toeristenkoers wisselde.
Ik zette me schrap en daar kwam het. Of ik het hem misschien kon voorschieten. “Nou”, piepte ik, “zoveel geld heb ik ook niet meer”. Dat was niet waar en ik dacht dat daarmee de kous af was. Maar Snavel was niet voor één gat te vangen. Hij zou dan maar en dat ‘maar’ klonk licht verwijtend, want hij voelde dat het een leugen was, die dollars bij zijn aankomst in Nederland per kerende post naar me sturen. De artiest die slecht Engels sprak, zou me over een week bellen om een afspraak te maken wanneer hij het schilderij bij me kon afleveren. Ik zou ondertussen het geld gewisseld hebben en het aan de kunstenaar kunnen overhandigen. Snavels woorden buitelden door de hoorn als het water over de waterval van Schaffhausen. Of ik het allemaal niet te veel moeite vond, informeerde hij, de gotspe, nog zoetsappig.
“Moeite wel”, zei ik murw, “maar ik zal het wel doen. Nou, goede reis, hoor!”, riep ik nog masochistisch. Toen ik de telefoon had neergelegd drong de gruwelijke werkelijkheid tot me door. Ik moest eerst een ingewikkelde transactie doen en dan bovendien het schilderij nog meeslepen en vervolgens door de douane loodsen in Nederland. En hoe moeilijk konden die soms niet zijn. En wie weet wat Snavel niet achter de lijst aan drugs mee wilde smokkelen. Ik zag overal spoken en de problemen vermeend of echt stapelden zich in mijn geest op. Meewarig keek Pien van den Hoogen me aan. Het was bij haar in de flat van de Rio Flat Service, dat ik dit telefoongesprek voerde.
“Daar ben je nou vierenveertig voor geworden”, zei ze en ze stak nog een sigaret aan. “Verdomme”, dacht ik hardop, “waarom heb ik nou ‘ja’ tegen hem gezegd en hoe durft die vent het eigenlijk te vragen. Wat heeft hij eigenlijk ooit voor mij gedaan? Wat hebben we eigenlijk voor relatie dat hij zoiets durft te vragen?”. Ik wilde Snavel terug bellen om mijn beslissing te herroepen, maar ik wist niet waar hij in Rio verbleef, laat staan dat hij mij ooit verteld had waar hij in Amsterdam woonde. Dat gaf al aan hoe onze verhouding lag. De alcohol die eerst voor een milde stemming had gezorgd bracht allerlei boosaardige gedachten in me omhoog.
Een week later - sure as hell, zeggen sommige Amerikanen - arriveerden twee cheques nota bene in guldens, zodat ik die eerst nog in dollars om moest wisselen. Jawel, woedend was ik op mezelf.
Toen greep tot mijn opluchting en leedvermaak een hogere macht in. Door een plotselinge maatregel van de Braziliaanse regering, die ik te moeilijk vind om hier uit te leggen, ook al omdat ik het nauwelijks begreep, zakte de koers van de dollar met zo’n veertig cruzeiros. Zo had ik plotseling bij lange na niet genoeg geld om het schilderij te betalen. Ik was gered door de bel. De kunstenaar telefoneerde. Ik vertelde hem dat de handel niet doorging en hoe ik het hem ook uitlegde, begrijpen deed hij het niet. ’t Was zielig voor hem en pijnlijk voor mij toen hij bijna begon te huilen. Treurig hing ik op, dure eden zwerend dat ik nooit maar dan ook nooit meer iets voor iemand mee zou nemen.
Toch was het voor mij een pak van mijn hart dat de zaak zo gelopen was.
Ik ben nu al weer een paar weken terug van mijn verblijf in New York. Behalve dan dat het zijn nadelen heeft bij iemand te logeren die aan de rand van zijn faillissement staat, was het erg leuk.
De vochtinbrengende crème voor een superdroge overgevoelige huid heb ik door de drukke besognes helemaal vergeten. Lilian heb ik sinds die tijd ook nog niet gezien, noch heeft ze me gebeld om over haar lichtzinnig gedane verzoek uitsluitsel te vragen.
Als ik haar op straat tegenkom zal ik fraai naturel spelend tegen haar zeggen: “Zeg, Lilian, die crème, weet je nog? Helemaal vergeten!”

2006-02-21T10:20:00.000+01:00

In Cairo gelogeerd
Oktober 1982

Wat suffig zat ik na te genieten van de lunch. Ik had me tegoed gedaan aan het buffet. Drie grote tafels waren eigenlijk te klein geweest om er alle Arabische en Egyptische lekkernijen op uit te kunnen uitstallen. Ondertussen las ik wat in de van huis meegenomen lectuur en bestelde, op mijn horloge kijkend of ‘het nog kon’ - twaalf uur voor vertrek geen alcohol meer - , een Stella. De naam van het bier was sinds heel vroeger niet veranderd en ook de smaak was nog even goed.
Dat hadden we de vorige avond al kunnen vaststellen toen we na aankomst met zijn allen op het terras achter het hotel waren neergestreken. De temperatuur van het bier was de voorgeschreven tien graden geweest en de natuur gaf ons een welwillende zesentwintig graden. De muggenstift ging rond en gezellig babbelden we over ditjes en datjes. Iemand had in een plastic zak zijn eigen bier meegenomen waar hij, ondanks dat de baas ons vrijhield, af en toe een blikje van opende. Bij elke keer als er één werd geopend hoestte hij even om het ploffende geluid waarmee het blikje open ging te maskéren. Weliswaar keken er geen veertig eeuwen op ons neer, maar wel vanaf de goedmoedige, dikbuikige ijzeren hekwerken van de balkons wat mensen in pyjama’s.
Toen we het hotel waren binnengekomen, het was vrijdagavond, dus de Mohammedaanse rustdag, ging er een dubbele bruidsstoet door de lobby. Ik was net te laat om de bruiden in het gezicht te zien, maar ik zag aan de snit van de bruidsjaponnen, dat deze niet door de Egyptische equivalent van juffrouw Lap, die vroeger bij ons thuis verstelwerk deed, vervaardigd waren.
Soms lijkt het er wel op dat namen van mensen een voorbeschikking zijn om een bepaald beroep te gaan uitoefenen. Mijn kruidenier heet Korting, de werkster van een vriendin van me heet Helder en via de radio mocht ik tot mijn grote genoegen vernemen dat de voorzitter van de Nederlandse Bloemistenbond Blom heet.
Naast de bruidsparen liepen fakkeldragers en de optocht werd onder donderende slagen op bekkens en tamboerijnen naar de feestzaal begeleid. Er werd met flinterdunne namaakpiasters geworpen en de processie werd besloten door hotelbedienden die met grote schaarvormige zwabbers de imitatiemuntjes opveegden.
Nu naderde er een juffrouw met een van wieltjes voorzien tafeltje. Op dit tafeltje stond een kom van glas, waarin zich een roodachtige vloeistof met vruchtjes bevond. “Hoort dit nog bij de bruiloft?”, vroeg ik aan de stewardessen, die een kring om de juffrouw met het tafeltje hadden gevormd. Meteen greep ik dorstig een aan één van hen aangereikt glas. “Ladies first”, zei de juffrouw pinnig, maar terecht. Beschaamd trok ik snel mijn hand terug. “Age before beauty”, kaatste ik terug om weer bij haar in het gevlij te komen. Gelukkig lachte ze en vergaf ze me mijn botheid. Het geschonkene was een mengsel van een kwart deel Campari, driekwart deel rode vermouth aangelengd met sinaasappelsap, tegenwoordig in het Nederlands orrensjoes geheten. Op mijn kamer gekomen werd ik nog verder voor mijn gulzigheid gestraft want mijn maag verzette zich tegen het kennelijk uit blik komende sap.
Door de hoge ramen naar binnen kijkend als even zovele meisjes met de zwavelstokjes, konden we even later vanaf onze zitplaats op het terras de feestelijkheden van de bruiloft uit de verte volgen. De vlammen van de bruidstaart stegen hoog op. Dat er zich geen persoonlijke ongelukken voordeden was een wonder. Fotografen verdrongen zich en met een groot zwaard werd de taart aangesneden. Niemand echter kreeg een stukje. De taart was alleen om te branden.
Ondertussen kwamen sommige gasten van het feest, die het kennelijk voor gezien hielden, ook op het terras zitten. Sommigen van hen bestelden waterpijpen en één van ons riep: “Ze gaan aan de hasj”. Nu dacht ik dat vroeger ook, maar nu wist ik het beter en zei: ”Nee hoor, dat is een speciaal soort tabak, die alleen voor waterpijpen geschikt is en die op een komfoortje ligt te smeulen. De jongen die de pijpen rondbrengt, pakt met een tang die stukjes tabak en legt ze op de kop van de waterpijp. Terwijl hij de pijp aan de besteller aflevert doet hij al lopend een paar flinke trekken aan de pijp om de tabak te laten gloeien. Zodoende wordt de rook door het water gezogen en koelt dus af. De jongen zou totaal onder invloed moeten zijn van de vijf pijpen die ik hem zag rondbrengen als het inderdaad hasj geweest zou zijn”. Men geloofde mij maar half, want het is leuker om in iets ondeugends te geloven dan in de waarheid.
Onze bestellingen werden snel en vriendelijk door de obers gebracht. Izmah’s noemden we ze vroeger, herinnerde ik me, terwijl ik naar ze keek in hun elegante gewaden. Izmah betekent zoiets als ‘luister’! Maar ik hoorde dat het niet meer op prijs wordt gesteld als je ze zo roept. Net zoals in Rio het sissen om de aandacht van de ober te trekken absoluut niet meer kan. Wat ik niet wist natuurlijk, zodat ik zat te sissen als een lekke fietsband - man of the world, die precies weet wat ie doet - , terwijl mijn vrienden zich diep geneerden en de ober me minachtend aankeek. Sorry hoor!
Alles verandert dus, dat is bekend. Zou bijvoorbeeld het spookhuis in Cairo nog bestaan? Vroeger op weg van en naar het Shepheard Hotel in de stad passeerde je het. Vreemd genoeg viel het overdag niet zo op. Een krankzinnige had deze buitenmaatse villa ooit ontworpen voor een man, die per testament had bedongen, dat het gebouw na zijn dood niet meer bewoond zou mogen worden noch mocht er iets aan veranderd worden. Althans zo ging het verhaal.
In het crewbusje wachtten we altijd met spanning tot we het passeerden. Griezelend keken we naar de doffe ramen, waarin zich flauw de maan spiegelde. Stond daar iemand naar ons te loeren? Hoog rezen de kantelen en torentjes op boven de verdorde palmbomen in de verwaarloosde tuin.
Eens op een nacht, we waren net het spookhuis voorbij, kwam er met grote snelheid een zwarte Mercedes achterop. Met zeer hoge snelheid passeerde de wagen ons. Even verderop was de weg nat geworden van een kapotte waterleidingsbuis. De auto slipte op deze natte plek, tolde vele malen om zijn as om uiteindelijk achterwaarts tegen een boom tot stilstand te komen. Doodstil hadden we allen het ongeluk gevolgd. We reden voorbij de verongelukte wagen zonder te stoppen. Nog steeds denk ik dat we misschien uit hadden moeten stappen om hulp te bieden. Was het de invloed van het spookhuis, niet alleen dat de wagen verongelukte, maar ook dat niemand van ons suggereerde hulp te verlenen?
Ieder heeft zo zijn herinneringen aan Cairo. Ik noemde al het Shepheard Hotel. De kamers waren zo groot als balzalen. We zaten altijd aan de achterkant van het gebouw, waar een minaret stond, die op de voorgeschreven uren de gebeden aan Allah met een grote toeter, die bijna door je raam naar binnenstak, je holle kamer inschalde. ‘Allah is groot’, jawel, maar ’s ochtends om vijf uur had ik daar heel andere gedachten over.
In het Heliopolis Hotel, in de gelijknamige wijk gelegen, ben ik nooit geweest. Dat was vóór mijn tijd. Ook holle kamers met veel gordijnen, heb ik me laten vertellen. En een restaurant in de buurt, waar de bemanning altijd ging eten. Tramlijn Begeerte noemde men het, omdat het tussen de vork van twee tramlijnen lag.
Paardrijden was één van de populairste dingen die je in Cairo kon doen. Aan de rand van de stad was een stoeterij, waar je een paard kon huren. Het soort magere scharminkels, die maar één ritje kenden, naar de piramiden via Sahara City en weer terug.
Willem van Elswijk vertelde me eens dat ze met de gehele bemanning gingen rijden. Men was gemakkelijk gekleed, spijkerbroeken en zo. Alleen de captain had zich als ruiter uitgedost. Een jockeypet, jodhpur, laarzen en in de hand een zweepje. Onder de indruk bekeek men hem. Nou, nou, net een plaatje uit een Engels ruitertijdschrift. Op een onstuimig ros galoppeerde de baas in een stofwolk naar de einder. De rest stond nog wat na te gniffelen en te dralen, voordat iedereen klaar was duurde het nog even. Plots keek iedereen op. Het paard van de captain kwam weer in gestrekte draf terug. Weliswaar met stofwolk, maar zonder fiere ruiter. Die kwam een kwartier later door het hete zand aansjokken. Verboden te lachen, dus. Het moeilijkste wat er is.
Het werd al wat later op het terras. Sommigen van ons gingen nog naar de nachtclub van het hotel, waar buikdanseres Fifi Abdu haar kunsten vertoonde. Ik besloot mijn kamer maar eens op te gaan zoeken.
In de klassiek ingerichte lobby was het stil geworden. Ik keek even naar binnen in de souvenirwinkel, die er uitzag als de schatkamer van Ali Baba, afdeling koper. Ik kocht niets want ik ben geen koper. Er behoort dan een man door de hal te lopen, vind ik, die zich als gids aanbiedt om de volgende dag met je naar de piramiden te gaan.
“Heb ik al gezien, meneer”. “Dan naar het Egyptische Museum”. “Ben ik ook al geweest. Een behoorlijk rotzooitje daar”. “Naar de markt dan. Een broer van me heeft een winkel en voor u gelden speciale prijzen”. “Speciaal hoog zult u bedoelen. Vergeef me dit grapje”. “Wilt u dan niet naar Alexandrië?”. “Die saaie stad? Voor geen geld. Trouwens ik moet morgen weer weg. Ik ben hier voor mijn werk”. En dat doet dan de Egyptische deur dicht.
Maar die man was er niet, er liep niemand. Ik stapte in de lift naar boven. Op bed gelegen probeerde ik nog wat te lezen, maar alras ontgleed de krant aan mijn slaperige hand. Ik droomde over de schoenmaker vroeger in Arnhem. Zo zie je maar, de geest waait waar hij wil.
De volgende middag zat ik wat suffig na te genieten van de lunch. Ik had me tegoed gedaan aan het buffet…..

2006-02-20T12:32:00.000+01:00

Dit is het enige verhaal dat niet geplaatst is. De redactie vroeg me om het terug te trekken, men vreesde dat de douane moeilijk zou gaan doen. Maar ik zet het nu toch tussen de verhalen in want het is al lang verjaard en tegenwoordig doen bemanningen dat soort dingen niet meer!

2006-02-20T12:27:00.000+01:00

Kleedje
November 1982

Met hartkloppingen zat ik in de trein van Station Zuid naar Schiphol. Ik had enkele minuten in de rij gestaan om een kaartje te kopen. De rij had maar niet opgeschoten. De één betaalde met honderd gulden en dat kon de lokettiste niet wisselen. Een ander moest een moeilijke doorverbinding weten en ondertussen schoof de wijzer van de klok onverbiddelijk door naar het moment van vertrek van mijn trein. Normaal heb ik nog wel de speelruimte om de volgende trein te halen maar doordat de stadsbus meer dan een kwartier op zich liet wachten was de rek uit mijn schema gehaald.
Toen ik de trein het station hoorde binnen rijden gaf ik het op en rende ik, zwaar gehinderd door mijn koffer, de roltrap op om, net voor de deuren zich sloten, zwetend op de plastic treinbank neer te vallen.
Geen treinkaartje dus. Maar dan wordt de, weliswaar bange, anarchist in mij wakker. Ik wil zelfs geen kaartje meer omdat ik tegen wil en dank zwartrijder geworden ben. Zes minuten duurde slechts de rit en de conducteur kwam niet. Net toen de trein ging stoppen kwam hij de coupé binnen, anderen bleken ook te moeten betalen en hielden hem op. De trein stopte. De deuren openden zich. Gelukt! Voor niets naar Schiphol, maar wel arriverend als een, wat de Engelsen een ‘nervous wreck’ noemen.
Ik liep door de motregen naar het bemanningscentrum. Bij het passeren van het borstbeeld van Plesman zag ik dat hij een druppel aan zijn neus had hangen. Een onverlaat had zonder respect, maar met humor een blikje cola in zijn bronzen hand geduwd. Ik denk dat Plesman liever iets anders gehad zou willen hebben.
Stond dat beeld vroeger niet onder de trap van het Midway Hotel in Karachi? Met de spreuk, ‘The air ocean unites all people’? Maar misschien hebben ze meer afgietsels van die buste laten maken.
Snel doorlopend bereikte ik het bemanningscentrum en streepte nog net op tijd mijn naam door op het meldingsbriefje.
Na zoveel opwinding vond ik dat ik wel een kopje koffie had verdiend. De lekkerste koffie is bij de koeriers achter de douane te verkrijgen voor vijftig cent. De goedkoopste bij de automaat, die zich achter een schot, uit schaamte over zoveel slechte koffie voor zo weinig geld, verscholen heeft. Aangezien ik het treingeld nog te verbrassen had, vlug gewonnen, vlug geronnen, liep ik naar de koerierskamer langs de douane op zoek naar koffie.
Er stond een zojuist uit Bangkok aangekomen bemanning bij de douane, met een verstilde opwinding op het gelaat, die alleen door kenners te bespeuren is. De douaneambtenaar wees mensen terug naar de staatskassa boven. “Maar meneer, ik spreek de waarheid”, hoorde ik iemand kermen, “het kostte echt maar drie dollar!”. Toen stond ik weer buiten met mijn bekertje koffie en even later vroeg ik aan een steward van die crew, wat er aan de hand was. Hij vertelde dat er in Bangkok tegenwoordig namaak Lacoste shirts verkocht worden van identiek materiaal en voorzien van een namaak krokodilletje. Net echt dus. Maar zo echt dat de douane iedereen over de gewone prijs van ongeveer zestig gulden invoerrechten liet betalen. Grote stampij! Maar de ambtenaar deed slechts zijn plicht en was niet te vermurwen, zodat de zielen die meteen maar tien shirts gekocht hadden flink in de buidel moesten tasten. Dat was de keerzijde van de medaille voor degenen die status wilden verkrijgen voor een tientje terwijl het spul voor negentig gulden in de winkel ligt.
Later hoorde ik dat er een expert van de douane was bij gehaald. Die had inderdaad vastgesteld dat het hier om vervalsingen ging. Het staartje van de krokodil was iets te lang. Check het maar even, ik heb de mijne al bijgeknipt. De afwerking was minder en gezien de grote aanvoer wás het kennelijk zo goedkoop. Meneer Lacoste zag ik van de week met een gitaar in de Leidsestraat staan om wat bij te verdienen.
Ik moest denken aan een reis, vele jaren geleden, die voor velen van onze bemanning ook met spanningen bij de douane eindigde.
Toevallig had ik één van de figuren uit dit verhaal de dag ervoor nog uit de verte gezien. Op het opgebroken kruispunt voor het Concertgebouw, waar auto’s ongeacht de kleuren van de verkeerslichten voorbijraasden, staken een paar punks over. Eén van hen, die vond dat een auto hem te rakelings passeerde, gaf met zijn overdreven geschoeide voet een trap tegen het portier. De auto week een beetje uit en schampte een andere wagen. Even verderop stopten de beide auto’s en uit één ervan stapte Wim. Weer had hij eens pech, maar daarover later.
Samen met zijn vrouw Carla, die stewardess was had hij eens een IPB reis meegemaakt naar het Verre Oosten. Zij werkte, hij had vakantie.
- Zeg hoe zit dat nu eigenlijk met IPB rechten voor samenwonende gelijkgeslachtelijke relaties? Zit de zaak gezellig in de doofpot of moet ik dit soort afschuwelijke termen nog vaker gebruiken? -.
Op die bewuste reis wilde één van mijn collega’s een tapijtje kopen in Karachi, onze eerste stop. In de lobby van het hotel bezochten we het tapijtwinkeltje. Om onnaspeurlijke redenen gaan de meesten van ons naar het winkeltje van het tegenover ons gelegen hotel om daar de onyx of koperen asbakken, tennisrackets, hockeysticks enzovoort aan te schaffen.
Het was dan ook stil in de zaak. Eén van de aanwezige mannen deed zijn avondgebed en de anderen zaten in deze schatkamer met veel kleuren en lichtjes tussen de glimmende spulletjes te roken en te babbelen. We rommelden wat tussen de tapijtjes en eindelijk kwam de baas overeind. Hij toonde ons wat exemplaren en de keus werd bepaald op een fraai roestbruin met blauw kleed.
“Je hoort toch eigenlijk wat te drinken aangeboden te krijgen?”, vroeg ik mijn collega toen we de winkel weer verlieten. Door de omgang met al die Europeanen was deze Pakistani zijn gastvrijheidsregels kennelijk lang vergeten.
“Hoeveel invoerrechten moet je daar nu op betalen?”, vroeg ik mijn collega. “Invoerrechten?”, zei hij op een toon of ik naar een uitgestorven Indianenstam informeerde. Ik begreep het en deed er verder voor wat dat betreft het zwijgen toe.
We vierden de aanschaf met enige straffe whisky’s uit een fles die aan de aandacht van de Pakistaanse douane was ontsnapt.
Wim en zijn vrouw kochten ergens een cadeau voor iemand, een horloge. Dat hoorden we tenminste een paar dagen later toen we met hen in de tuin van ons hotel Plaswijck in Bangkok wat zaten te kletsen. Ze bleken het soort mensen te zijn dat, volgens hun verhalen althans, het ongeluk aantrok. Ik herinner me de juiste toedracht van hun verhalen niet meer maar het lag in de trant van, net een nieuwe jurk gekocht en meteen diezelfde middag nog een pot chocopasta erover of net een nieuwe hond, hond onder de tram.
Het horloge dat ze gekocht hadden zouden ze als volgt invoeren. Wim zou het doosje meenemen en Carla zou het uurwerk aan de pols dragend invoeren. Niets aan de hand dus. Maar in mijn hoofd begon een bromtoon te klinken. ‘Trouble’ betekent dat.
De middag daarop, enige uren voor ons vertrek naar Athene, zat ik in de hal van het Plaswijck Hotel te lezen. Er barstte een geweldig onweer los. Bliksemschichten spleten onder knallende donderslagen de inktzwarte hemel open. De regen sloeg in zulke grote massa’s neer dat ik mijn toevlucht in het midden van de open zaal zonder ruiten moest gaan zoeken. Maar zelfs daar gezeten stoof er soms een vlaag sproeiregen op me neer. Plots naderde er een figuur door het noodweer. Het was Carla, ze stormde de trap op, gleed uit over de door het vocht spekglad geworden treden en viel met haar knie tegen een scherpe rand van de stenen trap. De knie bloedde wat en begon op te zetten. “Wat kom jij nou door dat noodweer heen doen?”, vroeg ik. Ze had willen informeren of Wim die avond had mee gekund op de vlucht.
Die avond strompelde ze dapper aan boord. Het ging dus niet, maar we hadden weinig passagiers en ze kon zitten naast Wim. In Athene zou ze een dokter bezoeken en Wim ging op dezelfde machine die we daar binnenbrachten mee door naar huis.
De dokter in Athene kon echter weinig voor haar doen en ’s anderendaags kwam Carla, haar knie stevig omzwachteld, moeizaam de ontbijtzaal binnen. “Paniek, jongens!”, riep ze. De avond ervoor had Wim uit Nederland gebeld. Bij aankomst was hij door de uitgang van Schiphol gelopen waarop stond, NIETS AAN TE GEVEN. En dat was ook zo. “Mogen we voor de zekerheid even kijken meneer”, had de ambtenaar gevraagd. Geen bezwaar uiteraard want hij had ook niets, dacht hij, totdat de douane het lege horlogedoosje ontdekte. Waar was het erbij horende horloge werd er gevraagd. Wim verzon allerlei smoezen, geen van allen bevredigend, totdat hij aan den lijve werd gevisiteerd. Uiteindelijk kwam het hoge woord eruit. Zijn vrouw zou het uurwerk meenemen enzovoort. Alles werd genoteerd. Wim kon gaan. De hele affaire had meer dan vijf uur geduurd en toen hij thuis kwam had hij meteen Athene gebeld. “Laat eens wat van je horen!”.
Er ontstond enig rumoer in de bemanning. Carla werd vals aangekeken en de douanebriefjes die al waren ingevuld werden op hun waarheid getoetst en bijgewerkt waar dat nodig bleek te zijn. Ik vroeg aan mijn collega - van - het - kleedje wat hij zou gaan doen. “We zullen zien”, bromde hij.
Na aankomst bij de douane, gaf iedereen alles op in een orgie van eerlijkheid. Het werd echter een anticlimax want de tolbeambten keurden de spullen waaronder het gewraakte horloge nauwelijks een oog waardig. De koffers hoefden zelfs niet open.
Ik stond al op de stoep van het bemanningscentrum toen de tapijtman naar buitenkwam met zijn koffers op weg naar zijn auto. “Zo doe je dat “, zei hij met een triomfantelijke grijns.
Ik zuchtte. In de verte steeg onder luid gerucht een DC - 9 op. Bij mij kijken ze bij wijze van spreken nog onder het beleg van de broodjes in de van boord meegenomen lunchbox.

2006-02-19T11:07:00.000+01:00

In Rome gelogeerd
December 1982

De eeuwige stad, de heilige stad, de stad op zeven heuvelen is niet in één dag gebouwd, alle wegen leiden er naar toe en met vragen kom je er. Maar de weg erheen is oud. Ik ben er geweest en ik héb er de paus gezien. Hoezo? Waar dan? ….. Rome dus. De paus was nog Johannes XXIII, dat aardige dikke pausje, dat zoveel vernieuwingen in de Rooms - Katholieke kerk teweeg bracht.
Op een zondagmorgen besloten we met z’n drieën naar de stad te gaan om de Sint Pieter te bezoeken. Omdat vrouwen hun hoofd bedekt moeten hebben in de kerk, moest de stewardess die bij ons was, bij het betreden van de basiliek haar zakdoekje op haar hoofd leggen. “Gelukkig is het een schone”, zei ze olijk tegen de Zwitserse soldaat in prachtkostuum, die haar tot die handeling bevolen had. De soldaat was ‘not amused’. Een grapje tegen hem was een grapje tegen God natuurlijk en misschien had hij het wel duizend keren gehoord. “Moet ie maar geen Zwitserse soldaat in het Vaticaan worden”, zeiden we tegen elkaar.
Achter in de kerk was een mis aan de gang. Het purper en rood van de verschillende prelaten bewees dat het hier niet om een dorpse godsdienstoefening ging. Een jongetje hield een microfoon aan een hengel voor de ingevallen mond van een oude kerkvorst die de dienst leidde. De gemeente, het publiek, wat moet je zeggen, was rumoerig. Men stond op, liep weg of stond achterin een beetje met elkaar te babbelen.
We liepen toen de dienst was afgelopen wat rond in de kerk. Gezien de opschriften boven de biechtstoelen kon je er in vele talen biechten. Zelfs in het Vlaams, evenwel niet in het Nederlands. We sloegen de schatkamer over. Ik wierp een snelle blik op de marmeren lijst van pausen sinds Petrus om te zien of er nog bekenden van me bij stonden.
Zoals het hoorde knipperden we met onze ogen tegen het felle zonlicht toen we buitenkwamen. Het grote plein stond vol mensen. Hoog boven ons verscheen een nietig figuurtje aan een venster waaruit men een gigantisch doek had gehangen. De menigte zeeg op de knieën, behalve mijn collega’s en ik, want wij waren dat niet gewend. Maar we stonden vlakbij een auto en dus viel het niet zo op, misschien dachten de mensen wel dat we bij die auto hoorden. De paus sprak zijn zegen uit. De mensen klapten in hun handen en toen riep de paus opeens: ”Bon voyage”, en dat kwam goed uit, want diezelfde avond zouden we naar Karachi gaan. “Hoe wist hij dat?”, vroeg onze stewardess verbaasd.
We logeerden destijds in een hotel dat in een nieuwbouwbuurt stond. Die buurt, zo heb ik me laten vertellen, was ooit nog eens door een zekere Mussolini gepland. De wijk heet Eur en de straten waren genoemd naar Europese hoofdsteden. Er stonden vele majestueuze maar doodse gebouwen. Een mens voelde zich nietig en verloren bij zoveel grootse kolommen, bogen en obelisken. Er waren daar enige ministeries gevestigd. Ook stonden er grote tentoonstellingsgebouwen in Hitleriaanse bouwtrant. Tevens werden in die buurt congressen gehouden, benevens, maar dat was nog verder stad uit, de Olympische spelen van 1956 of was het 1960?
Met de ondergrondse, die daar echter nog boven de grond liep kon je de Eeuwige Stad bereiken. Als je een penning kocht voor de trein kreeg je vaak bij gebrek aan wisselgeld een snoepje of een muntje voor de telefoon. Beide voor mij waardeloos, want zo’n snoepje vertrouwde ik niet en te bellen wist ik niemand.
Ons hotel heette Dei Congressi en het stond aan de rand van een grote, kale met rotsblokken bezaaide vlakte, waarvoor ongetwijfeld in één van de ministeries, een suffende klerk iets monumentaal geestdodends aan het verzinnen was. Eén blik over die vlakte overtuigde je van de zinloosheid van het bestaan. Die ruimte werd aan gindse zijde van het hotel begrensd door een snelweg naar Rome, waarover piepkleine mobiles zich voortspoedden. Links stond zo’n eng ministerie en rechts was een gebouw voor ‘esposizione’ en een beeldhouwerij, waar de bleke beelden, waarmee men vruchteloos probeerde die wijk wat op te fleuren, in vreemde houdingen op de grond lagen. Weinig fleur in Eur.
Als je de deur van het hotel binnentrad zag je links in de lobby de portiersloge, gevuld door een enorme portier. Hij stond de hele dag “Pronto, pronto” in een sierlijk vormgegeven telefoontje te roepen. Een meter verderop was de receptie en achter de balie oefende vaak een Nederlands meisje kattig het beroep van receptioniste uit. Geheel links hiervan, vlak naast de voordeur, liep een trap naar beneden naar de martelkelder. Daar werd bij hels TL licht het vale ontbijt geserveerd door veelal sjaggerijnige obers. Eentje was wel aardig, een morsig oud mannetje met een spitse kin en een scherpe neus met opgetrokken neusvleugels. Zwaar aan de drank was ie.
In het hotel bestond de gewoonte om aan bemanningen die ’s morgens binnenkwamen in plaats van het standaardontbijt met eieren en zo, kaas, brood en rode wijn te serveren. Die bewuste ober lichtte dan helemaal op bij zo’n bestelling. Want dan kon hij met goed fatsoen ook een glas nemen, wanneer hij de karafjes voldeed uit het grote vat in de kelder, dat vanuit een grote wijntankauto regelmatig werd aangevuld. Zoals bij ons de olie voor de centrale verwarming wordt geleverd.
Rechts van de receptie was een lift en daarnaast leidde een trap naar boven. Tegenover de linkerkant bevond zich de rechterkant. Dat heb je wel vaker en die rechterkant was de lounge, waar je wat kon rondhangen tot er iets gebeurde. Daar kon je net zo lang op wachten als je wilde. In de vitrines stonden wat flessen en wat onbestemd, kunstzinnig aardewerk.
De kamers waren zeer gehorig en hadden alle een tussendeur zodat je je buur akoestisch volgen kon. De badkamers, zonder douchegordijnen, het miezerige, bijna altijd koude straaltje uit de douche en de piepkleine handdoeken laat ik maar onbesproken. De aan de voorkant van het hotel gelegen kamers waren zo gehorig, dat eens een stewardess, die nogal op stilte gesteld was - ze woonde daarom ook al op een woonboot in de polder en had er voorts een hekel aan wanneer je een plastic zak kapot scheurde in plaats van hem open te snijden - in tranen uitbarstte toen ze daar aan de voorkant een kamer toe gewezen kreeg. “De schoften, de schoften”, riep ze huilend toen ze geen andere kamer kreeg. Ik geloof dat toen één van ons met haar ruilde.
De uitwaseming van de keuken was zodanig gericht, dat je in bed gelegen in een kamer aan de achterkant, precies kon volgen wat er besteld werd voor ontbijt. Snuf, snuf, ha, een Spaanse omelet, snuf, snuf, mmm, gebakken spek, snuf, snuf, heerlijk, ik geloof dat er nu gebakken niertjes doorgaan.
Wanneer je je in dat bed enigszins te wild omdraaide was er alle kans, ook omdat de bedden nogal smal waren, dat je je aan de scherpe kant van het nachtkastje stootte en daardoor meteen bewusteloos geraakte. Het slaapmiddel Mogadon was toen nog niet uitgevonden.
Op het dak van het hotel bevond zich het restaurant en ik moet toegeven, het eten was er best goed.
Ongeveer een kwartiertje gaans van dit hotel bevond zich een ander restaurant, gevestigd in een gedeelte van een van gigantische zuilen voorzien gebouw. Dit restaurant was ingericht als een saloon in het Wilde Westen. Tot in de perfectie. Maar als je dacht dat je er T - bone steaks kon krijgen had je het mis. Het had een goede Italiaanse keuken en ik meen dat er voor het open haardvuur een spit stond waarop piepkleine zangvogeltjes gebraden werden.
Misschien krijgt iemand het idee dat ik het er niet zo leuk vond in dat Dei Congressi. Nou dat was ook zo. Wat kon je er doen? Je kon even de weg aflopend, richting ondergrondse, in een wijnschenkerij, wat koude rode of witte wijn drinken. Zitten kon je er slechts op wat op hun kant staande kratten, die speciaal voor ons uit de opslag werden gehaald. Italianen zitten niet graag, trouwens die kwamen er enkel om een kannetje wijn te halen. Als je genoeg wijn had gedronken kon je naar bed.
Op de hoek van de straat was een koffiebar, waar je koffie kon drinken uit een voor de helft gevuld kopje. Espresso’s waren dat, maar ik begreep niet dat dat kopje slechts half gevuld was. Ik moest dan altijd denken aan de gevleugelde woorden van Sjef van der Bilt, die eens in een café een glas bier met de helft schuim kreeg van de ober. “Wat kost een vol?”, riep Sjef toen.Je kon daar naar een zwembad in de buurt, een Italiaans Sportfondsenbad, waar al mijn angsten en trauma’s, die ik voor dat soort baden heb in volle hevigheid op mij afkwamen.
Je kon naar de stad natuurlijk. Ruim een uur sporen, maar dan had je ook het Fontana di Trevi, het Colosseum en al die andere monumenten, waar veel van die broodmagere poesjes rondlopen. Ik bezie thuis onze poezen wel eens als ze weer eens nuffig doen tegen die heerlijke hapklare brokjes of als ze vinden dat de stukjes hart weer eens te groot van formaat zijn. “Weten jullie wel”, zeg ik dan tegen ze, “dat er in Italië poesjes leven die moeten bestaan van dat enkele vogeltje, dat niet door de boze jager jagersman geschoten is? Of dat die poesjes een muisje moeten opeten, dat eerst nog in stukjes geknauwd moet worden, verwende krengen? Terwijl jullie sjieke dames, je verwaand omdraait van het bakje, omdat jullie te groots zijn om eens flink door te bijten!”.
Je kon ook naar de Sixtijnse kapel, die als ik kwam altijd gesloten bleek om de één of andere reden. Je kon ook wandelen in de Villa Borghese, een magnifiek park. Of naar de Spaanse trappen, waar ik eens gezakkenrold ben van al mijn geld, behalve een muntje voor de ondergrondse, zodat ik nog net terug kon naar Dei Congressi.
Maar het beste van dit hotel in Eur, Rome, vond ik dat je er weg kon.

2006-02-18T13:38:00.000+01:00

In Paramaribo gelogeerd
Februari 1983

De koffie, die de intens boos kijkende serveerster me had ingeschonken smaakte en geurde heerlijk. In een andere hoek van de coffeeshop waar ik zat, waren twee dikke, louche heren met elkaar in het Portugees aan het praten. Wordt Suriname Braziliaans, associeerde ik gemakshalve. Uiteindelijk is het maar een klein tandje, gezet in het enorme Braziliaanse lijf. Na het ontbijt, met verse vruchtensalade en gebakken eieren met spek en tot mijn verrassing bruin brood, want dat was er eerst niet volgens de serverende treurwilg, kwamen twee van de collega’s binnen.
Ik verhuisde naar hun grotere tafeltje en we begonnen meteen weer te kwekken. Want, dat heb je soms, het klikte meteen met deze bemanning, zoals we de dag ervoor hadden gemerkt, bij het begin van de vlucht.
“Heerlijke koffie”, zei ik tegen de serveerster, die nors bijschonk. “Weet je dat het oploskoffie is?”,zei Monique. Dat had ze die zelfde morgen gezien toen men het apparaat bijvulde. Onhoorbaar voor de aanwezigen brak onder de tafel zacht mijn klomp.
Het was broeierig warm geweest de vorige dag bij onze aankomst op Zanderij. De bemanning op de DC - 8 bestond uit negen man - vrouw. Drie van de cockpit en zes van de cabine.
Bij de douane mochten de voor herinvoer in Nederland bestemde flessen drank er niet door. “Waarom mag de bemanning geen fles drank meenemen en de passagiers wel?”, vroeg ik aan een bevallige douanière, want dit soort verschil in behandeling interesseert me. “We hebben de plicht u naar de chef te sturen”, zei ze, “en dan mag u de fles wel meenemen”. Het was weliswaar geen antwoord op mijn vraag maar toch een zeer bevredigende oplossing.
John, één van onze stewards, werd op Zanderij door zijn ouders opgehaald. Hij maakte zijn laatste reis. Na terugkeer uit Amsterdam zou hij zich als arts in Paramaribo vestigen. Ik merk wel eens schertsend op, dat volgens mijn vader voor de oorlog de ingenieurs op de tram werkten; tegenwoordig werken artsen, rechts - , ziel - en taalkundigen als steward of stewardess bij de KLM.
Bij aankomst in het Torarica Hotel namen er nog vier van de acht overgeblevenen afscheid en waren we dus nog maar met z’n vieren. Dat Torarica Hotel is een heel prettig hotel vind ik, het prachtige zwembad, de schitterende tuin, de mooie kamers met donkerbruin parket. We spraken met z’n viertjes af bij het zwembad.
Nadat ik me wat verfrist had liep ik door de lange gang erheen. Wat ik heerlijk vind in hotels is, als je door een lange gang loopt met kamers aan weerskanten,dat je dan niemand tegenkomt. Geheel alleen in de lift staan is eveneens voor mij wat de Amerikanen een ‘cheap thrill’ noemen. Meestal echter als ik over zo’n gang loop gaat er ergens een deur open en loopt er iemand met mij richting lift. Het liefst zou ik dan in de lift gekomen snel op de ‘down’ knop drukken en vertrekken, in plaats van ongemakkelijk samen met de onbekende naar de oplichtende cijfertjes te staren. Maar ik heb veel voor de mensheid over, dus wacht ik altijd beleefd. Which floor?
Ik liep dus de gang uit. Bij de hoek aangekomen kijk ik naar links en ….. staar in de loop van een kanon. Er stond evenwel niet met grote letters Vickers and Armstrong op de loop van dit geschut maar wel W.I.C.. Ik verzin dat want het kanon was nogal verroest, maar het kan bijna niet anders of het moet van de West Indische Compagnie zijn geweest.
Eenmaal buiten bij het zwembad zet ik me aan een tafeltje aan het water neer. Er is nog niemand van de crew want ik ben altijd de eerste. Terwijl ik daar zit merk ik dat ik honger en dorst heb en dat ook de hitte me maar zeer matig bevalt. Geïrriteerd kijk ik wat rond. Op wat ligstoelen liggen wat jongedames met hun ranke lichamen te pronken. Er loopt in een piepkleine tanga - gekleed wou ik zeggen, maar dit kledingstukje heeft al zeer weinig om het lijf - ook een verveeld kijkend jongmens rond. In de tropen en niet gelukkig, denk ik pruilend. Ik wijd me aan mijn lectuur maar mijn ogen steken van de slaap. Daar komt de rest van de crew. We verhuizen naar een andere plek omdat men in de zon wil liggen. “Moe en toch in de zon?”, zeg ik. Zij vinden het eerder vreemd dat ik niet in de zon ga liggen. Dan dartelen ze wat in het blauwe water rond. De kelnerin brengt verfrissingen en dan praten we wat over reizen, heimwee en de wereld zien.
Eén van de stewardessen vertelt over haar man, die eens met haar was meegegaan naar New York en Washington op vakantiereis. Hij had liever op z’n kamer gezeten dan naar het Empire State Building te gaan of met de boot een tochtje om Manhattan heen te maken. Hij kende alles al van de Peter Stuyvesant reclame, was zijn argument. Filosofisch gezien was ik het met hem eens. Wat doet het er in wezen toe of je ergens geweest bent. Alleen om het ‘er’ zijn hoeft niemand zijn woning te verlaten, geloof ik. Al zullen de reisbureaus me zo’n gedachte niet in dank afnemen. En makkelijk praten natuurlijk, want zelf nogal ergens geweest en eigenlijk overal wel een beetje gelukkig. Ik bedoel voor reizen moet je een positieve instelling hebben want anders leg je het af tegen heimwee en eenzaamheid. Zo kwam een vriendin van me eens terecht op Hawaï. Ze was op weg naar Nieuw Zeeland geweest maar werd in Hawaï van de vliegmasjien gehaald omdat er een betalende passagier vóórging. “De winden woeien om de rotsen”, zei ze en “de cuba libres vlogen je om de oren, maar wat wàs ik er ongelukkig”.
Het begon al later te worden. De zon verdween achter het hotel. Een prachtig gekleurde papegaai in een kooi zette een grote keel op. De mannen, die vlak bij ons op banken hadden liggen zonnen en ondertussen hele lange nekken hadden gekregen van het naar ons luisteren, stapten ook maar eens op. Een passagier van ons liep voorbij en groette ons. Hij moest de andere dag door naar Guyana. Wat een eenzaamheid, dacht ik. Iemand anders die hetzelfde dacht, stelde voor hem bij ons uit te nodigen. Maar dat voorstel werd afgewezen, want dan zit je weer zo moeilijk met elkaar Engels te praten terwijl de persoon in kwestie, om wie je dat doet, helemaal niet luistert.
De muggen zetten hun blitzkrieg in. Een rat glipte onder het hutje met zonnematrassen weg. We besloten ook weg te gaan en een hapje te gaan eten.
“Kijk, Cor”, zei Fred Peters, de assistent purser. Hij wees op een paar struiken met felgekleurde bloemen, bougainvillea, als ik het wel heb. “Daarachter zaten we”. Hij had het over een gebeurtenis die hij meemaakte vlak na de machtsovername van de sergeants ‘die een vakbond wilden en een heel land kregen’. De Nederlandse minister voor Ontwikkelingssamenwerking was in Suriname geweest voor besprekingen. Op het Onafhankelijkheidsplein had de één of andere machthebber een woedende toespraak gehouden. Met overslaande stem reageerde de man op de voorstellen van minister de Koning, want hij was het geweest. Toevallig hoorde ik thuis in Amsterdam gedeeltes uit die toespraak terwijl ik in de keuken een voedzame maaltijd aan het bereiden was. De menigte raakte nogal opgezweept en begaf zich naar het Torarica Hotel waar de heer de Koning logeerde. Er waren nog meer Nederlanders naar dit hotel gekomen in deze spannende dagen. De bemanning in het hotel moest net weg, terug naar huis. Fred luisterde, zich in uniform stekend, naar een toespraak via de hotelradio.
De legerleiding was echter wel zo verstandig geweest om soldaten bij het hotel te posten. Dezen hielden de woedende menigte tegen. In de lobby, met dat kleine vijvertje met visjes, waar je geen sigarettenpeukjes in mag gooien en wat men toch doet, hadden de mensen angstig bijeen gestaan. Opeens was er paniek uitgebroken.
“Hoe ontstond dat nou, die paniek?” vroeg ik Fred. Het was toch een vreemd fenomeen. “Ja, dat weet ik ook niet”, zei hij, “misschien doordat iedereen naar dat dreigende gewoel buiten keek”. Opeens waren de mensen de hal uitgevlucht naar de uitgestrekte tuin, die tot aan de rivier doorloopt. Moeders op zoek naar hun kinderen, mensen onder de voet gelopen, geschreeuw en dan, even later iedereen doodsbang onder de struiken. Wachtend op de machetes en bijlen. Alleen, die kwamen niet. Loos alarm. Niets aan de hand. De crew vertrok later in een busje, zonder opschriften en met de gordijntjes dicht, met een grote omweg om de stad heen naar het vliegveld Zanderij.
“Nee”, zei Fred, toen ik een grapje over zijn relaas maakte. “Het was heel benauwend geweest, niets om over te lachen”.
Na enige discussie besloten we aan de overkant van het hotel, bij de Chinees te gaan eten. Even uitkijken bij het oversteken, want in Suriname rijdt men links. Het restaurant waar we heengingen zal nooit een prijs winnen voor het mooiste interieur. Een grote holle ruimte, als een kale lege schoolklas in een oud gebouw, waar de kindertjes niets mogen doen dan alleen maar opletten, daar deed het me het meest aan denken. Onder felle TL verlichting stonden tafeltjes opgesteld. Er was een grote bar annex snoepjestoonbank. Een tv, waar de Chinese familie omheen hing, gaf een Amerikaanse comedyserie. Slechts één andere tafel was bezet met wat dronken mensen om een whiskyfles heen. Af en toe kwam er iemand binnen om eten op te halen of een kind om wat snoepjes te kopen. We bestelden allemaal wat anders om de gerechten uit te kunnen wisselen. Wat was het er lekker. Wat een verschil met de Nederlandse Chinees, met zijn dood gekookte groenten en zijn naar oude sokken smakend in saus verdronken vlees. Tenminste, ik denk dat oude sokken zo smaken.
Op een keer, voordat ik het ‘chinezen’ opgaf, besloot ik eens echt Chinees te gaan eten. Op de Zeedijk, zo had men mij verteld, had je echte Chinezen. Met enige vrienden begaf ik mij naar een restaurant waar gerookte Pekingeend als garantie voor Oriëntaals eetgenot voor de ramen hing. We bestelden zo het één en ander maar het bleek al gauw dat we ons de moeite hadden kunnen besparen. Het was gewoon de laffe Chinese hap, die je van Roodeschool tot Eijsden kan krijgen. Toen ging het personeel van het restaurant eten. Nieuwsgierig keken we toe wat die nou wel zouden krijgen. Grote schalen dampende witte rijst werden op tafel gezet Ondertussen werden de mannen door de baas uitbetaald. Vele flappen van honderd wisselden van eigenaar. Toen kwam het hoofdgerecht….. Smac, doodgewone aan plakken gesneden Smac. De Chinezen aan tafel schrokten met grote happen snel hun maaltijd op en dat terwijl ze met stokjes aten. Stilletjes verwijderden we ons. Het was net als met reizen, als je denkt het gevonden te hebben is alles toch weer anders. En natuurlijk, als je echt lekker Chinees wil eten moet je in Paramaribo zijn. Schuin tegenover het Torarica Hotel.

Naschrift.Nadat dit verhaal gepubliceerd was werd ik aangesproken door collega Pim Vuyk. Hij had die reis samen met Fred gemaakt en hij zei me dat die hele gebeurtenis in het Torarica Hotel niet gebeurd was en dat Fred het uit zijn duim had gezogen. Navraag bij Fred gedaan en inderdaad deze had het verhaal verzonnen. Het waarom is een raadsel gebleven.

2006-02-17T13:40:00.000+01:00

In Amsterdam gelogeerd
Maart 1983

“Sinds ik weer in Amsterdam woon”, zei ik laatst onbewust tegen Johan Bosma, mijn vriend. Hij begon te lachen. “Sinds je weer in Amsterdam woont?”, vroeg hij. “Nou ja”, antwoordde ik, “zo voelt het aan als je na ruim twintig jaar intercontinentaal vliegen weer op ‘Europa’ komt te werken. Je maakt alles wat er in Nederland gebeurt veel intenser mee dan vroeger”.
Zo heb ik nu een echte staking aan den lijve ondervonden. Geen bus of trein naar Schiphol, hoe lost een niet - autobezitter zoiets op? Onze autodienst? “Neem maar een taxi”, zeiden die. Dertig gulden heen en dertig terug kost dat dus ongeveer, een beetje begrotelijk, vond ik. Toen heb ik in de lijst gekeken of er collega’s in de buurt woonden. Misschien moesten die ook op dezelfde tijd op Schiphol zijn als ik. En misschien zou ik dan een lift bij ze kunnen bedelen, als ze een auto hadden. Op de Prinsengracht woonde een collega, die de zelfde meldingstijd had als ik. Ze ging met de KLM bus vanaf het Centraal Station, zei ze. Goed idee, zelf ook al bedacht. Een andere collega woonde nog dichterbij, in de Jan Luijkenstraat, slechts één straat van de mijne af. Hoe ik ook belde, ze was niet thuis. Later bleek ze een dubbele vlucht te hebben. Ze dartelde reeds lang in het Europese luchtruim rond. Weet u wat trouwens een ‘dubbele’ is? Dan ga je ’s morgens bijvoorbeeld naar Parijs, het vliegveld Charles de Gaulle, futuristische, maar heel erg lelijke gebouwen en ’s middags ga je dan naar bijvoorbeeld Hamburg. Daar is een zeer goedkope taxfree winkel en men schenkt er heerlijke chocolademelk.
Toen heb ik maar gedaan als de collega van de Prinsengracht en ben met de KLM bus gegaan. Zeven gulden vijftig heen en datzelfde bedrag terug. Dit is dus voor een gerieflijke rechtstreekse rit naar Schiphol in de enige bus van Nederland, denk ik, waar je nog mag roken. Nou rook ik wel niet, maar zo moet je het niet zien. Ik bedoel ik had er geen last van.
Terwijl ik op de bus wachtte trok een demonstratie van stakers aan ons voorbij. Een Amerikaan vroeg zich hardop af of ze onze bus niet met stenen zouden bekogelen, omdat hij niet staakte. Maar de groep demonstranten zag er niet agressief uit. Ze liepen er zo’n beetje bij alsof ze toevallig allemaal dezelfde kant uit moesten. Met gemengde gevoelens keek ik ze na. Want hoe je het ook wendt of keert, door hun toedoen moest ik me in allerlei bochten wringen om op mijn werk te komen.
Onlangs moest ik naar Cairo, een iets langere vlucht van 48 uur. Net op het ogenblik dat ik me naar de tramhalte wilde begeven om lijn 5 naar station Zuid te nemen, begon het genadeloos natte sneeuw te sneeuwen. Laat ik maar een taxi bellen besloot ik. De taxi kwam eraan, zei de man aan de telefoon, maar hij voegde eraan toe dat hij maar tot de hoek van de straat zou rijden, want hij vond het nogal lastig die honderd meter naar mijn huis te rijden. Dit omdat het een doodlopend stukje is. Ik bedacht, terwijl ik de hoorn neerlegde, dat ik dan net zo goed naar de tramhalte kon lopen. Ontevreden met mezelf daalde ik de trap af. Maar gelukkig, hij stond tóch voor de deur. Onder mijn burgerregenjas zag de chauffeur gedeeltes van mijn uniform en trouwens op de koffers staat met grote letters KLM CREW.
“Naar de airport, meneer?” vroeg hij. “Nee”, zei ik, “station Zuid”. “Kan het er niet af?”, informeerde hij brutaal. De opmerking viel bijna in de categorie, hierop weet ik niets te zeggen. Ik spaar die opmerkingen namelijk. Zoals enige tijd geleden. Ik wil mijn huis binnengaan en op hetzelfde moment laat een man zijn aangelijnde hond tegen mijn voordeur plassen. Ik zeg: “Wilt u die hond niet tegen mijn voordeur laten plassen”. Zegt die kerel: “Oh, ik wist niet dat het uw voordeur was”. Een ander juweeltje in deze categorie. Ik zit op mijn favoriete terras in Rio, komt er een vrouw aan die rozen per stuk aan de terraszitters verkoopt. Ik constateer dat die rozen verlept zijn en zeg tegen de rozenvrouw om van haar af te zijn: “Die rozen zijn verdord”. Zegt zij glashard, met een glimlach die het ijs in mijn caiperinha deed smelten: “Ik ben de propagandiste van de roos”.
Maar tegen de taxichauffeur bedeesde ik: “Nee, ik heb een abonnement op de trein”. We reden door het drukke verkeer. “Jullie hebben toch vrij reizen?”, begon de man een gesprek. Ik bevestigde dat. “Daar kan een ander van buiten de familie geen gebruik van maken, hè?”. Opnieuw bevestigde ik dat. Het bleek dat hij naar Chicago wilde en of ik niet voor hem een gratis ticket kon versieren. Nu was ik werkelijk perplex en deed er verder het zwijgen toe.
Bij station Zuid betaalde ik hem. Het kostte twaalf gulden vijftig. Ik gaf hem om te pesten dertien gulden. “Laat maar”, zei ik, want dat vinden ze ondanks dat er al vijftien procent fooi in de ritprijs zit helemaal geen tip meer. Boos keek hij me aan. In de trein snelde ik naar het toilet om in de spiegel te kijken. Ja hoor, weer wat grijzer geworden.
Wat je ook vaak op ‘Europa’ hebt is, dat je vroeg op moet staan. Men doet soms net of dat op Ica niet voorkomt. Daar komt dat ook erg vaak voor en ook nog wel zo, dat je de nacht ervoor, door tijdsverschil gedwongen, hebt wakker gelegen. Ik hoopte dan wel eens de ijdele hoop dat we dan eerder zouden vertrekken zodat ik niet zo lang wakker zou hoeven liggen. Net op het moment dat je dan in slaap wilde vallen kwam de klop op de deur. Bangkok. “Calling time, hot tea please, sugar?”. Met bonzend hoofd vol ongedroomde dromen staarde ik dan een paar minuten wezenloos voor me uit. Koffer pakken, scheren, het leken me handelingen moeilijker dan vroeger de vergelijkingen met een onbekende bij algebra op school.
Vroeg opstaan thuis is van een andere orde. Als de wekker afloopt zitten de poesjes geïnteresseerd te kijken hoe ik wakker word. Vervolgens rennen ze snel en elegant, met de staarten omhoog, zodat ik hun kuise kontjes zie, door de gang voor me uit. Ze weten dat ze een handvol brokjes krijgen. De dingen in huis zien er vreemd en geheimzinnig uit beschenen door het schrale licht van de straatlantaarn.
Als jongen lag ik stiekem in bed te lezen bij het licht van zo’n lantaarn. Zowat de hele wereldliteratuur heb ik beschenen door dit licht in me opgenomen. Kapitein Rob, Eric de Noorman.
Huiverend kijk ik naar buiten om het weer te bestuderen. Regent, sneeuwt of stormt het of doet het alles tezamen? Als het regent trek ik mijn regenbroek over de uniformbroek aan en zet ik een bijzonder malle muts op. Heer Bosma, die enige tijd geleden uit solidariteit mee was opgestaan zei tegen me: “Klaas Vaak gaat weer vroeg op pad”. Ook riepen pas een stel bouwvakkers vanaf de steigers: “Hé, Keessie”. Ik keek achter me of ze misschien iemand anders bedoelden, maar nee hoor, ik werd wel degelijk om die rare muts met deze schaatskoning vergeleken. Nou ja, ik zit niet op de fiets voor de mooiigheid.
Fietsend langs al die donkere huizen denk ik aan al die andere mensen die niet zo vroeg hoeven op te staan. Soms bekruipt me een gevoel dat ik de enige ben die de economie die dag op gang moet helpen. Maar in de Cornelis Schuytstraat staan de krantenjongens luid schreeuwend op de stoep de kranten in de fietstassen te stoppen. Je zal er maar wonen! En ook de bakker is al bezig zijn schappen met heerlijk ruikende verse broden te vullen.
Dan komt het eerste verkeerslicht. Het is in Amsterdam al zo ver gekomen dat ik daar ’s morgens om half zeven eens uitgejouwd werd omdat ik op het rode licht stond te wachten.
Bij station Zuid stromen alle andere vroeg - oppers toe als ging het om een zeer vroege kerkdienst. Ik vind het een mooi station al is door de architect de kromme lijn doodverklaard. Het liefst zou hij er, denk ik, nog een vierkante zon en vierkante wolken boven laten zweven. Als de roltrap werkt is mijn geluk helemaal volmaakt.
Eenmaal op Schiphol is de illusie dat ik de enige zou zijn totaal verdwenen. Honderden, zo niet duizenden lopen bedrijvig heen en weer om kantoren, balies en eventueel ook vliegtuigen te vullen. Voordat je het weet ben je opgenomen in het geroezemoes en plotseling is het gezellig. Ik kom zodoende tot de slotsom dat de mensen ’s morgens elkaar goed gezind zijn.
Vaak kom ik collega’s tegen die Ica vliegen. “Zit jij op Europa?”, vragen ze dan verbaasd en vlak daarop, “en hoe bevalt dat nou?”. Meestal op de meewarige toon, die mensen aanslaan wanneer ze een patiënt met een onbekende ziekte in het ziekenhuis opzoeken. “Hoe gaat het er nu mee?”. Je kan immers van alles hebben. Ook. “Hoe lang moet je dit nog doen?”. “Alles tussen de één en vijftien jaar”, zeg ik dan blijmoedig. Ik voeg daar dan de woorden van een andere ‘Europa’ purser Kees Broeks aan toe: “Ik ben er niet te goed voor maar misschien een beetje te oud want soms lig ik in een wel zeer vreemde houding voor de boxen om er een plateau uit te halen zodat ik dan denk, hoe kom ik hier in vredesnaam uit - uit die houding natuurlijk -” . Zo ligt het wel ongeveer.
Toch vind ik het best leuk, ‘Europa’.

2006-02-16T10:35:00.000+01:00

In Mexico gelogeerd
Mei 1983

Het was een dag vol toevalligheden. En die toevalligheden waren steeds terug te leiden naar één stad, Mexico.
’s Morgens begon het al. Over de radio klonk de oude opname van het lied ‘Mexico’ door Tino Rossi, wiens stemgeluid altijd werd beschreven met het woord fondantachtig.
’s Middags in de boekwinkel, op de Graham Greene plank, ontdekte ik ‘The Lawless Roads’, handelend over een reis van Greene in het anti - katholiek bestuurde Mexico van de dertiger jaren. Aanbevolen trouwens, dat boek dan.
Toen ontmoette ik voor het eerst sinds jaren mijn lerares Spaans, mevrouw Coucke. Ik beschouwde dat als nog een vingerwijzing, richting Mexico.
Des avonds was Mexico in het nieuws van zes uur. Nou ja, toen besloten we maar Mexicaans te gaan eten in de stad. In de Warmoesstraat, schuin tegenover het politiebureau bevindt zich een Mexicaans voedsel verstrekkend restaurant genaamd “El Pacifico”. Geteisterd door een felle stortbui van regen en hagel spoedden wij ons erheen.
Dat had je nou in Mexico - stad ook altijd, van die ontzettende buien. In een bepaald jaargetijde barst er ’s middags om een uur of half vijf een heftige donderbui los. Mijn wandelingen ginds stemde ik er dan ook op af, al klopte mijn ‘timing’ soms niet. Dan wachtte ik de bui af in één van de Sanborne coffeeshops, die strategisch op mijn weg verspreid lagen. Ik ging daar zitten in een van de coffeeshop afgescheiden gedeelte, de bar bedoel ik dus. Want in het restaurant zelf schenkt men geen alcohol om de één of andere reden. De dry martini’s die ze daar schonken, ontdekte ik, waren van een perfecte menging en temperatuur.
Eens strompelde ik aangeschoten als een hert door drie van die dry martini’s, het was nogal een langdurige bui geweest, terug naar het hotel. De hoogte waarop de stad ligt versterkt immers de werking van alcohol. Nauwelijks buiten begon het weer te hozen. Schuin tegenover het Palacio de Belas Artes vluchtte ik een gebouw in waar Mexicaanse volkskunst werd verkocht. Veel rommel, maar ook fraaie primitieve keramiek, bijvoorbeeld de levensboom, in allerlei maten, waarin zich Adam, Eva, de dood en andere figuurtjes bevinden. Er stond een Amerikaans echtpaar te kijken en omdat ik een beetje eenzaam was, de rest van de crew was gaan saitsieën naar iets waar ik al geweest was, begon ik met ze te babbelen.
Ze waren er echter niet van gediend, maar omdat ik mezelf nogal goed op dreef vond, kwebbelde ik maar door. Ze door de hele ruimte, het gebouw was een gerestaureerd oud kapelletje, volgend met mijn alcoholische bon mots. Op het laatst vluchtten ze het kerkje uit. Als het een tekenstrip was geweest, had je in deze scène boven mijn hoofd een vraagteken kunnen zien staan. Maar al spoedig kwam ik weer tot mezelf. Mister en mrs Smith from Tulsa, Oklahoma, I am sorry.
Mexico - stad, als je daar ooit naar toe gaat, stel je er van alles bij voor. Ongeveer zoals vroeger in advertenties films werden aanbevolen: SPANNING, HARTSTOCHT, AVONTUUR! Maar de werkelijkheid is volkomen anders. Altijd is alles anders, luidt mijn lijfspreuk dan ook. Het is saaiheid, lelijkheid en krankzinnige drukte. Mexico is wel een bijzonder lelijke stad. Grauwe, beschadigde, nauwelijks afgebouwde gebouwen. Een autoverkeer dat, zoals in alle arme landen geen enkel respect heeft voor de voetganger. Want als je een auto rijdt ben je machtiger dan al dat voetvolk en dat laat je rennen en springen om aan je te ontkomen. En dan de Mexicanen natuurlijk, arm, slecht gekleed en dikkig door het volksvoedsel bonen.
Toch vind je wel mooie gebouwen, het adembenemende Nationale Museum bijvoorbeeld. En ook de stokoude, een beetje verzakkende kathedraal, altijd vol toeristen en gelovigen.
Op een keer wilde ik er binnen gaan. Al op het voorplein stond een lange rij vrouwen met schreeuwende baby’s op de arm. Ik liep langs de rij de kerk in om te zien waar hij ophield. Helemaal aan het einde stond een priester die aan de lopende band aan het dopen was. Plotseling begon het orgel zo dreunend te spelen, dat ik voor instortingen vreesde. Ontroerd door dit aandoenlijke tafereel met bijpassende muziek liep ik weer naar buiten.
Ik herinner me veel hotels waar we in Mexico verbleven. Het Hilton en het Reforma Hotel bijvoorbeeld. Het laatste had niets met reform voedsel te maken, maar met de avenue waar het aanlag, Paseo de la Reforma, de hervormingsweg, zou je kunnen zeggen. Ook het Fiesta Palace Hotel lag aan die Paseo. In dit hotel hadden ze een kleedjeskick. De badkamerdeur kon je bijna niet open krijgen van alle kleedjes die er lagen. Smeet je ze allemaal op een hoop, dan lagen ze een paar uur later weer keurig verspreid door de hardnekkige kamermeisjes, die volgens mij elk uur kwamen kijken ‘of het weer zo ver was’. In het Hilton lag ik ’s avonds eens te bed en plots zag ik de spiegel aan de muur een beetje schuiven. Het was mijn eerste aardbevinkje, niet meer geslapen die nacht, dat spreekt.
Later logeerden we in het Holiday Inn of is het de Holiday Inn. In de Zona Rosa. Een luxere buurt met prestigieuze winkels, galerieën en modezaken. Veel straten waren naar Europese steden genoemd. Ik verdwaalde er regelmatig doordat ik alles zo op elkaar vond lijken, ik kon ook vaak een winkel of een restaurant niet meer terugvinden. De Zona Rosa heette zo vanwege de vroegere kleur van de huizen, roze dus, niet vanwege de prostitutie of zo. Ik heb dat beroep tenminste nooit zien uitoefenen. Maar ja, van mij kun je niet zo op aan want ik ben nogal een schaap in dat soort dingen.
Het gekste wat me in het Holiday Inn gebeurde was dit. De eerste gang ’s avonds laat bij het binnenkomen was naar de badkamer. Er stond altijd een fles gepurificeerd water. Ik schonk snel wat in een glas om de dorst te lessen en tot mijn stomme verbazing weigert het water in het glas te vallen, de straal liep er zo weer af. Hadden ze ‘for your protection’ een velletje plastic folie over het glas gespannen.
Sinds we rechtstreeks naar Houston vliegen maken we in Mexico slechts een nachtstop en we logeren dan in het Holiday Inn bij het vliegveld. Het is te belopen maar je gaat toch altijd met de busjes van het hotel. Bij aankomst staat het altijd zwart van de mensen, soms met muziek erbij, om de reizigers te verwelkomen. Diep in de nacht kwamen we een keer vertraagd aan. De chauffeurs reden ons naar de achterkant van het hotel omdat ze de busjes meteen wilden stallen. Echter, de poort bleek gesloten. Men bonkte op de deuren en claxonneerde dat het een aard had, waarop ik mij de opmerking permitteerde dat het maar goed was dat we zoveel te laat waren, want anders waren we ongetwijfeld wakker geworden van al dat getoeter. Soms denk ik wel eens dat hotelpersoneel nauwelijks weet waar zo’n hotel voor dient. Maar ja, dat komt elders ook wel voor.
De laatste keer dat ik in Mexico was, was op Oudjaar 1981. Chris van Rooyen was er ook bij. In de bus van het hotel in Houston naar het vliegveld aldaar had reeds het Nederlandse middernachtelijk uur geslagen, nauwkeurig op onze quarts horloges bijgehouden, al kregen we nog bijna ruzie omdat iemand een minuut voorliep en volhield dat het de juiste tijd was. Iedereen viel over de stoelen heen om elkaar Gelukkig Nieuwjaar te wensen. Van de dames kregen we kussen en van de heren een stevige mannenhand. Zo, daar was ik mooi van afgekomen, vond ik. Ik vind het altijd een opgave om ergens in een hotelkamer met zijn allen het nieuwe jaar af te wachten en nu was het zo langs de neus weg gekomen. Wel zouden we in Mexico samen nog een glaasje champagne drinken. Toen we dan uiteindelijk op de hotelsuite kwamen, die de vriendelijke receptioniste ons ter viering had aangeboden, bleek dat men toch ook maar op het Mexicaanse Nieuwjaar wilde wachten. En ook wilde men wachten met het aanspreken van de meegenomen champagne. Doodmoe was ik, het was toch al een uur of zeven in de morgen Nederlandse tijd. Als compromis werden er wat flessen geopend. Vele hapjes werden gepresenteerd door zorgzame geesten, die al het lekkers uit het vaderland hadden meegesleept.
Eindelijk was het weer twaalf uur. Opnieuw begon men elkaar te bekussen en handen te schudden of er niets gebeurd was. Ik stelde nog voor snel ergens een vliegtuig te pakken en opnieuw westwaarts te vliegen zodat we elkaar op Hawaï heil en zegen zouden kunnen toewensen.
Buiten hoorden we feestgedruis. Aan de overkant van de patio was een bemanning van een andere luchtvaartmaatschappij aan het vieren of we ook kwamen. We namen onze koelers met inhoud mee. Zo’n grote internationale crewborrel had ik nog nooit gezien.
Op de gang hoorden we geschreeuw. Chris en ik gingen kijken. Twee hulpeloos dronken Amerikanen betwistten elkaar een vrouw, met als saillant detail dat één van hen daarmee getrouwd was. Machteloze klappen werden onder verwensingen uitgedeeld. De vrouw genoot.
Hotelpersoneel snelde toe om de vechtenden te scheiden, maar ze werden met hun landsaard beledigd. Pas toen er met politie werd gedreigd kalmeerden ze wat en verdween men in een kamer om daar de ruzie voort te zetten. “Kom”, zei ik tegen Chris, “veel te beleven valt er hier niet, ik denk dat ik maar eens naar bed ga”. Goed idee, vond Chris. Terwijl we naar het gedeelte van het hotel liepen waar onze kamers zich bevonden, hoorden we dat het ruzieachtige gezelschap toch de gang weer had opgezocht. Happy new Year!
Alles goed en wel natuurlijk, maar ondertussen heb ik u achtergelaten in de regen op de stoep van El Pacifico in de Warmoesstraat. Binnen was het grote drukte. Het zou minstens een half uur duren, zei men, voordat we aan tafel konden gaan zitten. Tijd om rond te kijken dus. De zaak is ingericht zoals Amerikanen denken dat een Mexicaans restaurant eruit ziet. De obers werden overtuigend door van die blonde California boys gespeeld. Door het modieuze publiek heen wurmden we ons naar de bar, waar we Marguerita’s bestelden om in de stemming te komen. Het lukte niet erg, het modieuze publiek begon op mijn zenuwen te werken en oh, wat had ik een honger! “Laten we maar gaan”, stelde ik voor. Ik had plotseling veel trek in Turks eten. Vijf minuten later zaten we aan tafel in ‘Turkije’. Een buikdanseres schoof aan onze tafel voorbij en in een hoek zetten wat donkerbesnorde heren een broeierige scène uit een Maffia film neer. Wat heerlijk, in Amsterdam duurt het maar vijf minuten van Mexico naar Turkije!
De volgende dag hing weer van toevalligheden aan elkaar, die met Turkije te maken hadden, maar ik blijf natuurlijk niet aan de gang.

2006-02-15T10:57:00.000+01:00

In Damascus gelogeerd
Juli 1983

Het was een beetje een saaie boel geworden in de glazen kom waar ik gedurende vele jaren lucifersdoosjes in bewaarde. Het waren de doosjes en boekjes die ik uit den vreemde meenam naar huis. Dat was de enige verzameltic die ik als reizende ooit gehad heb. Anderen verzamelden antieke Boeddha’s, porselein, tapijtjes of Afrikaanse primitieven, maar ik nam altijd luciferdoosje mee. Ze werden thuis ook altijd gebruikt. Van sommige hotels waren ze van slechte kwaliteit, zodat bij het ontsteken soms vuurpijlen door de kamer schoten, al dan niet gaten in de kleding brandend. Een enkele keer ontvlamde het gehele boekje in de hand. Dat was nu dus allemaal voorbij Wanneer je op Europa vliegt, logeer je niet in hotels, een enkele nachtstop daargelaten. Toch werden er laatst tussen de duffe doosjes van Albert Heijn die nu de kom bevolken een paar uitheemse luciferboekjes gegooid. Witte boekjes waren het en er stond met sierlijke letters op gedrukt Damascus Sheraton Hotel. Hoera we waren weer eens even weggeweest. Hoe kwam dit allemaal zo?
In het begin van de zachte februarimaand van 1983 kreeg ik een indeling die mij naar Damascus stuurde, met een tussenlanding in Beirut.
Gedurende het aanvliegen voor die tussenlanding vlogen we boven de zee en even later boven de stad. Nieuwsgierig keek ik naar buiten, daar had je de boulevard al en links van het vliegtuig zag ik de Amerikaanse ambassade. Ik probeerde ons oude Rivièra Hotel te ontdekken, maar we vlogen er zo vlak boven dat ik het niet kon zien. Daar kwam de Hamra winkelstraat. Het zag er allemaal vanuit de lucht ongeschonden uit.
Bijna twee uur later landden we op het vliegveld van Damascus. Het stationsgebouw leek onveranderd na al die jaren dat ik er niet was geweest. Een tamelijk rommelig geheel. Maar eenmaal binnen bleek alles totaal vernieuwd te zijn. Men had rigoureus al het oude er uit gebroken en door gloednieuw chroom, glas en plastic vervangen. Op geld was niet gelet.
De stationmanager liep van het vliegtuig af met ons mee naar binnen. Hij drukte me wat papiertjes in de hand. “Voor de taxi”, zei hij en leidde ons langs de druk schrijvende immigratie - ambtenaren die onze passagiers in lange rijen voor hun loketten hadden staan Plots kwam er uit de luidspreker een zware aanzet van een groot orkest gevolgd door de buitelende tonen van een klavier. “Horen jullie dat?”, riep ik tegen de crew. “Het vijfde pianoconcert van Beethoven”. Men deelde slechts lauwtjes mijn enthousiasme. “Waar heb je dit ooit meegemaakt?”, probeerde ik nog, maar we stonden al bij de douane. De stationmanager schudde hartelijk handen met deze heren en voor we het wisten stonden we buiten in de gebruikelijke drukte van een vliegveld waar net een internationale vlucht is aan gekomen.
We werden over drie taxi’s verdeeld, met dien verstande dat ik alleen met een stewardess - ik kan me haar naam maar niet herinneren - in de laatste taxi terechtkwam. De anderen hadden zich opgepropt in de eerste twee taxi’s. Deze spoedden zich al weg, maar omdat een auto ons de weg blokkeerde duurde het even voordat ook wij op weg waren.We reden in de late schemering over een grote maar stille zesbaans verkeersweg, langs de weg groeiden jonge elzen. In het westen gloeide achter de einder de zon nog na in die eigenaardige kleurenmengeling, die geen kunstenaar kan naschilderen, maar die zeer aardig benaderd wordt door bessensap met griesmeelpudding te vermengen.
Links vooruit hoog boven ons straalde een helder licht. Eerst dacht ik dat het een naderend vliegtuig was, vervolgens meenden we dat het een licht op een hoog gebouw betrof, uiteindelijk besloten de stewardess - hoe heet ze nou - en ik dat het om een uitzonderlijk helder stralende ster ging. Zoiets moeten de wijzen uit het oosten, damals, ook gezien hebben, dacht ik, al hadden die meer verstand van sterren dan ik en ging het in hun geval dan ook om een komeet.
In de stad gekomen, de rest van de taxi’s was al in geen velden of wegen meer te zien, stuurde de chauffeur de auto een labyrint van nauwe straatjes in. “Hij ontvoert ons toch niet, hè?” informeerde mijn collega - kom hoe was het ook weer? - . Ik zag het al voor me. Zij als blanke slavin verkocht aan een wrede sjeik, maar hoe zat het dan met mij? Ik keek de chauffeur aan, voorzover dat van schuin achter gaat. Hij had een vriendelijk gezicht en hij rookte kalm zijn sigaretje. Nee, die had niets kwaads in de zin. Maar waarom reden we dan door al die nauwe steegjes? Ik veronderstelde dat het de enige weg naar het hotel was. Het was er druk in die enge straatjes. Met moeite wrong de auto zich door de menigte heen. Hier een ezeltje bijna verpletterend, daar liet hij een grijsaard ternauwernood de bumper ontsnappen en even verder liet hij een jongetje nog wat leven in plaats van hem ter plekke te vermorzelen. Niemand nam echter aanstoot aan het rijgedrag van de chauffeur. Boven de kraampjes en in de portieken waar handel werd gedreven schenen kale peertjes hun gelig licht. Een goede vier uur van huis, terug in de middeleeuwen. De taxi ging langzamer rijden, de chauffeur zei iets als “Achaba la nagava tege vijfe”. Jazeker, maar wat betekende dat. Hij wees op een poort. Een gewone poort was het, zeg maar zo groot als een deur van een schuur, hij was nauwelijks in het duister te zien. Woonde die man daar? Maar daar leek me de poort te groot voor. Was het iets historisch? Nooit zal ik het weten of terug kunnen vinden. We knikten maar en mompelden iets instemmends.
Voort ging de rit en af en toe wees de chauffeur - voor Engels op school een nul gehad - ons iets aan. Steeds iets wat in onze ogen volkomen van belang ontbloot leek. Toen werden de straten wat breder, de taxi ging sneller rijden en even later stonden we voor de fel verlichte ingang, onder de luifel van ons hotel.
Ik drukte de chauffeur in dank voor de verstrekte inlichtingen de hand en gaf hem één van de drie bonnetjes, die ik op het veld had gekregen. Het verbaasde me dat de andere taxi’s al weg waren, zij hadden toch ook een bonnetje moeten hebben. Van de rest van de crew was niemand meer te ontdekken. Het hotel slokte me op naar binnen en in de lobby bleek dat er slechts één persoon, een passagier van ons nog aan het inchecken was. Verder was er niemand meer.
Mijn collega - eh, ik laat haar nu maar uit het verhaal verdwijnen - en ik vulden de formulieren in en terwijl we dat deden, hoorden we het orkestje in de bar spelen. Pom pom pom pim pim pim pim pam pam …… “Hoort u dat?”, riep ik ten tweede male die dag, maar nu tegen de passagier, ”herkent u deze melodie?”. Even dacht ik dat ik gek geworden was en de geest van Kick Stockhuizen in me was gevaren. “Ze spelen het Wilhelmus!”. De man knikte. Het was een ietwat geparafraseerde vorm van het Wilhelmus, maar toch onmiskenbaar ons volkslied. Was dat voor ons? Ik liep de lobby door in verwachting om de hoek de hele bemanning militairement opgelijnd te zien staan. Niets en niemand echter. In de bar zaten alleen wat verveelde gasten. Men keek niet eens op toen ik om de hoek keek. Het tweede raadsel die dag.
Ik nam de lift naar boven. Mijn kamer was naast die van de captain, Jan Bosma. “Zeg, Cor”, zei hij zijn kamer uitlopend, “kom eens kijken”. Ik kwam, ik keek. In een grote koeler vol ijs stond als welkom voor de bemanning een fles champagne met glazen ernaast. Dat zag er goed uit vonden we. “Kom je zo ook even proeven?”. Het was Spaanse champaña maar we vonden dat we een gegeven fles niet op het etiket mochten bekijken.
Ik ging naar mijn kamer om me te verkleden. Een gezellige kamer in beige tinten, de Sheraton sfeer. De deur naar het balkon bleek niet goed te sluiten, nou ja, vooruit maar. In de badkamer liet ik me voor het eerst van mijn leven neer op een vierkante wc.
Even later zaten we allen bijeen op de kamer van iemand die het niet erg vond dat er gerookt werd. Eerlijk werden de ‘bubbles’ verdeeld. “Vroeger logeerden we ook in Damascus”, vertelde Jan Bosma. Ja, dat wist ik nog wel - lees ook mijn meeslepend verhaal ‘In Beirut gelogeerd’- . “Dat was aan een plein”, vervolgde Jan, “en daar waren openbare executies, ophangingen of hoe noem je dat”. Iedereen luisterde nu. “Als je dan ’s morgens beneden kwam om te ontbijten, zeiden de obers, ‘Zer iz a hangink today’. Ze schoven dan de gordijnen wat verder open, zodat je beter uitzicht had op het schavot”. Men huiverde bij dit gruwelijke, maar ware verhaal. We babbelden nog wat en natuurlijk kwam het onderwerp weer op slapen. Ik had weer eens slecht geslapen de nacht ervoor. Toch verbazingwekkend hoe goed een mens daar tegen kan, al word je er natuurlijk niet mooier op met al die wallen onder de ogen. Ik vertelde dat ik de klok alle uren had horen slaan. “Dan moet je de klok afzetten”, raadde de co - piloot me aan. Maar dat vind ik zo’n gedoe eerst het Stedelijk Museum opklimmen en dan nog die klok afzetten. Trouwens ik vind het wel prettig te weten hoe lang ik nu weer wakker lig. Eenmaal in het Sheraton bed zette ik de tv aan. Het was nog te vroeg om te gaan slapen. Opnieuw zag ik de Hamra straat in Beirut. Een paar uur geleden was er weer eens een bom ontploft. Gillende mensen, gewonden. Wat zijn dat toch voor mensen die bommenplaatsers, wat zal zoiets nu ooit oplossen. Ik schakelde over naar de hotel video. Die gaf een treurigstemmende film, gelukkig voelde ik slaap, die de nacht ervoor niet wilde komen, zich aandienen.
De volgende morgen aan het ontbijt vonden we elkaar weer. De koffie was niet te drinken en de thee smaakte naar de koffie. Verder geen kwaad woord van mij.
De taxi op de terugweg nam een kortere weg dan heen. Het bleek dat je gewoon via allerlei brede wegen de stad uit kon komen. Op de grote weg, het was nog duister en het regende zelfs een beetje, ontmoetten we een spookrijder in de vorm van een vrachtwagen vol met geiten.
Eigenlijk was alles een droom geweest, dacht ik. Die ster, die mysterieuze steegjes, het hotel, dat ik niet eens als een gebouw had gezien, maar dat alleen een ingang naar een comfortabele grot voor me was geweest, het Wilhelmus, het ontbijt, dat luilekkerland, met werkelijk bergen voedsel. Op het vliegveld heerste nog een slaperige stemming. De taxichauffeurs vroegen nu om bonnetjes maar ik kwam er één tekort natuurlijk. “Kom maar mee”, zei ik tegen degeen die ik nu geen bon kon geven. Ik vertelde de stationmanager van de briefjes en dat er kennelijk een misverstand was ontstaan over wanneer en wie er bonnetjes moesten hebben. Hij keek me aan alsof hij van achteren door een mes in de rug getroffen werd. “Why?”stamelde hij. Schuldig keek ik naar de grond.
Even later liepen we over het vochtige platform naar het vliegtuig. Op de trap roken we al de onmiskenbare vliegtuiggeur, uit het binnenste van de machine. Het was er klam en kil toen we binnenkwamen.We gingen maar eens koffie zetten.

2006-02-14T11:05:00.000+01:00

Groeten uit Sevilla
Augustus 1983

Naarmate je ouder wordt vind je bepaalde zaken niet meer zo vervelend als vroeger. Vroeger als ik als man eens huishoudelijke bestellingen deed in de Bijenkorf, bij Metz of Blokker, kon je er bij wijze van spreken vergif op innemen dat bij de aflevering de spullen en de rekening gericht waren aan mijzelf, zijnde mevrouw. In de geesten van de mensen die de rekeningen bij dat soort bedrijven uittikken, staat het als een paal boven water. Iemand die iets huishoudelijks bestelt is een vrouw. Op een gegeven moment besloot ik, met het oog op mijn gemoedsrust, me er niets meer van aan te trekken.
Zo denkend liep ik met het eerste IPB ticket voor mijn vriend - het eerste officiële ticket volgens de nieuwe regeling uitgereikt - door de gangen van het KLM hoofdkantoor te Amstelveen.
Nou ja, dacht ik, toch zal ik het maar even vragen. “Mevrouw”, vroeg ik, weer terug bij de balie, “hier staat mrs Bosma, maar het is een meneer. Mij kan het niet zoveel schelen hoor, maar misschien doet men bij het inchecken moeilijk”. “Ja”, antwoordde de dame, “dat stond niet in het concessieformulier”. Nee, natuurlijk niet, dacht ik, wanneer het om een man gaat dan zet je toch geen mevrouw voor zijn naam? Maar goed. De tickets gingen nu naar de chef en of we even wilden wachten. Natuurlijk wilde ik dat, ik was de hele dag al één en al bereidwilligheid geweest.
Ik had reeds tien dagen vakantie en ik wilde graag vliegen met mijn vriend. De VKC had het voor elkaar gekregen, dat vooruitlopend op een definitieve regeling voor ongehuwde paren van verschillende en gelijke kunne - ik vind het heerlijk, dat ik die vreselijke woorden nooit meer hoef op te schrijven - er al een ticket in de zomerdienst ter beschikking zou worden gesteld. Toen ik belde met het hoofd personeelszaken, via wie alles zou lopen, bleek men daar nog van niets te weten. Nee hoor, voor zover men wist zou één en ander nog wel vier maanden duren. Ik meteen weer bellen met Joop Kostermans van de VKC. Joop, van wie ik alle wijsheid had en die de onderhandelingen gevoerd had, ging er meteen achterheen. Uiteindelijk kwam alles toch voor elkaar en maandag 4 april maakte ik een afspraak met de heer De Jong van personeelszaken via wie, zoals gezegd, alles geregeld zou worden.
Drie dingen had ik nodig. Een uittreksel uit het bevolkingsregister, waaruit bleek dat je samen op één adres woonde. Een verklaring dat je beiden ongehuwd was, ook op het bevolkingsregister te verkrijgen. En een notariële acte van een samenlevingsovereenkomst. Bovendien moest de vriend mede het ticket aanvragen en zich kunnen legitimeren. Ik grapte tegen Johan, dat het er nog maar aan ontbrak, dat we ‘het’ moesten voordoen.
“Op de grens van het ethisch aanvaardbare” zei ik deftig tegen meneer De Jong, ”al die zeer privé bescheiden aan derden te moeten tonen”. Ja, dat vond hij ook wel, maar hij zei, dat men zich tegen fraude wilde beschermen en dat was ik dan weer met hem eens. We vroegen ons samen af waar de fotograaf van de Wolkenridder was om het één en ander op de heugelijke plaat vast te leggen. Om onder andere belastingtechnische redenen wilde men er geen ruchtbaarheid aan geven, opperde de heer De Jong.
Even later stonden Johan en ik met het ondertekende concessieformulier beneden aan de balie van personeelsreizen te wachten.
Overigens wil ik er geen enkel misverstand over laten bestaan dat we overal uiterst correct behandeld zijn. De procedure duurde slechts wat langer omdat het de eerste keer was en omdat men natuurlijk zekerheid wilde hebben. Waarschijnlijk, als ik aan de andere kant van de balie had gestaan, had ik precies hetzelfde gehandeld
Dus de chef begon te bellen met de heer De Jong. Af en toe ving ik een flard op. “Ook gewoon in de eerste klas?”. Ik heb daar namelijk recht op.
Is dit pijnlijk, vroeg ik mezelf af, terwijl ik af en toe kennissen begroette die ook tickets wilden hebben. Maar zij wisten niet wat zich hier aan het afspelen was. Johan had zich ondertussen in een kamerplant veranderd en stond ergens in de gang roerloos te zijn. Eindelijk kwam de meneer vanuit het kantoor naar buiten. Hij schudde me de hand en vroeg me welke bescheiden ik had moeten overleggen. Ik vertelde het, waarop hij de tickets vrij plotseling aan me gaf. Hij wenste me een goede reis. Ik wekte de kamerplant uit zijn winterslaap en we verdwenen om de hoek.
Paris vaut bien une messe, dacht ik, al stond er op de tickets, bescheiden als ik ben, Madrid en nú goed Mister Bosma. Hoera het was gelukt. In juichende stemming verlieten we het gebouw en bestegen we onze fietsen richting Amsterdam. “Gelukt, het is voor elkaar”, zeiden we steeds maar en “Goh, hoe is het mogelijk”.
Nu begon de vakantie pas goed. Thuisgekomen werden snel de tassen gepakt en de volgende morgen begroette ons aan boord als een stralende zon, Noor Rubens, de AP. We vertelden haar het grote nieuws. “Champagne”, riep ze, “dat hebben jullie wel verdiend als eerstelingen van de nieuwe regeling”. Maar we vonden het nog wat te vroeg.
Enige uren later zaten we luxueus in de Talgo, de trein naar Sevilla, onze bestemming. Een heerlijk oord, waar je uren kan dwalen door de nauwe straatjes en steegjes en waar op de pleintjes de oranjeboompjes bedwelmend geuren. Ik heb een dagboek bijgehouden, hierbij de gebeurtenissen van 10 april 1983. Gekkendag heb ik erbij geschreven, want er gebeurden nogal vreemde dingen.
“Het is net één uur geweest en Johan en ik zijn van schrik neergestreken op een terrasje aan een drukke verkeersweg, die langs de Guadalquivir rivier loopt We liepen langs deze weg om in het park te komen. Dat was een opdracht van onze hospita, want die had verteld dat dat ‘maravilloso’ was. Plotseling hoorden we, terwijl we daar zo liepen, boven het verkeersgedruis gegil van vrouwen. Aan de over kant van de weg renden twee vrouwen achter een man aan die hun tas gestolen had. Algemene consternatie. Een paar meisjes, op hun zondagse wandeling, staken in paniek roekeloos de drukke autostrada over. Op de één of andere manier en onder hels gekrijs kregen de dames hun tas weer te pakken en de dief sprong snel in een langzaam oprijdende beige auto, van waaruit de gehele operatie gebeurde. Weer een klap voor het Spaanse machismo.
In ons ontbijtcafé was het vanmorgen ook al bonje. We zaten aan de koffie en opeens horen we aan de ingang van het café aan het San Marcosplein woedend geschreeuw. Ik zag een kaal geschoren man met zijn vuisten op een louche, maar niet onvriendelijk mannetje van ongeveer 30 jaar in hengsten.
Dat mannetje had, toen we het café binnenkwamen gevraagd waar we vandaan kwamen. “Holanda”, zei ik, hij klopte ons op de schouder en ging toen weer verder.
Het mannetje vocht niet terug, hij keek ons met een hulpeloze blik aan, terwijl de kale hem al schoppend en slaand het café uit probeerde te werken. De kastelein en zijn broer kwamen tussenbeiden. Het mannetje verliet haastig het café en als een trotse haan stapte de kale al scheldend rond. De kroegbaas mompelde iets over gekken tegen ons en begon weer glazen te spoelen. Verre van op ons gemak dronken we onze koffie uit, maar verder bleef het rustig al bestelde de man die naast ons zat snel een cognac, die hij in één teug opslokte. Tien uur ´s morgens!
Even later liepen Johan en ik een beetje aangeslagen door de smalle straatjes. Sevilla leek in Macondo veranderd vandaag - lees Honderd jaar eenzaamheid van Marquès.
In een straat hoorden we heftig gesteun. Een oude vrouw, zo diep gebogen dat je haar gezicht niet kon zien liep al kreunend de heuvel op. Ze zette haar tas steeds tien centimeter voor haar neer en deed dan een klein pasje om de tas weer in te halen. En bij elke pas kwam dan die gruwelijke zucht uit haar binnenste.
Even verder wilde een andere oude vrouw ons de weg wijzen omdat we op een hoek stonden te aarzelen. Daar zijn de mensen trouwens heel aardig in hier, dat wegwijzen, want zelfs met de beste kaart verdwaal je in Sevilla wel eens. Terwijl we haar vriendelijk bedankten voor de hulp, kwam er een kereltje dat ons ook wilde vertellen hoe we moesten lopen. Het leek me zo’n tiep dat de hele dag achter je aanloopt in zijn debiliteit. Door luid ‘grazias’ tegen hem te roepen droop hij af en volgde ons een paar straatjes. Toen ik voorzichtig nog eens omkeek of hij er nog was, bleek hij plotseling in een schone prins veranderd.
We ontdekten een dierenmarkt. Honden, katten en vogeltjes te koop. Met de dierenmishandeling viel het erg mee. Alleen wat schildpadjes in teilen en een mus in een kooitje. Ook was er een vreemde kruising van een kanarie en een kip. Tevens werden er zijderupsen op moerbeibladeren verkocht. Vertederd keek ik toe, hier was eindelijk die oude zin uit de schooldictees werkelijkheid geworden”.
Hierna wordt mijn handschrift door de middagwijn schier onleesbaar. Purser Jan Nieten bezorgde ons weer aan boord, terug naar de realiteit in Amsterdam, een perfecte terugkeer. Wat is toch alles saai als je weer terugkomt van vakantie, maar wat was het heerlijk om nu eens samen per vliegtuig te hebben kunnen reizen.
Ik wil graag de mensen van de VKC, de OR en de groepscommissies bedanken voor al de inspanningen die ze zich op dat gebied getroost hebben. Dat mag nu wel eens gezegd worden!
Toch denk ik wel eens dat we er nog niet zijn. Misschien moeten we in die IPB regeling helemaal van het concept huwelijk af. Als je samenwoont wordt dat weer aan het huwelijk gerelateerd en zo krijg je dan voor je vriend of vriendin een ticket. Maar het is toch geen verdienste dat je getrouwd bent of samenwoont, dus waarom zouden ongehuwden en niet samenwonenden altijd alleen op reis moeten? Bij de Panam heb ik me laten vertellen, hebben ze een soort knipkaart en kan je één - of tweemaal per jaar iemand meenemen. Hetzij je vrouw, je vriend of je oma. Indien plaats beschikbaar dus.
Laten we met zijn allen daar nog maar eens goed over nadenken.

2006-02-13T09:43:00.000+01:00

In Manila gelogeerd
September 1983

Freule X. had een veiling gehouden van haar huisraad, vertelde me op een avond mijn oude vriend W. Kooltjes, die er geweest was. Ze was zelf vendeuse geweest. “Waarom veilde ze haar spullen?”, wilde ik weten. Want ik was de jonkvrouwe reeds lang uit het oog verloren, al zag ik haar frêle gestalte nog wel eens in een voorbijrijdende tram zitten. Het bleek dat ze een warme liefde in een heet land ging volgen.
“Zo zie je maar, op elk potje past wel een deksel”, zei ik opgewekt. W. Kooltjes keek me verstoord aan, omdat ik zijn verhaal onderbrak.
“Op een gegeven ogenblik wordt er een hout gesneden sculptuurtje geveild”, ging Kooltjes geagiteerd voort. Het stelde een mannetje voor in een ton en als je dat tonnetje optilde, zag je een obsceen tafereeltje. “Vond je dat dan erg?”, vroeg ik. “Nee, natuurlijk niet, maar ik had het haar ooit eens cadeau gedaan”. “Bedoel je dat beeldje, dat jarenlang ter vermaak bij jou in de drankkast heeft gestaan, met al die oude bierviltjes uit Portugal eromheen gedrapeerd?”. “Precies, dat was het”, zei hij. “Nou, sukkel, dat heb je ooit van mij gekregen. Ik heb het toentertijd eens voor je gekocht in Manila, op de Philipijnen!”. “Je meent het”, besloot Kooltjes koeltjes.
Manila Hotel - Hotel Manila.
In het herinnerings - bioscoopje van mijn geest doofden de lichten en schoven de gordijnen langzaam uiteen. Op het zilveren scherm verscheen een groot, wit gebouw. Het kon hier en daar wel een likje verf hebben, maar het had toch een onmiskenbare grandeur. Een lage brede trap in het midden gedeelte leidde naar een ruime, open lobby met pilaren. Links en rechts in de lobby voerden weidse trappen naar boven. De wanden waren betimmerd met donkere kostbare houtsoorten en de eveneens houten vloeren werden onophoudelijk met boenapparaten glimmend gepoetst. Grote boeketten bloemen stonden bij de verschillende zitjes. De stijl was geleend uit de zuidelijke Verenigde Staten. Achter de lobby bevonden zich winkeltjes, waar je dus van dat scabreuze houtsnijwerk kon kopen en tevens de onvermijdelijke snijplanken en slabakken. Er was ook een winkeltje waar je je portret kon laten schilderen op fluweel. De toenmalige president van de Verenigde Staten, Kennedy, was als voorbeeld op zoetelijke wijze afgebeeld.
Door de winkelgangen dwalend kwam ik eens terecht in een gigantische zaal, waar iets officieels aan de hand was. De vrouwen hadden die eigenaardige, gazen jurken aan met hoge kappen op de schouders en de mannen droegen ook de nationale dracht, de barong tagalog. Een dun hemd met lange mouwen, versierd met borduurwerk, dat over de broek wordt gedragen.
Ik probeerde weg te komen door een zijdeur en bevond me toen in het zwembad, dat omringd door weelderig groen aan zee gelegen was. De zon stond op het punt in Manila Bay onder te gaan. Een oude Amerikaan met een hele dikke buik en spillebenen wees me er op en zei me, dat men hier in Manila de mooiste zonsondergangen ter wereld had. Zeker, zeker, een mooie zonsondergang, dat moet gezegd. Maar Amerikanen gebruiken vaak de overtreffende trap van mooi en dan ‘of the world’ erachter en ‘of their - entire – life’. Toch geloof ik dat hij gelijk had, toen en daar.
Zijn vrouw ploegde zich ondertussen door het water, we waren de enige drie gasten. Haar hoofd droeg een Esther Williams badmuts met de bedoeling dat haar gezicht het middelpunt van een bloem zou zijn. “How is the water, honey?”, vroeg de man. “Like hot consommé”, antwoordde de bloem met een zware stem, die verried, dat ze wel in water zwom, maar het niet dronk. Ik liet de twee alleen.
In de gang, op weg naar mijn kamer, hoorde ik een ijselijke gil. Onze stewardess - we hadden er maar één toen - stond in de deuropening een kamerjongen te roepen. “Wat is er aan de hand?”, vroeg ik. “In de kamer zit een eng beest”, was het antwoord. Inderdaad op de vloer van de badkamer bevond zich een tor ter grootte van een Philishave met drie koppen. Het dier bewoog zich niet toen de kamerjongen binnenkwam en het met de achterkant van een stoffer vermorzelde. Het witte binnenste van het insect barstte naar buiten. O, horror. Zwijgend pakte de man het op en verdween even snel als hij gekomen was. Dat we hem daarvoor hadden durven storen! We besloten voor de schrik een biertje aan de bar te gaan drinken.
Op de begane grond had je de Jungle Bar, het donkerste horeca bedrijf dat ik ooit gezien heb - of my entire life -. Zo donker dat je door de ober met een zaklantaarn naar je tafeltje geleid moest worden. Pas na enige minuten kon je wat om je heen zien, de kassier had een klein afgeschermd lampje boven zijn papieren. Het geluid van stromend water bleek te komen van een minuscuul watervalletje dat men achter de bar geconstrueerd had. In een hoek produceerde een bandje zwoele gitaarmuziek met zang. Wat heb je nou aan zo’n donkere bar waar je anderen niet kon zien, vroegen wij ons af. Bij latere bezoeken aan Manila bleek de bar plotseling verdwenen.
Muziek kon je genoeg horen in deze stad, want bijna elk café of bar had een bandje in huis, dat leuke klanken voortbracht uit het Amerikaanse repertoire. Maar een kennis van me, die al jaren in Manila woonde en voor een platenfirma werkte, zei me dat als je het opnam en er dan naar luisterde, dat het dan van alle kanten kraakte. Hijzelf luisterde liever naar de Frühling sonate.
Nu verscheen op het witte doek het altijd weer adembenemende gezicht van een landende Boeing - 747 in de blauwe huiskleur van de KLM op Manila International Airport. Het was enige jaren later, ongeveer 1972 en in die machtige machine werkten onder meer Joep de Hoog en ik. Het was een vertraagde vlucht naar Tokyo en om de vertraging uit het schema te halen was besloten niet verder dan MNL te vliegen, daar de machine een paar uur te laten wachten en dan weer op schematijd terug te vliegen naar Bangkok. We slipten al jaren niet meer in Manila en de douane leek warempel wel blij dat we er waren, wij waren ook blij dat we er waren, dus we waren allen blij dat we er waren !
Buiten het luchthavengebouw stond net als vroeger een grote menigte menselijk schoons. Eerst reden we met taxi’s door een sloppenwijk maar weldra bevonden we ons op de grootse Dewey Boulevard met links van ons de zee en rechts de grote gokpaleizen. Manila is volkomen veramerikaniseerd, dus het leek net een Amerikaanse stad maar dan met overal zware, tropische geur van vuurtjes, eten en verrotting.
Na een twintig minuten waren we in het Seaview Hotel, een hotel dat overal had kunnen staan. Het Manila Hotel was totaal verwaarloosd, hoorden we.
Joep de Hoog en ik besloten na aankomst nog even wat te eten in de coffeeshop. Er zaten slechts enkele andere gasten, waaronder een groepje, aan de spraak te horen, Engelse dametjes, waarschijnlijk op een toer door het verre Oosten. Somerset Maugham and all that, you know.
We plaatsten onze bestellingen en terwijl we wachtten, hoorden we buiten een geluid, dat op dat van harde zweepslagen leek. We zagen dat het verkeer tot stilstand kwam. Auto’s werden midden op de weg verlaten en de inzittenden spoedden zich naar de goot om daar in te gaan liggen. We verbaasden ons over dit schouwspel. Ook het personeel van het restaurant zocht dekking achter het buffet. Weer hoorden we harde knallen en toen zagen we dat de dunne gordijnen haaks op de ramen stonden. Alsof er …. een paar kogels door de ruiten vlogen …. “Verdomme”, riep Joep, “ze zijn aan ‘t schieten buiten”. Goede reden dus om samen onder het piepkleine tafeltje te duiken. Het tafeltje balanceerde op onze hoofden, de glazen water die erop stonden vielen om, ons knusse verblijf eronder veronaangenamend. Opnieuw vlogen er kogels door de ruiten en weer woeien de gordijnen op. Toen werd het ongelooflijk stil. Het enige wat je kon horen was het geluid van druppelend water van ons tafeltje. Langzaam kwam het personeel met een brede grijns om de lippen tevoorschijn. Het gevaar leek geweken. We zetten onze omgevallen stoelen overeind en gingen weer zitten. Het verkeer kwam opnieuw op gang en even later kwam waarachtig onze bestelling. Joep en ik zaten maar zo’n beetje schaapachtig naar elkaar te lachen. In de hoek begonnen de Engelse dames, die tijdens het voorval waren blijven zitten op hun gevaarlijke plaats aan het raam, weer gewoon met elkaar te kwebbelen. Met loeiende sirenes arriveerde de politie, ze gingen breedvoerig de bandieten staan nakijken.
Bij het weggaan uit de coffeeshop kon ik het niet nalaten even met de Engelse dames te gaan praten. “Was u niet bang, gedurende de schietpartij?”, vroeg ik. “Terwijl u de kogels om de oren vlogen, zat u hier maar rustig uw koffie te drinken!”. “It was tea”, was hun enige onvervalsbaar Britse antwoord.
Enige tijd later trok president Marcos alle macht aan zich en kwam, zo heb ik me laten vertellen, aan dit soort wilde schietpartijen een einde. Want onder de staat van beleg moesten alle mensen hun wapens inleveren. Het geweld werd nu uitsluitend een staatsmonopolie.
In het herinnerings - bioscoopje gloeiden de lichten weer aan. Ik keek om me heen. Kooltjes was in slaap gevallen. Ik stootte hem aan. “Ik ga weg hoor”. “Ik hef de zitting op”, zei hij overbodig. In de donkere gang struikelde ik over iets. Kooltjes deed het licht aan. Het was het vieze, houten beeldje met het tonnetje. Ik keek mijn vriend vragend aan. “Ik heb het teruggekocht”, zei Kooltjes toonloos. Buiten hoorde ik de laatste tram al in de verte. Ik moest rennen om hem nog te halen. Halte Prof. Peultjesstraat.

2006-02-12T09:48:00.000+01:00

Oblomov in Athene
November 1983

Het grote Caravel Hotel lag als een blinkend wit schip in de branding van de kolkend hete straten van Athene. In kamer 744 van dat hotel lag O. gekleed op bed. Hij luisterde naar de airconditioning, die een sombere donkere ondertoon verschafte aan dit tafereel. De zon scheen schuin naar binnen, het was ongeveer drie uur, het holst van de dag.
O. was creatief bezig nu hij daar zo op bed lag. Met andere woorden, hij verveelde zich een beetje. Hij keek naar het schilderij dat voor hem hing. Een zonnebloem stelde het voor. O. besloot dat het door een knoeier gemaakt was en niet, zeg maar, door één of andere kunstenaar. Zijn blik gleed verder door de kamer. Bij het gangetje naar de deur is er donkerbruin houtwerk en op één muur heeft men in het pleisterwerk een patroontje aangebracht. Op de overblijvende muren zit behang met verticale strepen. Daar waar de muren samenlopen lijkt het dat de ze niet haaks op elkaar staan, maar het kan ook zijn dat het behang niet recht op de muur geplakt zit. O. was te apathisch om dat te onderzoeken.
Onder de vensterbank stonden O’s schoenen. Wat glimmen ze, dacht O., of leek het maar zo? Hij wilde beter kijken doch was te lui om zichzelf op te richten. O. dacht, oh, lamaar. Toen dacht O loom, oh.
Eigenlijk was O. nog helemaal niet in Athene. Het lichaam mocht dan per vliegtuig reizen, de geest reist per postkoets - Mulisch -. En de postkoets waar O’s geest mee reisde was net bij Wijk bij Duurstede paarden aan het wisselen.
Hij had die middag mee willen gaan wandelen. De hele bemanning was naar de Acropolis gegaan en daar was hij al eens geweest. Het was waar, een indrukwekkende ruïne maar niet geschikt voor een tweede bezoek en zeker niet in die onbarmhartige hitte. En had hij laatst niet gelezen dat de beroemde Kariatiden die stenen, dakdragende, dames vanwege de luchtvervuiling vervangen waren door replica’s? Daarbij kwam nog dat hij de Acro vanuit zijn raam kon zien liggen. Daar moest je wel voor naar het raam lopen. O. was daar te moe voor.
Toch wilde hij wel wat aan beweging doen, maar de afgelopen nachtvlucht was hem, hoewel het niet druk was geweest, een beetje in de benen geschoten.
O. sukkelde een beetje in slaap en slaakte daarbij zo’n diepe zucht dat hij bijna van zichzelf weer wakker werd. Plotseling hoorde hij een geluid in de kamer. Roerloos luisterde hij toe. Was er iemand de kamer binnengekomen? O. durfde bijna niet te ademen. Opeens verscheen om de hoek van de badkamer, vanuit het gangetje naar de deur, het kamermeisje. Nou, meisje? Ze liep tegen de vijftig en ze had grijzend, opgestoken haar. O. schrok zo dat hij van bed rolde en op de grond bleef liggen. “Ik heb uw schoenen gepoetst”, zei ze met een zwaar accent in het Engels tegen hem in deze vreemde positie. O. draaide zijn hoofd in de richting van de schoenen, die nu vlak bij hem stonden. Ze glommen inderdaad als donkere spiegels. De vrouw verdween weer, waarop O. opkrabbelde om zijn gezicht met koud water te gaan betten. Even later verliet hij de badkamer, gedachteloos haalde hij het veiligheidskettinkje van de deur. Veiligheidskettinkje? Het betekende dat er niemand in de kamer geweest kon zijn, hij had een dagmerrie gehad.
Op de gang was het kamermeisje bezig. Toen O. langskwam zei ze beleefd: “Good afternoon, Sir”. Hij groette terug en dacht, ja, ik weet het, je hebt mijn schoenen gepoetst. En hij dacht ook, als je wakker ligt en wilt slapen en het lukt niet, dat is heel erg, maar erger nog is, als je droomt dat je wakker bent.
Ik moest maar eens wat fruit gaan kopen, besloot O. toen hij op de lift wachtte. Na enige tijd verscheen deze. O. stapte naar binnen en drukte op de knop voor de begane grond. De liftdeur sloot en opende zich een paar keer, het leek wel of hij naar O. stond te happen. Echter er kwam verder geen beweging in het toestel. Tussen twee happen door stapte O. snel uit. Even later kwam er een andere lift, deze stond vol Arabieren met vrouwen en kinderen. Volgens een ober bestond de bezetting van het hotel op dat moment voor vijfenzeventig procent uit Arabieren. Ze geurden zwoel naar een cocktail van de betere reukwaters die in de belastingvrije winkels te koop zijn.
Eenmaal buiten het hotel sloeg de hitte genadeloos toe, langzaam daalde O. de straat af naar het groentezaakje, dat na de siësta open was. De klanten scharrelden tussen de groenten en het fruit door en pakten wat ze wilden voor het avondmaal. Bij de kassa werd alles gewogen en verrekend. Een zelfbedieningszaak après la lettre. O. kocht vier perziken en een kilo druiven voor een bedrag van tachtig drachmen, omgerekend bijna drie gulden.
Aan de muur hingen twee reproducties van schilderijen waar O. bijzonder treurig van werd omdat ze zo’n ontzettend verdriet en heimwee uitdrukten. Daaronder waren twee lang vergeelde foto’s vastgeprikt. Eén van Marlon Brando en één van James Dean. Hij keek naar de vrouw van de zaak - mevrouw Groenteman -. Ongetwijfeld was zij het geweest die jaren geleden de portretjes aan de wand had geprikt, toen James Dean nog leefde en Brando nog mooi was. Maar haar man was de ongeschoren lelijkerd, die zorgelijk het geld van de klanten in ontvangst nam.
In sombere stemming ging O. de winkel uit. Hij wilde een poging doen om de berg Lycabetos te beklimmen. Het luidruchtige verkeer en de stinkende hitte deden hem echter snel koers zetten naar een terrasje waar hij al eerder geweest was. Het bevond zich schuin tegenover het hotel op een hoek, had gemakkelijke stoelen en bood een breed uitzicht op de berg die hij zojuist had willen bestijgen.
Ook goed toch, dacht O. Het terras werd bevolkt door mannen, die met kralen kettinkjes speelden, sigaretten rookten, babbelden of de krant lazen. Kranten die hele grote koppen hadden.
Een stokoud mannetje schuifelde, gebruik makend van een luwte in het verkeer, langzaam de grote verkeersweg over. In de verte kon je het verkeer al weer horen naderen. Zou hij het halen? Net voordat de eerste auto’s voorbij stormden bereikte het mannetje de stoep. Hij ging aan een tafeltje naast O. zitten. De ober kwam. “Ouzo”, zei het mannetje. Dat heb je vaker gedaan, dacht O. Trouwens een goed idee en hij bestelde hetzelfde.
“Waar zijn uw vrienden?”, vroeg de vriendelijke ober, die hem de vorige keer, toen de rest van de bemanning erbij was geweest, ook bediend had. O. vertelde van hun wandeling. Eerlijk gezegd had hij achteraf toch wel met ze meegewild, want hij was nu echt een beetje sjaggerijnig aan het worden.
Na enige tijd begon de honger te knagen. Voor Griekse begrippen wel wat te vroeg, want hier gaat men zo omstreeks negen uur aan tafel. Naast het terras bevond zich een restaurant met tafeltjes buiten. Wat zullen we eens nemen? De in het Engels gestelde kaart vermeldde ondermeer kalfsvlees met tartaarsaus. Daar had O. wel zin in en hij nam er een half flesje rode Monotona wijn bij. Maar het was vreemd, het eten smaakte hem niet en de saus leek wel op ….. kattenspuug. Hè, jasses, dat was hem door het hoofd geschoten voor hij er erg in had.
Er liep een klein zwart vuilnisbakkenrashondje over het terras. Het hoorde bij niemand maar van de obers mocht het blijven, omdat het een guitig diertje was, dat speels heen en weer sprong. Iedereen lokte het hondje met klokkende geluidjes, maar iets aan het dier geven, ho maar. O. pakte een stukje vlees en zwaaide ermee onder de tafel. Het dier zag het niet. “Hondje, hondje”, riep O. zacht, want hij wilde niet teveel aandacht richten op deze voor de cuisine van het restaurant onvriendelijke daad. Het beestje had het veel te druk met het bespringen van een torretje dat over het plaveisel kroop. Eindelijk kwam het dier en gulzig verdween het eten in zijn bekje. Arm dier, hoe zal het verder met je gaan, mijmerde O. Zo’n hondje is toch eigenlijk ook maar een bontje om je handen door te laten woelen. Vlug trok hij zijn hand terug van het diertje, want dat begon bozig naar hem te bijten. Hij bijt de hand die hem voedt, dacht O. droevig, nooit te beroerd om er een spreekwoord bij te halen.
Op het dieptepunt van de stemming klonk aan de overkant van de straat gejuich en gejoel. “We zijn terug!”, riep men en zonk even later bestoft en vermoeid naast O. in de stoelen. ”Willen jullie wat drinken?”, bood de laatste aan om zijn vreugde over het weerzien te tonen. “Daar moet een mens niet kinderachtig in zijn”, vond O. en zijn stemming schakelde over van mineur op majeur en O. zelf veranderde weer gewoon in …..
Cor van Snippenberg.

2006-02-11T15:11:00.000+01:00

In Dakar gelogeerd
Januari 1984

Geduldig probeerde ik de draad in het oog van de naald te wurmen. Vele malen steek ik het rafelige uiteinde van de draad naast het wel zeer kleine gaatje van de naald. Is dit een complot, de oogjes van naalden zo klein mogelijk te maken en mij daardoor te verhinderen verstelwerk te doen? Ik maak de draad met een beetje spuug nat maar het helpt niet. Eindelijk heb ik het voor elkaar en begin ik de zoom van mijn uniformbroek weer in zijn oude vouw te naaien.
Vannacht zat er een losse draad onder aan mijn broekspijp. Ik trok er even aan en de broekspijp vernauwde zich plotseling als in doodsstrijd, toen hield ik de draad in mijn hand. Even later loop ik met koffie naar de cockpit en omdat ik denk dat er iets over mijn voet ligt kijk ik naar beneden. Ligt de zoom uit mijn broek. Dat moet mij weer gebeuren. Met wat veiligheidsspelden pleeg ik eerste hulp.
Het was een nachtvlucht zonder passagiers naar Dakar. De machine was leeg want we moesten in Dakar Unifil soldaten oppikken voor een chartervlucht naar Libanon. In de lege cabine liggen mijn collega’s te slapen. Onder ons glijden schijnbaar langzaam de in het duister sprookjesachtig opgloeiende steden voorbij. Rotterdam, Antwerpen en even later Parijs. Daar heb ik gelopen en ik probeer de Arc de Triomphe te ontdekken, hij ligt er als een spin in het stratenweb. Na enige tijd zien we Casablanca langs de zwarte Middellandse Zee in licht uitgeëtst. Tien kilometer hoog, zo dichtbij, zo veraf, zo lang geleden dat ik er ooit was. Dan begint de tocht over de Sahara en na goed twee uur landen we op Yoff het vliegveld van Dakar. Heel vroeger landden we hier ook op weg naar Recife en Rio. Was dat niet met een DC6?
Je hoorde er leuke verhalen van: Parijs in de tropen, terrasjes langs de boulevards.
Nu echter gaan we na de nodige onderhandelingen met het personeel van Air Afrique, dat onze vlucht hier afhandelt, waarbij op al onze vragen: ‘pas de problème’ wordt geantwoord, niet naar een hotel in de stad. Mijn teleurstelling is door gewenning afgestompt. Want waar ter wereld logeren we nu nog in de stad, waar je de bevolking in zijn gewone doen kan gadeslaan? We gaan gemakshalve naar het Meridien Hotel op slechts vijf minuten rijden van het vliegveld. Ik krijg in de donkere nacht door de wind en de geuren, associaties met Caracas. En zelfs het hotel ruikt naar het Sheraton aldaar. Een beetje schimmelige lucht van vochtig textiel, dat nooit meer droog zal worden.
Bij de receptie ontstaat goed onderdrukte verwarring over wie we zijn en wat we komen doen. Kamers willen we en we zijn van de KLM. Dan worden er snel sleutels gepakt en onder de woorden van de kofferjongen: ”Pas de problème” en ”KLM is the best in the world”, sluiten we ons letterlijk en figuurlijk bij hem aan. Hij brengt ons door eindeloze gangen naar onze kamers.
Een tor van een onbekend merk zet zich op de schouders van een onzer dames. Hij wrijft zich over zijn sprietig kopje, dat alle kanten opdraait en wipt weer weg. “Een beest!”, roept een andere collega waarschuwend als ik mijn kamer binnen ga. Ik verwacht een gorilla in mijn kamer - I did not ask for a gorilla in my room - . Maar het blijkt om een spin te gaan die in de deuropening op de vloer zit. Zuchtend zet ik er mijn voet op. Ik loop nog even dreigend met insectendodende spuitbus door de kamer maar hoef hem niet te gebruiken. Dan gaan zij die aan boord al het meest geslapen hebben meteen weer naar bed en de overblijvers zetten zich neer in de kamer van Alfred Agteres, de co - piloot om een bier te nuttigen. We waren bij de captain uitgenodigd, maar diens kamer was nog niet schoon. Volgens de kamerjongen wordt er in een groot hotel altijd wel eens wat vergeten. We knikken en roepen dat het ‘Pas de problème’ is. We beginnen ons al aardig thuis te voelen. Inderdaad, na tien minuten is de kamer schoon en warempel, de kamerjongen roept triomfantelijk over zijn eigen vitesse: ”Ziet u wel, pas de problème”. De eerste tekenen van de slappe lach dienen zich aan.
Na enige rusteloze uren in bed sta ik maar op. Het is net elf uur geweest. Honger knaagt mij aan. Ik loop naar buiten op zoek naar een coffeeshop. Er heerst een vochtige, drukkende hitte, soms door een briesje verkoeld. Ik loop over een pad richting piscine en ontwaar een restaurant. “Kan ik hier ontbijten?”, vraag ik. Nee dat gaat niet, men is voor de lunch aan het dekken. “Maar bij het zwembad is wel wat te krijgen”, zegt een lange neger tegen me. “Zie je wel”, denk ik, “in zo’n vakantiehotel ontbijt iedereen op de reguliere uren. Daar kun je tussendoor niets krijgen”. Het liefst zit ik dan ook gewoon in een zakenhotel, waar je koel binnen kan blijven. En waar je niet in de snikhitte, buiten aan de kant van een tot aan de rand met macho waterpoloërs gevuld zwembad een, hé, toch wel erg lekkere baguette moet verorberen. Ik spoel het brood weg met door melk grijsgekleurde koffie, die flauw naar rubber smaakt. Ik stel vast dat ik sjaggerijnig ben.
De ober zegt als ik de rekening wil aftekenen: “Un tup”. “Un tup?”, zeg ik. “Oui, un tup”, zegt hij. Ik begrijp hem niet en ik probeer: “Pas de problème”. Maar hij kijkt me nu vuil aan en zegt nog eens: ”Un tup”. Opeens weet ik het: ”Ah, un tip”, “Oui, un tup”, hoe zat dat ook alweer met die ‘room’ van inspecteur Clouseau? “Ik heb nog geen Senegalees geld”, meld ik hem maar hij wijst op de rekening. O, denk ik, je moet het zeker op de rekening erbij schrijven, dat doen ze in de US op de rekeningen van de credit cards ook. “Maar hoeveel is dan normaal?”, vraag ik hem, van prijzen weet ik nog niets af hier. Domme vraag natuurlijk daar krijg je nooit antwoord op. Om een idee te hebben kijk ik op de rekening hoeveel de koffie kost: 0,350 franc. Dus dan schrijf ik op de rekening: Un tip, fr 0,350 . Met een vreemde blik in zijn ogen kijkt hij me bezweet aan - nou kijkt iedereen hier je bezweet aan, daar gaat het niet om -. Heb ik teveel gegeven, begin ik te twijfelen. Ik denk aan het verhaal van Alfred voornoemd, van vanmorgen. Die had, onbekend zijnde met het geld in Khartoem, de kofferjongen tien pond verstrekt, een maandsalaris aldaar. De man had hem hartelijk bedankt en is daarna voor de duur van Alfred zijn verblijf uit dat hotel verdwenen.
Tijd om eens wat om me heen te kijken. Het hotel met het zwembad zijn schilderachtig aan een haventje gesitueerd. Links van waar ik zit bevindt zich een dorpje, dat N’Gor heet. De kleine vierkante woninkjes zijn in ijle pasteltinten geverfd. In het baaitje dobberen wat zeilbootjes. Het is net een schilderij van een Franse impressionist. Ongeveer 200 meter verderop stort de oceaan zich met enorme witte golven over zijn eigen terugtrekkende troepen heen.
Als afscheiding tussen het dorp N’Gor en onze hotel enclave dienen rieten matten. Ongeveer vijftien kinderen uit het dorp hangen hier, af en toe iets naar de hotelgasten schreeuwend, overheen. Ze willen dingen verkopen. De zonnebaders trekken zich hier niets van aan. Een wat gezette oudere vrouw staat op, haar grote blanke onbedekte borsten zwaaien zachtjes heen en weer als ze zich aankleedt. Volgens mij zijn Fransen, want daarmee wordt het hotel bevolkt, alleen maar preuts als ze thuis zijn.
Er volgt een kleine wandeling langs het strand en de tuin erachter. Het is een prachtige lommerrijke tuin en alras ontwaar ik wat stalletjes waar je fruit kan kopen van in prachtig Afrikaans kostuum gehulde dames. Even verderop verkoopt men in een stalletje tassen van reptielenleer en houtsnijwerk. Ik weet dat die stalletjes hier staan om te verhinderen dat de gasten het hotel uit zullen lopen en met de boze buitenwereld in contact zullen komen. Ik bekijk het houtsnijwerk, het lijkt me dat de koppen van de beelden hier wat meer uitdrukking hebben als elders in Afrika. Een smalende grijns, een peinzende blik uit holle ogen, verachtelijk gekrulde lippen. Zo’n brutaaltje zou ik niet in huis willen hebben. Terwijl ik me wat naar voren buig om beter te kijken, stoot ik mijn hoofd tegen wat een fraai bewerkte bullepees blijkt te zijn. “For your wife”, zegt de standhouder vriendelijk en hij laat de bullepees met een zachte zwiepende klap over zijn hand glijden. “Ik heb geen wife”, vertel ik hem, maar zijn blik verklapt me dat ik er wat hem betreft toch net zo goed een ander mee kan meppen, zolang hij maar verkoopt.
Dan ga ik naar mijn koele kamer en mediteer wat over dit stukje. Na enige tijd kijk ik naar buiten. Een tegen een muur gekleefde hagedis hapt net een fraaie witte met zwarte nopjes versierde vlinder weg. Tot mijn verbazing zie ik even verderop een bijna anderhalve meter lange leguaan over het gazon voortstappen, hier en daar snapt hij een insect op. Van achter het traliehek probeert een man de leguaan te lokken met het doel hem in de avondsoep te verwerken, denk ik. Etenstijd dus.
Op het terras van het restaurant zitten enige tafels van me vandaan een Fransman, een elegante neger en een beeldschoon meisje in tanga. De Fransman is, gezien zijn hortende motoriek, een beetje dronken. De jongedame praat onophoudelijk met hem in een soort Engels wat ik niet kan thuisbrengen. Opeens weet ik het. Zo spreken Nederlanders Engels als ze het goed willen doen. Aan het tafeltje naast dit gezelschap komen twee Duits sprekende heren te zitten. Eén van hen ziet er uit als een Romeins keizer. Het mooie meisje gaat samen met de neger van één bord zitten eten. De beide heren kijken geamuseerd toe. Dan roept de dronken Fransman op onaangename toon tegen de Duitsers: ”Die zwei essen nur zusammen”. De keizer fronst zijn wenkbrauwen met een blik van wat moet ik daar nu mee. Na het eten staan de Duitsers op en zeggen tegen de Fransman: “Und wir schlafen zusammen”. De Fransman kijkt nu of hij een salamander heeft ingeslikt.
Later zag ik dat iedereen toch vrienden geworden was en vond uw Sherlock Holmes uit dat de Fransman een Nederlander was, de twee Duitsers Fransen uit het Duitssprekende gedeelte van Frankrijk kwamen en de Engels sprekende Nederlandse in tanga een Deense was. Zo zie je maar, de dingen die je ziet zijn niet altijd wat ze lijken.

2006-02-10T10:16:00.000+01:00

In Khartoem gelogeerd
Maart 1984

Stationsgebouwen van vliegvelden zijn er in allerlei vormen, dat is bekend. De meest moderne zijn nogal efficiënt van opzet, hun vorm volgt uit het gebruik, zie Schiphol en Frankfurt. Andere zijn klein begonnen en hebben zich van lieverlee uitgebreid, bijvoorbeeld London Heathrow en Madrid. Maar sommige vliegvelden in de armere landen zien er nog net zo uit als in de tijd dat de vliegerij pas begon, neem Karachi. De leukst uitziende gebouwen kunnen zó in een strip van Kuifje staan. Eén van de allerleukste staat op het vliegveld van Khartoem. Het is geschilderd in een groene pastel tint, maar dat zagen we niet toen we aankwamen, want het was al laat in de avond.
De temperatuur ligt rond de 37 graden. De lucht die we inademen lijkt warme stroop. Binnen in het gebouw is het net zo warm als op een zomerse dag in de A - pier van Schiphol. Wanhopige verbouwingen hebben het interieur zodanig vervormd dat er vijftig man kunnen staan. Nu staan er echter wel zeventig zich in een totale chaos te verdringen om hun koffer te pakken te krijgen vanaf de twee meter hoge balie. Wij staan een beetje achteraf bij de crew - balie. Na ruim een half uur zijn onze koffers er nog niet en het vliegtuig zal zo weer gaan vertrekken. Eén van ons gaat maar eens kijken waar ze blijven. Na een kwartier komt hij terug met de koffers op een karretje. “Ze stonden nog in het ruim “, zegt hij lachend.
Ondertussen heb ik het douanekantoor bekeken, dat zich naast onze standplaats bevindt. Het biedt een geruïneerde indruk. Scheefgezakte kasten, bureaus met geforceerde sloten, een trap waarvan de leuning is afgebroken leidt naar een geheimzinnig boven. Daar bevinden zich waarschijnlijk nog meer van de paperassen, die evenals hier beneden door ventilators van de tafels worden geblazen, zonder dat iemand ze opraapt. Herfst in papierenland.
Dan komt de douane bij ons. Hij tilt hier en daar een koffer op, zet er een teken met een krijtje op en beduidt dat we weg mogen. In mijn beste Arabisch zeg ik goedenavond, maar hij reageert niet eens. Zou mijn uitspraak niet goed zijn?
Buiten heerst een even grote drukte als binnen, maar het lijkt er heerlijk koel na ons warme wachten. De bus brengt ons over een smalle hobbelige weg, die over de Blauwe of misschien wel de Witte Nijl leidt, naar ons hotel. Het Friendship Palace Hotel. Het ziet er mooi uit zowel van buiten als van binnen. Gebouwd en ingericht in een moderne Italiaanse stijl. Even later zoef ik met de lift naar boven.
De kamer is niet groot maar geriefelijk, de airco blaast een aangename koelte naar binnen. ’s Anderdaags merk ik dat hij tijdens het lunchuur op de keuken wordt aangesloten, want heerlijke etensgeuren drijven dan naar binnen. Adverteren doet begeren, je kan er ook goed eten.
Er staan in de kamer, behalve de twee bedden, twee fauteuils met van die chromen buizen en op het bureau een beeldbuis.
Maar ik wil u even meenemen naar de badkamer en de aandacht vestigen op het nederig voorwerp, toilet genaamd. Wat is er namelijk aan de hand? Het toilet werkt geheel geruisloos. In de ronde spoelbak bevinden zich twee gaten onder de waterspiegel, één rechts bovenin en één links onderin. Wanneer je aan de knop van de stortbak trekt - stortbak is niet het juiste woord, want hier stort zich niets - dan stroomt er water uit het rechtergat en begint de vloeistof in de spoelbak zachtjes maar allengs sneller te draaien om in het gat linksonder te verdwijnen. Het bijvullen van de stortbak geschiedt eveneens geruisloos, maar daarover de volgende les loodgieten. Ik wil maar zeggen: hoe vaak gebeurt het niet dat je ’s nachts in een hotel, kamers verderop een toilet kan horen. Hier dus niet. Een grote stap voorwaarts voor de mensheid.
We hadden aan de balie gevraagd of de souk - markt - open zou zijn de volgende dag. “Nee”, zeiden de receptionisten, “alles is hier drie dagen gesloten in verband met het ‘Ied al Adha’, het slachtfeest”. Drie dagen lang gaan de moslims lekker eten, zoals wij op Kerstmis verduidelijkt men ons.
Je zal het altijd zien, als ik ergens ben is er altijd wat aan de hand. Een heilige verjaart - alles gesloten behalve kaarsenwinkels en kerken. Verkiezingen - de cafés dicht. Stakingen - er rijdt geen bus of subway. Revolutie - de stad verduisterd. En nu, ‘Ied al Adha’ in Khartoem.
Toch willen we een poging doen wat van de markt te zien, want een receptionist vertelt ons dat er op de souk van Omdurman, Khartoems zusterstad, wel wat open is.
De volgende morgen, wachtend op de lift, kijk ik naar buiten. Op bijna een kilometer van het hotel verheft zich een moskee met glanzend blauwgroen dak, er zijn twee minaretten in aanbouw. Ervoor staan vele honderden mensen. De zon, die nog laag staat, werpt lange schaduwen zodat het lijkt of het er nog meer zijn. Ze luisteren kennelijk naar een toespraak. Alleen aan de rand van de menigte spelen kinderen en lopen er wat geiten rond, die de dans zijn ontsprongen.
Aan het ontbijt ontmoeten degenen die naar de markt willen elkaar. De coffeeshop is door zijn betegelde eenvoud een van de mooiste die ik ken. De ramen bieden een weids uitzicht over de Nijl. Om een idee te krijgen van het uitzicht zou men in Arnhem in het Rijnhotel moeten plaatsnemen en naar de overkant van de Rijn kijken.
Om ongeveer elf uur besluiten we taxi’s te nemen naar Omdurman. We bestellen bij de portier in de lobby twee taxi’s. Hij gaat en komt, maar zonder taxi. We wachten een minuut of tien en lopen dan naar de lommerrijke standplaats. Onder de bomen zitten de heren te eten, ze beschouwen ons als lastige spelbrekers, op te maken uit de slome manier waarop ze overeind komen. Dan vragen ze een prijs die het veelvoud is van wat men ons aan de desk verteld had. We krijgen er wat van af en na een korte krijgsraad besluiten we er verder niet moeilijk over te doen. Zuchtend zetten de chauffeurs zich achter het stuur; ze hebben er echt geen zin in. We proppen ons in de aftandse wagens, waarop we in vliegende vaart hotsend en botsend Omdurmanwaarts rijden. De hete wind is zo droog dat ik mijn ogen op kiertjes moet zetten om toch nog wat te zien.
In O. stappen we na een onverstaanbare discussie met onze chauffeurs uit. Ze willen ons voor nog veel meer ponden het paleis van de kalief laten zien, denken we dat ze zeggen. Nee, nee we willen naar de markt maar alles blijkt dicht. We lopen een totaal verlaten straat in nagestaard door een groep nieuwsgierigen op het busplein. Alle deuren in de troosteloze straat zijn met een dik hangslot afgesloten. Inderdaad we zijn overtuigd, alles is dicht. Alleen een goudwinkeltje is open.
We proberen wat inlichtingen te krijgen bij de eigenaar maar hij verstaat ons niet. Dan lopen we onder de luifels van de huizen verder, gevolgd door wat jongens.
Ik zie een platgereden rat omzoemd door vele vliegen. Ook ergens een dooie mus waar ik niemand blij mee kan maken. De zon staat recht boven ons hoofd en tussen ons en de zon zwenken in de ongelooflijk heldere lucht wat gieren in kringetjes rond.
Ik wilde wel dat ik foto’s zou kunnen maken want alles heeft toch een heel eigenaardige desolate pracht. Maar fotograferen is overal verboden. We komen weer bij het busstation en lopen weer een andere straat in, richting moskee. De groep jongelui die ons volgt is ondertussen steeds groter geworden en misschien is het omdat we ze niet begrijpen, maar hij maakt een tamelijk bedreigende indruk. Dit heb ik dus al eens eerder meegemaakt en als ik voorstel terug te gaan naar het hotel vinden de anderen het ook tijd worden.Tijdens het teruglopen naar het plein zie ik nog een man die twee lege geitjes aan een touwtje met zich meesleept. Alleen de huid is er nog, de hoefjes trekken een spoor door het zand van de straat. Het is net of hij met levende dieren van huis is gegaan en of iemand, zonder dat de wandelaar dit in de gaten had, de dieren uit hun vel heeft gehaald. Ik griezel en overweeg voor de zoveelste keer vegetariër te worden.
Bij de taxistandplaats wordt getolkt door een nieuwsgierige volger van ons. De twee chauffeurs, in nog krakkemikkiger auto’s als die van ons hotel. Brengen ons bijna juichend van vreugde over de ruime som gelds die hun ter hand word gesteld, hoewel veel kleiner dan die van de heenweg, terug naar het Friendship Palace.
We zijn twintig minuten in O. geweest. Onze oorspronkelijke chauffeurs bezien gemelijk onze terugkeer. Dan draaien ze hun ruggen naar ons toe en drinken een cola met heel veel ijs. Uit het hotel denk ik.
Terug op mijn kamer laat ik me in één van de buizenstoelen die ik voor het raam heb gezet, zakken en neem een slokje van de slappe whisky met ijs, waarop ik me als beloning voor de doorstane beproeving heb getrakteerd. Dit was in de tijd dat het nog mocht daar.
Bij de moskee staat nog steeds in de volle zon roerloos de menigte. Dit moet een verschrikking voor ze zijn, Want nu hebben ze geen schaduw meer door de loodrechte positie van de zon. Dan wil ik weten wat er aan de hand is. Ik ga weer naar beneden en ik wil lopend het terrein voor de moskee bereiken. Na een honderdtal meters keer ik weer terug: de hitte is, hoewel kurkdroog, te gruwelijk om daar bovendien nog blootshoofd in rond te wandelen. In de lobby wordt ik aangesproken door een Soedanees in prachtig gewaad, die zijn Engels op mij wil proberen. Ik vraag hem na enige tijd naar de menigte voor de moskee. ”Crowd?”, zegt ie. “Ja, ze staan daar al de hele morgen”, zeg ik. ”Is dit ter ere van de ‘Ied al Adha’?”. ”De man begint beleefd te lachen: “U heeft het verkeerd gezien, het is een kerkhof daar”.
Die eigenaardige Mohammedaanse grafstenen. Zuiltjes van anderhalve meter hoog met daarbovenop een knop, zoals je bij ons wel op de stijlen van een ouderwets ledikant ziet.
Toch maar eens een bril kopen.

2006-02-09T11:37:00.000+01:00

In Anchorage gelogeerd
Mei 1984

Elk beroep heeft zo zijn voor - en nadelen. Een nadeel van ons vak is het reserve zitten. Ik weet er zijn van die mensen die van zo'n dag reserve zitten iets heel productiefs maken: ze spitten de tuin om, ze schillen een mud aardappels voor een naburig weeshuis of ze breien een trui voor de dikste vrouw van de buurt.
Vroeger, toen we nog het losbladig systeem in onze KLM handboeken hadden nam ik mezelf altijd voor op een reserve dag de binnengekomen wijzigingsbladen van vele maanden geleden, in te voegen. Maar als ik reserve zit, dan zit ik ook reserve. Ik kom nergens toe. De hele dag houd ik de ogen gevestigd op de klok en duw, bij wijze van spreken, door wilskracht de minutenwijzer van de klok vooruit. Als de telefoon gaat schiet ik een gebedje want niets is er zo erg als binnen een termijn van vijf minuten op weg naar bijvoorbeeld Sydney te zijn. Die wijzigingsbladen vormden dan ook op den duur een dikke berg.
Toch is het me ooit wel eens gebeurd, dat ik reserve zat en het door de dagelijkse gebeurtenissen gewoon vergat. Het was op een sombere dag voor in december, zeg maar zo'n jaar of twaalf geleden, dat ik mijn woning verliet om een wandeling door de stad te gaan maken. Bij een kennis die antiquair was of liever een antiquair die kennis van me was, streek ik neer voor een kopje thee en om de laatste aanwinsten van de collectie te bewonderen. Terwijl we daar genoeglijk zaten te babbelen begon er zich in mijn achterhoofd iets te bewegen. Een gedachte aan iets wat ik zou hebben moeten doen. Maar wat was dat dan? Opeens en met grote schrik werd het me duidelijk. Ik zat reserve! Bijna een verwoestend spoor door de bric à brac trekkend vloog ik naar de telefoon. De indeler nam vrijwel meteen op. "Hé Cor", zei hij, "ik belde je net maar geen gehoor". Ik biechtte op dat ik buitenshuis plots tot de overtuiging was gekomen dat ik reserve zat.
"Het is goed dat je belt", zei hij, "want ik heb een reisje voor je. Er is iemand in Tokyo ziek geworden en jij gaat werkend van Anchorage weer terug naar Amsterdam, maar nu moet jij je om vijf uur melden want je bent als passagier geboekt op de SAS naar Anchorage". Ik legde de telefoon neer en een krachtterm ontsnapte me. Het oude porselein rinkelde zachtjes in de vitrines. De bijna even oude antiquair verbleekte, "Wat is er?", vroeg hij . "Dat leg ik je later nog wel eens uit", zei ik, "maar nu moet ik zo snel mogelijk naar Anchorage". "Anchorage, waar ligt dat?". "Het is een plaatsje in Alaska", antwoordde ik terwijl ik de deur uitliep. “En alles wat jij hier in de winkel hebt is ouder dan dat plaatsje". Terwijl ik thuisgekomen de koffer pakte, zag ik de wijzigingsbladen op een hoge stapel naast de handboeken liggen. Ik besloot ze in een extra koffer te stoppen. De drie dagen in A. zou ik besteden aan het bijwerken van de handleidingen.
Een uur of twaalf later bevond ik me te A. Ik was er al eens een keertje geweest en ik wist dat ik het er niet zo erg leuk vond. Wel vloog er een groep collega's op die er aan verslaafd was. Vanwege het skiën en het vissen 's zomers. Activiteiten die ik alleen maar op de tv wil zien en dan maar heel even. Die vaste groep, zo zal ik ze maar even noemen, zag je op de andere routes nauwelijks en waren zo gewend alleen elkaar tegen te komen, dat als je een keer op de poolroute werd waargenomen, je niet verbaasd moest staan te worden begroet met kreten als: Hé wat kom jij hier doen! En dat was dan altijd in de wisselingen van de seizoenen wanneer het in A. somber, mistig en klamkoud was. Zo ook die morgen, de morgen van dezelfde dag als waarop ik uit Amsterdam was vertrokken, toen ik per taxi naar ons hotel in Anchorage, the Traveller's Inn geheten, reed. De moed zonk me in de moede schoenen, de sneeuw lag een meter hoog en daarover spreidde zich een kille motregen. Het hotel was twee hoog gebouwd om een binnenplaats heen. Via de binnenplaats en de galerij kon je bij je kamer komen. Je stapte dus van buiten af meteen je kamer in. In de kamer was het flink warm door de plintverwarming. Een raam op borsthoogte gaf uitzicht op de binnenplaats en de tegenoverliggende galerij. Er stonden wat van die hotelkarretjes met lakens en dergelijke. Enige dikverpakte vrouwen waren bezig de kamers schoon te maken.
Ik besloot de bemanning op te zoeken waar ik bij gevoegd zou worden. Men was zopas uit Tokyo aangekomen en zat duf bijeen op een kamer met wat bier. Het bleek al gauw dat de meesten met vrienden een afspraak hadden gemaakt en dat er vier hartstochtelijke klaverjassers waren die een marathon in dat kaartspel voor ogen hadden. Ik schoot jammerlijk over en voelde me nogal ‘alone’.
Terug op mijn kamer besloot ik maar naar bed te gaan. De gordijntjes sloten nauwelijks en met grote moeite. Een onaangenaam gevoel gaf dat, vond ik. Je lag min of meer voor een ieder te kijk. Het achterraampje bevond zich in de badkamer. Dat vond ik wel een knus idee. Onder de warme douche keek je uit op een besneeuwd straatje met vuilnisbakken van het hotel en misschien wel van de aangrenzende supermarkt. Al moest je op je tenen gaan staan om uit het hoge raampje te zien.
's Middags na het opstaan, het was hoewel het net vier uur was geweest al flink donker, ging ik maar een hapje eten in het restaurant van het hotel. "Een cocktail?", stelde de bedienende dame voor. Ach ja, waarom niet. Maar de drank vermocht niet mijn treurnis te verjagen. De tv, terug op de kamer, gaf nieuws, veel plaatselijk nieuws, hakkelend voorgelezen door een beetje volle boerenzoon in een slecht pak. Ik verwachtte wel wat nieuws over Vietnam, want de strijd daar was op een treurig hoogtepunt. Maar de zaak werd met een paar woorden afgedaan. Toen begon er weer een aflevering van de Dick van Dyke Show of van Lucille Ball, die naar het bleek van 's morgens vroeg tot 's avonds laat het scherm beheersten. Vaak onderbroken door reclameboodschappen van plaatselijke neringdoenden, die kleding of auto's aanbevolen. Ondertussen ging ik maar door met het wijzigen van mijn inderdaad schandelijk verwaarloosde handboeken. Insert, remove, add, delete. 's Nachts was ik wakker, overdag sliep ik.
Eenmaal kwam één van de kaarters, alleen omdat ik even naar buiten keek en hij er toevallig langs kwam, vragen hoe het ermee ging. "O, goed hoor", antwoordde ik bitter, want ik voelde me een levende dode.
De twee Japanse stewardessen in de kamer naast mij hadden zeker geen gebrek aan gespreksstof, want van 's morgens vroeg tot 's avonds laat kwebbelden ze door. Ik hoorde alles, maar verstond niets. Af en toe ontmoette ik ze in de grote supermarkt naast het hotel waar ik ravitailleerde. Ik vermoedde dat ze hun eten op de kamer toebereidden, gezien de aard van hun boodschappen en de heerlijke geuren die soms over de galerij zweefden.
Op een dag besloot ik een wandeling te maken want het wijzigen begon me tegen te staan. Ik begaf me naar het centrum ofwel ‘downtown’ genoemd. Veel was het niet, saaie straten met ver uit elkaar liggende winkels. Een biertje in een bar werd een mislukking doordat er achter in de zaak een stel dronken Eskimo's ruzie gingen maken met het bandje, waarvan, het moet gezegd, de zangeres het country en western repertoire op wel erg hartverscheurende wijze ten gehore bracht. Even later stormde de politie binnen en na wat klappen moest iedereen de zaak uit. Het bier smaakte me toch niet.
Daar stond ik weer. Ik bestond het nog om te verdwalen en bevond me op het gure terrein van een handelaar in tweedehands auto's. Hij had vruchteloos geprobeerd zijn handel wat op te fleuren met vaantjes, die hard in de ijzige wind klapperden. Gelukkig kwam er net een taxi aan en snel was ik weer in het hotel. Het was de afgelopen uren veel kouder geworden en toen ik de kamerdeur opende sloeg er een grote wolk stoom naar buiten.
Na nog wat staren naar de buis en de allerlaatste wijziging in de boeken te hebben ingevoegd, legde ik me te rusten. De volgende dag zouden we weer naar Amsterdam gaan. Maar de slaap wilde niet komen. Om een uur of drie nam ik een douche en huiverde van het zien van het koude godvergeten tussenstraatje. Een regel van een liedje dat ik toen regelmatig neuriede omdat het de stemming zo perfect weergaf wil me nu maar niet te binnen schieten. Daarna zakte ik toch nog weg in een lichte sluimer.
Toen ik wakker werd scheen de zon door de spleet in de gordijnen. Het was erg koud maar stralend helder weer geworden. Op weg naar de coffeeshop zag ik een prachtig besneeuwd bergmassief, dat er al die tijd gelegen had maar dat ik door de laaghangende bewolking nooit gezien had.
In de coffeeshop zat eindelijk de hele bemanning voltallig bijeen, ze hadden het erg leuk gehad meldden ze. Even later reden we weg van de saaiste plek op aarde.
Eenmaal terug in Amsterdam vond ik een briefje in mijn postvakje waarin stond dat alle losbladige handboeken ingeleverd moesten worden en dat ze vervangen zouden worden door boeken, die jaarlijks gewijzigd herdrukt zouden worden.
Zo was alles, maar dan ook alles in Anchorage voor niets geweest.

2006-02-08T12:15:00.000+01:00

In Ankara gelogeerd
Juli 1984

Bij het nieuwe station Zuid waren stalletjes gebouwd, zag ik toen ik het station verliet. Ik kwam terug van een nachtstop Ankara. De stalletjes, één voor vis en de ander voor bloemen. Er stonden in het visstalletje, het World Fish Center, vanwege de recente opening allerlei bloemstukken. Zodat het net leek of alle twee stalletjes bloemen verkochten. Pas bij nader inzien zag men er de rolmopsen en lekkerbekjes liggen. Het verbaasde me dat de stalletjes open waren, want het was immers zondag?
In de tram werd mijn verbazing nog groter, want het was, terwijl we door de straten reden, ongewoon druk en dat kwam omdat alle winkels open waren. En dat op zondagmiddag! Was dit een nieuwe regeling waar ik geen kennis van had genomen, dat, zeg maar, éénmaal per maand de winkels op zondag open zouden zijn? Eenmaal thuis vielen me de schellen van de ogen, de zaterdagkrant werd net bezorgd en de radio gaf typische zaterdagprogramma’s. Het was even vreemd, ik had te snel geleefd, ik had een dag overgeslagen.
In de vliegerij is dat gevoel van desoriëntatie tamelijk gewoon, geloof ik. Ook de vorige dag, toen we het stationsgebouw in Ankara uitstapten, kreeg ik een sterk gevoel van déja vu. Het leek allemaal ontzettend op de situatie in Santiago de Chile. Een indruk die pas week toen we door een landschap met ronde grasbegroeide heuvels reden en door plaatsen met namen zoals: Pursaklar en Havalaani. En dat vind ik dan weer zo Fins klinken. De huizen, die aanvankelijk spaarzaam in het landschap zijn uitgestrooid, lijken alle door één en dezelfde architect te zijn gebouwd. Vierkant, wit, en met rode piramidevormige pannendaken. Allengs verdikt zich de verbouwing en zien we kleinere huisjes, maar wel in dezelfde vorm, tegen steile hellingen aangeplakt. Ze zijn te bereiken via smalle paadjes. Het zijn clandestiene woninkjes, eigenlijk zoals de favelas in Rio. Al lijkt het er hier wat beter uit te zien. Ze hebben elektra maar geen water, dat moet beneden aan de berg worden opgehaald. Na vijf jaar wordt de bewoning wettig, vertelt ons een ingewijde, die met ons in de bus meerijdt.
Het is donker geworden en we rijden door levendige, maar spaarzaam verlichte straten, waar door het verkeer druk op voetgangers wordt gejaagd.
Dan staan we voor het hotel. Op de één of andere manier, ik denk doordat alles in een saaie moderne stijl is gebouwd, dringt de vergelijking met Stuttgart of een andere in de oorlog platgebombardeerde en naderhand weer opgebouwde stad zich op. Ankara is weliswaar niet gebombardeerd, maar is toch van zeer recente oorsprong. Was het niet Kemal Atatürk, die de stad zo'n zestig jaar geleden heeft gesticht?
Ook in de lobby van het hotel doet alles erg Duitsig aan en eenmaal op de kamer is de indruk zo verpletterend Duits dat ik in mezelf die taal begin te spreken.
Als ik door het grote raam naar buiten kijk zie ik een hoog kantoorgebouw.
Het was vele jaren geleden in Stuttgart in een hotel met eenzelfde uitzicht. 's Morgens om zeven uur doe ik met een ruk de gordijnen open en kijk op slechts een tiental meters afstand in een grote kantoortuin waar typistes en klerken al druk bezig waren. Zo druk dat ze mijn naakte gestalte niet waarnamen. Haastig sloot ik weer de gordijnen.
Nu doe ik ook de gordijnen dicht en zet ik de radio aan. Zou onder één van die vier knopjes een klassieke zender zitten? Inderdaad prachtige koorzang vult de vierkante kamer: Es ist ein Ros’ entsprungen. Het loopt tegen Pasen.
Een half uurtje later staan we met zijn allen weer beneden in de lobby. We gaan wat eten in het restaurant Piknik, wat ons is aanbevolen. Het is iets verder dan een in het oog springend ander restaurant, Beyaz Saray genaamd, althans zo is ons verteld. We lopen zoals ons is gezegd rechtsaf de hoek om en zijn in een drukke straat met overvolle terrasjes. Het is erg donker in de straat en je moet goed uitkijken waar je loopt. Even verder is daar Beyaz Saray, maar dan raken we in verwarring want alle verderop gelegen terrassen en restaurants blijken Piknik te heten. Misschien is dat ook het Turkse woord voor restaurant veronderstellen we. We lopen terug naar Beyaz Saray. Buiten is alles vol en binnen zijn de meeste tafeltjes ook bezet. De zaalchef met grote snor wijst ons in een donkere hoek nog een lege tafel aan. Ik verdwijn nog even naar het toilet voor een plas. Zelden heb ik zo'n smerig toilet gezien en de ammoniakgeur beneemt me bijna de adem. Ik weiger dan ook iets op het schoteltje van de luiste en oudste toiletjuffrouw ter wereld te leggen. Wel houdt ze een fles reukwater in haar hand om iedereen tenminste nog iets fris mee te geven. Ook dat wil ik niet. Ik vind mezelf schoner dan haar handdoeken, die in onbeschrijflijke staat naast de even gore fonteintjes hangen.
Aan tafel brengen we het personeel in grote verwarring door om kaarsen te vragen. Er komen twee verjaardagstaartkaarsjes, die net zo lang branden als de lezing van het menu. Dan zitten we weer in het duister en we betreuren de afwezigheid van een pechlamp om ons voedsel bij te kunnen verorberen - grapje van Wina Born -.
Terwijl we een glaasje wijn uit Efeze drinken hoor ik opeens het orkestje, dat in een andere wel verlichte hoek van de eetzaal zit. Ze spelen ‘Chestnuts roasting in an open fire’. Nu begin ik helemaal aan mezelf te twijfelen. Het loopt toch wel tegen Pasen? Door vele gedienstige obers wordt nu een uitbundige hoeveelheid voedsel op tafel gezet, het is lekker maar een beetje vettig eten. De koffie willen we graag buiten op het terras drinken. Er zijn veel tafeltjes vrijgekomen en al gauw blijkt waarom: het is flink afgekoeld. Maar ja in Amsterdam is de temperatuur nog om de zes graden, dus wij vinden het bij een graad of twaalf al erg aangenaam.
De rekening komt na enige tijd en alles heeft de man slechts een gulden of twintig gekost. Ik complimenteer de gérant met het eten en zeg dank u wel in het Turks. Tesekkur ederim. Hij glimlacht beleefd om mijn poging en vraagt dan waar we vandaan komen. “Uit Nederland”, antwoord ik. Maar dan trekt zijn mond zich zo zuinig samen dat zijn geweldige snor bijna een ringbaardje wordt. Zonder verder nog te groeten loopt hij weg en ik heb hem niet weer gezien. Zeker een tweedehands auto van een Nederlander gekocht. Wie zal het zeggen.
De volgende morgen, na een nacht vol angstdromen in de te warme kamer rijden we weg. Ik kijk nog even in de straten die de avond ervoor zo gezellig en levendig waren. Dat is nu moeilijk voor te stellen. De terrasjes zijn opgeborgen en alles ziet er grauw en armoedig uit. Het is doodstil op straat.
We rijden weg uit Ankara. Maar er wrikt iets in mijn hoofd dat alles anders ziet. "Stuttgart", zegt het, "Stuttgart".

2006-02-07T10:15:00.000+01:00

In Istanbul gelogeerd
September 1984

De Zee van Marmora klotst voort in eindeloze deining, maar mijn ziel ziet zichzelf er niet in weerspiegeld want er hangt een dikke mist. Vanuit mijn bed hoor ik zijn korte klots. Een misthoorn roept gevoelloos ‘boeh’ om de paar seconden. De schrille toon van een kraan die niet ver genoeg is opengedraaid mengt zich in dit geluidslandschap. Op de gang begint een eerste stofzuiger klaaglijk te loeien. Dit is toch één van de treurigste ervaringen ter wereld, vanaf je hotelkamer een stofzuiger beluisteren. Soms blaft er ergens een hond. In een kamer boven of onder mij pelt iemand het papiertje van het kleine reepje Mars, dat als zoete nachtwens op je kussen wordt gelegd. Turkse Mars, dus.
Het zal duidelijk zijn dat ik me in een gehorige hotelkamer bevind. Van de vijf zintuigen wordt niet alleen het gehoor geplaagd maar ook de reuk. Dwars door de deur van de gesloten badkamer dringt een gore putlucht de kamer binnen. Het sanitair is toch al niet de Turken hun sterkste punt. Je kan in de overigens zeer propere badkamer aan de vele reparatieplekjes zien dat men vruchteloos heeft geprobeerd er wat aan te doen.
Ook heeft zich op het tapijt in de kamer een overstroming die ooit eens uit de badkamer plaatsvond afgetekend. Aan de Moezel zie je wel eens gedenkstenen in de huizen gemetseld van hoe hoog het water bijvoorbeeld in 1835 was gekomen - gedenksteen vlak onder de goot -. Hier op het tapijt staat er niets bij.
Het bed waar ik op deze vroege, koude lentemorgen in vertoef, ligt prima. De kamer ziet er op de één of andere manier heel gezellig uit. Ik bedoel dus, al probeer ik het nog zo hard na deze nachtvlucht naar Bagdad: ik kan &+% niet slapen!
Enige uren later dwalen mijn vijf vrouwelijke collega’s en ik eerst over een weg langs de zee en dan langs de straten van dit voorstadje van Istanbul waar ons hotel is gevestigd. We lopen naar een schattig vuurtorentje, maar we kunnen er niet in. Even verder is een soort strandje ook daar dribbelen we doelloos over heen. Aan de overkant van het water rijzen vaag de contouren van Azië op. Hier in Europa bloeien de viooltjes in de perken en in een verder gelegen tuin hangen honderden lila servetten van een nabijgelegen restaurant te drogen. We wandelen wat door straten, die onveilig worden gemaakt door auto’s van pa vol jongelui en keiharde discomuziek. Ze razen op circuitsnelheid langs ons heen. We proberen ons de regels van het eerste couplet van het Wilhelmus te herinneren. Alles ademt zondagmiddaglanderigheid in en uit.
Terug in het hotel gaat iedereen nog even een middagdutje doen. Maar ik besluit in de lounge ter opkikkering nog wat te gaan drinken. Alle tafeltjes zijn bezet en ook alle stoelen, toch vind ik in een hoek een plaatsje aan een tafeltje met een verliefd stel plus chaperonne. Ik bestel een gin tonic, die ze sterk blijkt te zijn als een Nilfisk. Aan een verderop gelegen tafeltje zitten een jong paartje en een ouder echtpaar. Ook zit er nog een vijfde persoon bij, een vriend van de vader, denk ik, gezien het feit dat de twee oudere heren druk met elkaar praten, lachen en even druk gin tonics bestellen als opdrinken. Hun gesprek en gelach worden steeds luidruchtiger. Ondertussen zakt vooral vader steeds verder onderuit en door. Moeder probeert met vurige, woedende blik pa wat in toom te houden, maar het helpt niet. De dochter en haar vriend houden op beschaafd te tortelen en dochter gaat samen met moeder ontsteld en machteloos zitten toe kijken. Ook de aanstaande schoonzoon kijkt ongemakkelijk naar de twee uitgelaten oude heren.
Zondag in Yesilkoy, zo heet het hier. Ik bestel nog een Nilfisk en krijg er wat moeilijk te pellen, maar heerlijke pistachenootjes bij. Ik kan ze niet laten staan totdat mijn nagels zo ver zijn ingescheurd dat ik wel moet. Uit gulzigheid probeer ik nog de nootjes met de tanden te kraken, maar dat levert slechts een vieze, groene brij op. Mille douleurs pour mille plaisirs!
Vanaf mijn plaats gezien aan de linkerkant zie ik uit op een grasveldje met doelpalen en daartussen de onvermijdelijke plas water. Kastanjebomen staan in volle bloei. Ook staan er twee tot de tanden gewapende militairen voor het hotel. Ze hebben ovale koppen, die dwars op de romp zijn geplaatst. Je ziet ze op bijna alle straathoeken. Aan de andere kant van het hotel zie ik de zee, in de verte varen soms tankers en witte cruiseschepen voorbij. Af en toe hangt er een meeuw stil voor de ramen. Hij kijkt nieuwsgierig naar binnen om dan weer snel weg te schieten. Je ziet hem denken: “Nou moe, wat vreemd!” En ik? Ik voel me gewoon gelukkig.
Die avond gaan we eten in het restaurant bij de vuurtoren. De lila servetten, die we die middag hebben zien hangen liggen nu op onze schoot, ze zijn nog wat vochtig. In deze zaak heerst een huiveringwekkende bedieningshiërarchie, maar het eten is uitstekend en de wijn gratis. Wat wil een mens nog meer.
De volgende morgen nemen we de trein naar Istanbul. Het kaartje kost veertig cent, daar hoef je het dus niet voor te laten. Hoewel het tamelijk vol is in de trein kunnen we toch bij elkaar zitten. We baren wel wat opzien, de drie dames en ik - de andere twee liggen met toast en thee onwel te bed -.
In de trein wordt gevent met allerlei spullen: lootjes en ook portemonneetjes, waarvan van te voren vaststaat dat je daar geld uit zal verliezen. Wij rijden eerst door wat voorstadjes en komen dan in een zwart gebied waar veel leerlooierijen staan. Vervolgens passeren we de oude stadsmuur van Constantinopel. De stations waar we stoppen zijn haveloos en druk, ook de huizen van de stad zijn oud en vermoeid en zakken scheef tegen elkaar aan. Overal hangt was buiten. Maandag wasdag. Vanuit één huis heeft men vanaf de tweede verdieping een waslijn aan een boom aan de overkant gespannen. Het verkeer rijdt er zo onderdoor. Bij hetzelfde station waar vroeger het eindpunt van de Oriënt Express was stappen we uit.
Op een kaart, die van goedkoop houtpapier is gemaakt en die nu al begint te slijten, zie ik dat we een heuvel op moeten lopen om bij de museums te komen. Het is koud in Istanbul en we zijn allen te dun gekleed, want we hadden, ’t is lente en we zijn in het zuiden, op wat warmer weer gerekend. De gure wind, die vanaf de Oekraïense vlakten over de Zwarte Zee blaast, gooit roet in het eten. Overal ruik je de geur van kolenkachels.
Zo voort wandelend komt het gesprek weer op het incident van zaterdagmiddag.
Terwijl ik lezend in bed krachten probeer te verzamelen voor de nachtvlucht hoor ik dat twee collega’s in de kamer naast me aan het praten zijn. Er wordt bij ze geklopt en een stem roept iets wat in mijn oren klinkt als ‘roomservice’. De deur wordt geopend, dan hoor ik gestommel en één van de twee dames schreeuwt: “If you don’t go away I’ll call the desk”. Snel schiet ik mijn kleren aan om te informeren wat er aan de hand is. Ik klop en roep mijn naam. De deur gaat open en het blijkt dat een vent hun kamer had willen binnendringen. “Ik dacht dat het roomservice was”, zeg ik. Nee, die kerel zag eruit als een Amerikaan, blond haar en zo. Nou zit hier inderdaad een groepje Amerikaanse militairen, dat met verlof van de nabijgelegen basis zich een dagje in het hotel komt vervelen. Even later, na calling time zien we elkaar - de bemanning - in de lounge voor wat koffie. Omdat verder bijna alle tafeltjes weer bezet zijn, zit er aan het tafeltje van de bemanning iemand die er niet bij hoort, een blonde jongeman. Ik vind ergens anders een stoel en dan komt één van mijn buurvrouwen naar boven en ziet blondie en zegt tegen mij: “Dat is ook brutaal die vent wilde net bij ons binnendringen en nou zit ie gewoon tussen de crew in!”. ”Weet je het zeker?”. “Absoluut”, zegt ze.
Als de crew naar beneden gaat trek ik de stoute schoenen aan en vraag de man of hij het was die binnen heeft willen dringen bij de stewardessen. Hij kijkt me met hele grote onschuldige poppenogen aan en zegt beleefd: “No, Sir”. Toch hebben we hem verder niet meer in het hotel gezien.
Ondertussen zijn we bij het Archeologisch Museum aangekomen. “Maandag gesloten”, meldt ons de dikke man die het kaartverkopershokje geheel vult en nog meer zit te eten van iets waar ik best een vorkje van mee zou willen prikken.
Topkapi, het vroegere paleis van de sultan, een paar honderd meter verderop, is wel open. Eén van mijn metgezellen betaalt met 5000 Lira en krijgt maar van 500 terug. Daar komt ze achter als we bij de harem naar binnen willen, waar je apart voor moet betalen als een soort boete voor je ongezonde belangstelling.
Wanneer we het paleis weer uitgaan, bijna verblind door het bezoek aan de met kostbare prullen gevulde schatkamers, gaan we toch nog even vragen bij het loket om die 5000 Lira terug te krijgen, al hebben we weinig hoop. Ook deze persoon werkt voor het Onschuldige Ogen Festival. Nee hoor, van 5000 teruggeven, hij weet het zeker. We proberen nog de kapotte grammofoonplaat methode, maar besluiten weg te gaan als we de aandacht trekken van de twee zwaarbewapende soldaten, die ook hier op wacht staan. De lokettist heeft natuurlijk in gedachten dat geld al uitgegeven. Wij fantaseren nog even waaraan, onze enige troost.
Naar de Aya Sofia dan maar. Ook ’s maandags gesloten. Eigenlijk ben ik wel blij, want ik vind het welletjes en ben verkild tot op het bot.
Terug in ons dorp koop ik nog een pond pistachenootjes. Zo is het gekomen dat alle visite thuis van het pellen van die nootjes met gescheurde nagels is weggegaan.

2006-02-06T10:31:00.000+01:00

In de aap gelogeerd
November 1984

De deur van de hoge ouderwetse ziekenhuiskamer ging na een korte klop voorzichtig langzaam open. Om de hoek verscheen het hoofd van een beetje boers uitziende jongeman van een jaar of achttien. Hij had een koffertje in zijn hand. Dat valiesje bleek te horen bij zijn vader die vlak na hem binnenkwam, een man van een jaar of veertig met een bleek gezicht waarop nervositeit en pijn te lezen stonden. Nadat we ons aan elkaar hadden voorgesteld verliet de zoon de kamer. Ja, ze waren helemaal uit Kollum in het noordoosten van Friesland gekomen naar dit ziekenhuis, dat een naam had in het bestrijden van onverklaarbare pijn. Hij werkte bij een grote bank aldaar en hij had al twaalf jaar pijn in de bovenkaak onder de neus. Na een eenvoudige kaakoperatie was die pijn gekomen en nooit meer weggegaan. Alleen als hij sliep, vanwege die pijn elke nacht maar een paar uur, was die pijn even weg. “Heb je nu ook pijn ?”, vroeg ik hem en ik zag dat zijn mond stijf in zijn gezicht stond. “Ja, ook nu”, zei hij.
Ik wendde mijn hoofd af en keek naar buiten. In de half bewolkte lucht boven de weelderige bloeiende tuin zag ik opeens hoog boven Amsterdam een witte condensstreep als een priem het blauwe stuk van de hemel in boren.
Twaalf jaar pijn, dag in dag uit, wat een vreselijk lot.
Hoe kwam ik in dat hospitaal? Ik moest een operatie ondergaan aan een hernia, een liesbreuk dus. Dat was een zwakke plek in de buikwand. Fluitje van een cent had de chirurg gezegd. Ja, voor hem, al had het wat meer gekost dan een cent. Voor mij was het een pijnlijke affaire gebleken. Als ik na de operatie rustig in bed lag was er niets aan de hand, maar kwam er iemand binnen met een geestige opmerking of verslikte ik me in een kruimeltje dan was het een middeleeuwse foltering. Dus werd er veel gelachen door de verpleegsters die ik steeds stewardessen noemde. Want al gauw begon ik de gang van zaken in het ziekenhuis met die aan boord van een vliegtuig te vergelijken. De chirurg was de captain, die zag je dan ook nauwelijks. Een chirurg snijdt, een vlieger vliegt. De anesthesiste, vond ik, moest dan maar de BWK zijn en de verpleegsters en verplegers de stewardessen en de stewards.
Soms, als ik alleen in de kamer was, kwam er een verpleegster binnen om te zeggen dat ze ooit eens bij de KLM had gesolliciteerd, omdat al gauw bekend was dat ik voor die maatschappij werkte.
De morgen van de operatie werd ik op een brancard naar de operatiekamer gereden, terwijl ik er net zo goed naar toe had kunnen lopen. Vreemd is dat liggend voortbewogen te worden; de wereld te zien op navelhoogte.
In de operatiezaal keek de verdoofster me van achter haar brillenglazen koel aan. “Van dit spuitje zult u niets voelen”, zei ze door haar masker heen, maar ik durfde niet te kijken; ik vond het allemaal al eng genoeg. Ze leek een beetje op Rosa Kleb, vond ik, die kwaadaardige vrouw uit een James Bond film, met die messen in de punt van haar schoenen.
“Aan welke kant wordt u eigenlijk geopereerd?” informeerde ze zoetsappig. O, zit dat hier zo, dacht ik. En ik piepte: “Aan de rechterkant, u kunt het zien het is daar geschoren”, ze grijnsde met haar koude ogen. Vanaf dat moment weet ik niets meer. Mijn reis in de vergetelheid begon, een verblijf op een plek waar je niet wilt zijn. Achteraf begrijp ik dat het zo zal zijn om te sterven, het is als inslapen. Je kijkt iemand aan, je denkt nog aan wat en dan iets wits, een leegte, niets.
Een paar uur later kwam ik weer bij mijn positieven, al vond ik het gevoel dat ik had helemaal niet zo positief. In Dracula films slaat men om de Dracula dood te krijgen een spies met behulp van een hamer door het hart. - Het is toch bekend dat Dracula’s het eeuwige leven hebben, tenzij dus die spies er aan te pas komt -. Dat gevoel had ik nu ook maar dan in mijn lies. Ik wist niet dat iets zo zeer kon doen.
Twintig moeilijke minuten volgden, want ik mocht geen leedverzachtend spuitje van de verpleegster, die naast mijn bed zat te breien. Niet omdat ze dat niet wilde, maar in opdracht van de narcotiseuse, omdat er anders een onprettige chemische cocktail in mijn lichaam zou ontstaan. Eindelijk was het zo ver en die dag is verder in wollige dromen doorgebracht.
De volgende morgen kwam er een nieuwe verpleger aan mijn bed staan. “U werkt bij de KLM, hè?”, zei hij. ”Hoe kan ik daar eigenlijk bij komen?”. “Gewoon solliciteren”, zei ik, want mensen schijnen te denken dat je daar iemand voor moet kennen, iemand van de KLM dus.
Weer een paar uur later haalden ze het in hun hoofd om me op de rand van mijn bed te laten zitten. Een gewone handeling waar een mens nauwelijks bij nadenkt, maar na deze operatie een tortuur van de eerste orde. Eindelijk zat ik. “Wordt u duizelig?”, vroegen ze. “Nee, eh, ja”, riep ik en inderdaad golfde de wereld om mij heen. Toen verfijnden ze hun marteling en lieten me op de stoel naast het bed zitten. “Ik beken, ik beken”, schreeuwde ik, maar het hielp niet. Daar zat ik en bekeek draaierig de kamer. Juist op dat moment kwam er iemand met het middageten binnen. Een golf van weerzin overspoelde me, maar ik hield me nog net goed. Toch begon ik na enige tijd trek te krijgen, want het was al meer dan en dag geleden dat ik wat te eten had gehad. Vooral het dessert trok me erg aan omdat het zijn frisse toetje zo parmantig boven de schotels en schalen uitstak. Maar hoe erbij te komen, er was niemand in de kamer om het me aan te reiken.
Weer dacht ik aan een film, een oorlogsfilm deze keer. De zwaargewonde held komt met bovenmenselijke inspanning overeind om een knop om te draaien die zal verhinderen dat de stad ontploft. Moeizaam schuifelde ik door de kamer. Aaii, aauw en oeii. Toen had ik het te pakken, zacht lillend deinde het in mijn hand op weg terug naar de stoel. De smaak deed me mijn kommervolle tocht vergeten.
In één dag had ik zitten en lopen verleerd. Met afschuw dacht ik aan de chirurg die me zoveel pijn berokkend had. Maar toen hij een paar uur later binnentrad zei ik poeslief: ”Dag, dokter”. Al had ik wel moeite om hem te herkennen, want hij had nu in plaats van een witte jas een scherp gesneden colbertje aan van een misschien iets te gewaagde kleur.
Hij wilde de wond zien. Ook zo iets vreemds, plotseling bezat ik een wond. Ik durfde er zelf niet naar te kijken, naar die slechts met een flinke pleister afgedekte bobbel. Hij trok voorzichtig de pleister eraf, maar het deed geen zeer. “Het ziet er goed uit”, zei hij en toen keek ik ook maar, want al wilde ik het niet zien, het hoorde nu toch bij me. Een flinke snee van 13 cm - thuis na gemeten - met die klassieke overdwarse hechtingen die nog het meest aan een rollade doen denken. Ik huiverde bij het zien. Maar de dokter glimlachte tevreden als een schilder die zojuist een fraai doek heeft gecreëerd. “Mag ik u wat vragen?”, zei hij, “u werkt bij de KLM nietwaar? Mijn dochter wil graag stewardess worden, wat moet zij daar voor doen?”. “Solliciteren”, zei ik, maar ze was nog pas zestien
Twee dagen later was de behandeling van mijn kamergenoot voorbij. Ze hadden met een lange holle naald een vloeistof in de hersens gebracht op die plaats waar men de oorsprong van de pijn vermoedde. Hij pakte droevig de spulletjes in om weer naar Friesland terug te reizen. De behandeling had geen direct resultaat op geleverd. Maar binnen veertien dagen was er kans op verbetering volgens de arts. Hij aanvaardde deze uitspraak met de gelatenheid van iemand die al zo vaak iets beloofd was dat nooit was uitgekomen. Een uur of wat later kwam zijn zoon hem weer op halen.
De dag erop was het mijn beurt om het ziekenhuis te verlaten. Als een invalide strompelde ik door de gangen naar de wachtende taxi. Vlak voordat ik de draaideur naar buiten nam, kwam de verpleger die me de laatste dagen verzorgd had nog goeiendag zeggen. “Ik heb gesolliciteerd als steward”, zei hij, “wanneer denk je dat ik iets hoor?” “Spoedig, spoedig”, zei ik, terwijl ik de eerste trede van de trap overwon. Een beweging die zo pijnlijk was dat ik een kreet slaakte, al wist ik het nog beschaafd te brengen, dacht ik.

2006-02-05T09:37:00.000+01:00

In de nacht verloren
December 1984

Met een schok stopte het busje, langzaam en stijf stapte de bemanning uit. We waren na een lange rit van het vliegveld eindelijk in de drukke stad aangekomen. De twee in fraai kostuum geklede portiers met enorme tulbanden openden voor ons met een ruime zwaai glimlachend de glazen deuren van het grote hotel.
De zon stond al laag aan de hemel en verblindde me toen ik rechts de straat met de hoge gebouwen inkeek, in de richting van de rivier. In de schitterende, met veel gouden spiegels en kleurige doeken versierde lobby heerste een ongewone drukte. In een hoek speelde een Arabisch orkest op snerpende violen, felle fluiten en andere, mij onbekende instrumenten, behalve natuurlijk de tamboerijn. Een zangeres stuwde de muziek als het ware voor zich uit.
De menigte in de lobby, er was kennelijk een receptie, was rijk gekleed. De mannen droegen veelal smoking of rok en de dames meestal avondtoilet, dure opzichtige juwelen en hoogopgemaakte kapsels. Soms liep er een gesluierde vrouw tussendoor, maar zelfs aan de doek voor haar gezicht kon je zien dat die van de hoogste kwaliteit was. Een zwoele geur, een mengeling van de allerbeste parfums, steeg ons bijna naar het hoofd toen we ons aan de balie inschreven.
Iedereen van de crew ging meteen naar zijn kamer om te gaan slapen, want de volgende dag zouden we al weer vroeg opmoeten. Ik ging ook naar mijn kamer maar keerde even later omgekleed weer terug. Ik had me voorgenomen een djelaba - Arabische mannenjurk - te kopen. De winkeltjes in het hotel bleken gesloten, maar ik had gezien, toen we aan kwamen rijden, dat er naast nog een zaakje was. Ook hier was de deur op slot en terwijl ik in de vaag verlichte etalages tussen het glimmend koper, blauwe en groene glaswerk en de met parelmoer ingelegde dozen keek, hoorde ik een stem achter me zeggen. “Hier is de winkel gesloten, maar bij mij thuis hebben we ook veel keuze. Wat zoekt u eigenlijk?”. “Een djelaba”, antwoordde ik. ’s Mans gezicht lichtte op. “Daar hebben we een grote collectie van”, zei hij. “Loopt u maar even met me mee, het is hier niet ver vandaan”.
Eerst liepen we door drukke goedverlichte straten en toen staken we de rivier over via één van de lange bruggen naar het andere gedeelte van de stad. Allengs werden de straten stiller en donkerder. “Duurt het nog lang voor we er zijn?”, vroeg ik, want ik dacht aan het vroege uur van opstaan de andere dag. De man stelde me gerust en gezellig pratend vervolgden we onze weg door de steeds eindelozer wordende straten.
Eindelijk waren we in een wijk met grote villa’s, die nu kennelijk, aan de buiten hangende was te zien, door vele mensen uitbundig bewoond werden. De man wees op een hoog gebouw en we liepen de duistere tuin in. In het zwakke licht van de verre straatlantaarns zag ik wat stervende palmbomen en hopen afval liggen. Een rat schoot voor ons weg. De man opende een scheef in het scharnier hangende deur en stapte naar binnen. Omdat het in het portaal aardedonker was ontstak hij een lucifer om me te wijzen waar de trap was. “Ik ga vooruit”, zei hij.
Eenmaal op de trap lopend ging het wel en schuifelend langs de muur stapte ik naar boven. Ik vermoedde namelijk dat er geen leuning aan de trap zat. Dit zit niet goed, schoot het door mij heen, ik heb me door zijn bedwelmende praatjes mee laten tronen. Hier is niets te koop, laat staan een djelaba. Tijdens het traplopen stopte ik een gedeelte van het geld dat ik bij me had in mijn rechtersok.
Eindelijk waren we boven. De man opende een deur en we bevonden ons in een kleine, grauwe, slecht verlichte kamer waarin een tafel, stoel en matras aanwezig waren. “Kom verder”, zei hij en hij opende de deur aan de andere kant van de kamer. We stonden nu op het dak, een groot plat dak zonder omheining. Er klonken sloffende voetstappen achter me, er verscheen een man gekleed in zo’n djelaba. In het maanlicht zag ik dat één van zijn ogen door een oogziekte dichtgegroeid was. Hij kwam meteen tot zaken. In perfect Engels zei hij tegen me: “Het is beter dat u al uw geld afgeeft”.
Ik kon twee dingen doen. Proberen bij de deur te komen of van het dak afspringen. Al pratend haalde ik het geld uit mijn broekzak en reikte het aan. Vervolgens trok ik mijn zakken even binnenste buiten om te laten zien dat ik verder niets bij mij had, hierdoor viel mijn hotelsleutel op de grond. Ze bukten zich beiden waarop ik de kamer weer in rende en de stikdonkere trap af snelde, steeds er voor zorg dragend langs de muur te lopen.
Hijgend stond ik buiten. Ik keek naar boven. Eén van de kerels boog zich over de rand van het dak om me te ontwaren. De andere hoorde ik mompelend achter me aan komen. Ik rende straten in en uit totdat ik in een buurt met donkere, enge stegen kwam. Honden vielen naar mij uit, dezelfde honden die overdag voor dood in de schaduw liggen. Soms zakten mijn voeten weg in een smurrie die onbeschrijflijk zou zijn geweest als ik gezien had wat het was. Voort ging het, zweet droop van mijn lijf in de beklemmende hitte van de nacht.
Eindelijk dacht ik dat ik niet meer gevolgd werd. Maar waar was ik? Verdwaald, zo veel was zeker. Ik probeerde me te oriënteren maar ik vond geen aanknopingspunt. Doorlopen dus.
Ik dacht aan de vlucht van de volgende morgen. Zou ik wel op tijd terug zijn? Opeens realiseerde ik me dat ik de sleutel van de hotelkamer verloren had op het dak en wat erger was, dat ik de naam van het hotel niet meer wist. Als ik maar eenmaal bij de rivier was, dan zou het makkelijker zijn. De mensen die nog op straat rondliepen toen ik ze om inlichtingen vroeg keken me schuw aan. Ze begrepen mijn Engels, Frans zelfs, wanhopig op het laatst, mijn Nederlands niet. Trouwens hoe vraag je naar een hotel waarvan je de naam noch plaats kent. Ze haalden hun schouders op en wezen in alle richtingen.
Eindelijk, na uren, stond ik weer bij de rivier. Vlakbij bevond zich een groot wit luxueus hotel. Snel stapte ik naar binnen. De portier wilde me tegenhouden omdat ik er zo vervuild uitzag. Ik schudde hem van me af. In de lobby zaten vier chique geklede dames met een heer. Ze dronken een duur uitziende drank uit hoge fluitglazen. “Misschien komt het u vreemd voor, maar ik ben verdwaald”, zei ik, “en bovendien ben ik de naam van mijn hotel vergeten. Het is aan de overkant van de rivier”.
“Is there a Salvation Hostel in this Moslim City?” zei één van de dames stotterend van dronkenschap, waarop allen opstapten. De man bleef zitten. “Ik geloof dat u het Aladdin Hotel bedoelt, old boy”, zei hij en stond ook op. Keek me even onderzoekend aan en verwijderde zich. Ik holde het hotel weer uit en liep één van de lange bruggen, die de rivier overspande, over.
In het oosten gloorde het daglicht. En over de hele stad klonken vanuit de minaretten klagelijk de ochtendgebeden. Het moet nu ongeveer calling time zijn dacht ik en ik versnelde opnieuw mijn pas. Eenmaal aan de overkant gekomen bleek ik mij in een totaal ander gedeelte van de stad te bevinden dan waar ons hotel was.
Het dagelijks leven kwam op gang. Grote karren met fruit en groenten werden voortgeduwd. Ezeltjes, zwaar beladen, trokken voorbij. Stinkende rook uitblazende bussen, waar nu al mensen uittrosten, joegen meedogenloos overal tussendoor. Opeens zag ik een jogger aankomen. Een jongeman op merkgymschoenen en in een korte sportbroek. “Die zal het weten”, dacht ik. Het zweet liep, glinsterend in de vroege zonneschijn, over zijn gezicht. “Aladdin Hotel”, zei ik, “Aladdin Hotel”. Hij lachte vriendelijk en schudde zijn hoofd. Moe was ik en verslagen. De bemanning zou nu in de bus zitten op weg naar het vliegveld, ze zouden zich afvragen waar ik was. Een ongelooflijke vermoeidheid overviel me. Kon ik maar ergens rusten. Ik moest slapen, ik kon niet meer. Ik herinnerde me het geld in mijn sok. Tussen de huizen ontdekte ik een sjofel hotelletje. De letters van het woord hotel waren nauwelijks te lezen. Izmah heette het. Ik moest de kamer delen met een oudere gast. Een magere, grijze man, die op het andere bed zat te ontbijten, pap met brood. Hij at met open mond zodat ik kon zien wat zijn tong met de groezelige pap uithaalde.
Mijn bed lag vol met fijn woestijnzand, het deerde me niet. Ik viel in een diepe dromenloze slaap. Zwetend werd ik een paar uur later gewekt door het gerinkel of eigenlijk het gerochel van een ouderwetse telefoon, die aan de muur hing. Ik nam op. “Hallo”, klonk het van heel ver over een zacht krakende lijn, “hallo”. Ik luisterde aandachtig, toen kwam er niets meer.
Het is nu alweer een paar jaar geleden. Ik ben de trotse eigenaar van een klein bakkerijtje. Drie maal per dag bak ik die pannenkoekachtige broden. De mensen uit de buurt kopen het graag, hoewel er in het begin veel tegenwerking was van de oude bakker die hier verderop in de straat zijn nering dreef. Toen ik zijn dochter trouwde was alles echter goed, al is de oude man pas overleden na een verkeersongeluk.
Mijn vrouw helpt veel mee in de winkel. Ze zorgt goed voor me. Ze is wel eens bang van me als ik ’s nachts in mijn dromen een vreemde taal spreek met veel harde keelklanken, maar anders dan het Arabisch.
Soms vliegt er hoog boven de stad een vliegtuig. Ik kan het zien door een opening in de zeilen, die tegen de zon boven de straat hangen. Het is me dan vreemd te moede.
Soms gaat ook de telefoon. “Hallo”, klinkt het dan, “hallo”. Ademloos luister ik dan toe. Maar behalve wat geruis, komt er verder nooit iets.

2006-02-04T12:09:00.000+01:00

Een dag uit een winterreis
Maart 1985

Vannacht droomde ik dat ik in de trein naar Schiphol stapte op station Zuid. Toen ik zat realiseerde ik me dat ik het vergeten was een kaartje te kopen en, wat erger was, ik had geen geld bij me. Langzaam naderde de conducteur maar voordat hij bij mij was stopte de trein al bij het station. Ik keek naar buiten: het was het Amstelstation! Verdorie, ik moest op Schiphol zijn en buitendien dit kon helemaal niet. Er bestaat geen railverbinding tussen de Schiphollijn en het Amstelstation. Op het perron durfde ik de conducteur te vragen hoe dit mogelijk was. Ik kwam nu te laat op Schiphol. “Meneer”, zei hij trots glimlachend, “we hebben een geheim lijntje”. In dromen heb je het nooit voor het zeggen.
Deze droom is meer of min te verklaren uit de gebeurtenissen van de vorige dag. We waren vroeg opgestaan want we zouden per bus, er was geen spoorlijn, vertrekken naar Sevilha zoals men het in Portugal schrijft. Ons oorspronkelijk plan om door het zuiden van Portugal te reizen per openbaar vervoer en hier en daar in een stadje te overnachten hadden we laten varen omdat de verbindingen uiterst slecht waren en omdat zelfs de reisgids van Jo Dominicus ons niet kon overtuigen van de toeristische noodzaak om bijvoorbeeld een nacht in Faro of Lagos te blijven. Behalve dat, het was de koudste winter in Portugal sinds honderd jaar en we hadden geen zin in koude badplaatsen.
Lissabon zag er grauw uit op dit vroege uur van deze kille zaterdag. De taxichauffeur, die ons naar het busstation had gebracht aanvaardde de ritprijs en tip zonder een woord. We moesten op de eerste verdieping zijn. Iedereen die er liep zag er vaal uit door het blauwige schijnsel van tl buizen. Ik ging maar eens aan het loket vragen want nergens stond aangegeven waar de bus voor Sevilla vertrok. Men moest bij de informatiebalie wachten, zei me de man. Er stond daar een los groepje mensen bijeen. Aan een Engelse dame, mrs Lilliwaters, vroeg ik of hier de bus naar S. zou komen. “Ik moet naar Torremolinos”, zei ze met onvergetelijke Britse tongval zonder dus antwoord te geven. En om zeven uur zou er iemand komen en dan moest ze de trap af met haar bagage. En ook nog: “Wie dit busstation heeft ontworpen verdient het zijn verdere leven koffers trappen op en af te sjouwen”. “Ik zal u wel helpen”, zei ik tegen haar, hoewel Johan later haar koffer droeg.
Om kwart over zeven verscheen er een bleke jongeman, die kennelijk de verantwoordelijke persoon was. Toevallig was ik net vlak voor de balie gaan staan om de verscheidene dienstregelingen eens te bekijken. Een man drong zich naar voren in de opschuivende groep. Hij overhandigde de kaartjes en na wat gesmiespel kreeg hij zijn plaatsen. Ondertussen had ik ook mijn kaartjes in de hand. De jongeman wilde ze aanpakken toen er een dame naast me opdook, die begon te klagen dat zij er het eerst was en daarna komen die, ze wees op een ouder echtpaar en vervolgens die, ze wees op een zo mogelijk nog saaier stel en dan komt die en dat was mrs Lilliwaters, die flauw glimlachte. ”Gaat u hier alles organiseren?”, vroeg ik aan de dame. “We hebben hier allen ongeveer dezelfde tijd gestaan. Wat maakt het in godsnaam uit waar je zit in die bus, we gaan er toch allemaal in?”.
Tot zover ging het goed maar ik beging de fout haar het woord ‘darling’ toe te voegen. Ze kreeg een soort heilige glimlach die mensen wel hebben als ze denken voor een rechtvaardige zaak te strijden. “Men heeft hier geen discipline”, zei ze, “iedereen dringt maar voor”. Ofschoon ik wat spottend tegensputterde liet ik de zaak maar en zo kwamen Johan en ik vlak achter haar en haar man, met wie ze de hele reis geen woord wisselde en haar twee kinderen te zitten. Het jongste kind, een meisje, werd aan één stuk door vertroeteld en gekamd. Het jongetje zat zoet boekjes te lezen en kreeg af en toe een koekje. Toen ze het jongetje weer eens een koekje gaf, het waren koekjes met een gaatje erin - eerst keek ze grappig door het gaatje naar het kind - glimlachte ze vriendelijk naar me. Ze had me vergeven.
In de stoelen naast ons zaten twee knappe Portugese meiden, die voor ons de teksten van de chauffeur vertaalden. Even verder naar achteren zat een Amerikaan, mr Aitkins, die van oorsprong Engels was, zodat hij een eigenaardige mengvorm tussen Engels en Amerikaans sprak. Hij reisde om belastingtechnische redenen eenmaal per kwartaal uit Spanje naar Portugal en deed dat al twaalf jaar. Ook was er nog een alleen reizende Amerikaanse, Dolores Nunez, van Latijns - Amerikaanse oorsprong. Ze was mooi, maar als ik soms in het geheim naar haar keek lag er een trek van verbetenheid en teleurstelling op haar gezicht.
Bij de grens, in Elvas, waar een schitterend aquaduct staat, kwamen er geldwisselaars aan boord, maar wij hoefden niet te wisselen want we hadden de dag ervoor in Lissabon na moeilijke berekeningen ƒ 300,00 gewisseld, eerst in Escudo’s en vervolgens in Peseta’s. Iets meer dan 5000 Peseta’s hadden we er voor gekregen.
Vlak over de grens in het stadje Zafra - het zag er uit als een stadje uit een western: scherpe harde schaduwen, soms een man voor een woning - stapten we uit om te lunchen. Johan nam wat gebakken visjes en ik cozido de garbanzos, een kikkererwtensoep, brood en rode wijn.
Dolores en Aitkins kwamen bij ons aan tafel zitten. Ik bood Dolores vast wat wijn aan, ze weigerde, maar ik hield aan: “It’s good for your blood”, zei ik. Aitkins zei: “It’s bloody good”, en nam een flinke slok. Hij had een welluidende stem en gevoel voor humor. Dolores een Mexicaans accent en geen gevoel voor humor. We kregen het over vrij reizen als luchtvaartpersoneel. Aitkins had vroeger in Cairo gewoond, een vriend van hem had daar voor TWA gewerkt en diens zoontje had een handeltje opgezet. In New York kocht hij koffers vol pindakaas en gratis op en neer pendelend verkocht hij die dan met veel winst aan Amerikanen in Cairo. We lachten hartelijk, maar Dolores keek zorgelijk.
Ik merkte op, dat als hier zo’n bus ging eten, de dorpelingen buiten moesten wachten voor hun lunch. Aitkins kwam terug met een verhaal over zijn moeder, die hem vroeger per boot en trein vanuit Engeland in Californië bezocht. De trein maakte een stop in Las Vegas en dan werden alle Las Vegianen uit de gokhal van het station gejaagd: “O.K. now, make place for the trainguys!”. Nu glimlachte Dolores met ons mee. Na de lunch namen we een cognacje tegen de felle kou en betraden als laatsten de bus, nog net niet te laat. De echtparen en ‘mijn vriendin’ keken ons gemelijk aan. Ze waren niet in de eetzaal geweest.
De passagiers van de bus zakten weg in een siësta. De chauffeur zette een bandje op met een orgeltje en een vergeetachtige drummer, het klonk allemaal heel erg Portugees al werden er topnummers uit het wereldrepertoire gebracht ‘La Paloma’, ‘De Blauwe Donau’. Toen volgde er een bandje met gitaarmuziek en nam een ongelooflijk heimwee bezit van me.
Het landschap vertoonde ronde heuvels en dalen. Alles was gecultiveerd. Nergens een stukje wilde natuur. Alleen olijfbomen en wijngaarden en hier en daar een graanakker, die er ook nogal kaal bijlag. Zelfs geen losgroeiende struik viel er te zien. Soms fladderde er ergens een duif op, schrikkend van de eenzame bus op de smalle kronkelende weg. Mensen zag je niet, af en toe een auto, die ons tegemoet kwam. Langs de kant van de weg lag een omgehakte en geschilde boom in de vorm van een perfect vrouwenbeen.
Johan naast me werd wakker en verroerde zich. “Wat is er?”, vroeg ik dromerig. “Ik moet zo nodig plassen”, zei hij. Er was geen toilet in de bus. Gelukkig had ik daarop gerekend. Ik had een lege plastic bronwaterfles meegenomen. “Doe het maar hier in”, ried ik hem aan. “Nee, dat durf ik niet”, wierp hij tegen. Maar hij moest wel. Schichtig keek hij om zich heen. De twee Portugesen naast ons sliepen diep, met hun monden open. “Toe toch”, zei ik. Hij trok zijn jasje over zijn schoot, ontknoopte zijn broek en plaste in de fles. Ik zag hoe zijn benauwde gezicht opklaarde. “Zie je wel”, zei ik trots, “laat dat maar aan mij over”. Voorzichtig stopte ik de warme fles in de tas na hem goed gekurkt te hebben, biddend dat de sluiting niet zou losgaan.
Met de jubelende stem van Amalia Rodriques nog in het hoofd, de chauffeur had die muziek als afscheid gedraaid, stonden we in de Sevillaanse zon op een taxi te wachten. Het was bedrieglijk aangenaam aan de Guadalquivir. Een taxichauffeur bracht ons naar een hotel, de média categoria. La Rabida heette het. Het was koud op de kamer en buiten werd het donker. We gingen even ergens wat drinken. Bij het afrekenen schrok ik, bijna duizend Peseta’s en we hadden voor het hele weekend nog maar 3500. Was alles zo duur geworden?
We hadden geen idee hoeveel Spaans geld eigenlijk waard was en we gingen op zoek naar een bank om op de valutaborden te kijken. Ik had al uitgevonden dat je hier, behalve bij de winkels, nergens met een creditcard terecht kon in tegenstelling tot Portugal waar je zelfs bij wijze van spreken de schoenpoetser nog met een creditcard kunt betalen. Bij de bank gekomen rekenden we uit dat we in Lissabon door de bank waren benadeeld. “Een vergissing”, zei ik tegen Johan, want ik kon me niet voorstellen dat het knappe en aardige meisje van de bank ons moedwillig had beetgenomen. Ze was nota bene nog nagerekend door een collega op een vliegensvlug computertje. Toch scheelde het ons tweehonderd gulden. Hoe nu verder een weekend zonder geld? Klagen hielp niet, dus gingen we roekeloos al ons geld besteden in een restaurant. ’s Maandags zou er weer geld zijn.
Het was nog steeds koud op de kamer, de verwarming was lauw en wilde niet warmer worden. In onze paperassen vonden we nog dertig gulden, dat was dan voor morgen, zei ik. We gingen naar bed. Sevilla was gesloten op deze kille avond. Het enige wat we hoorden was het tikken van ons elektrische wekkertje. Eigenaardig genoeg tikte het met het geluid van een ouderwetse staartklok. Buiten sloeg de schorre klok van de kathedraal la Giralda tien uur. In de ruimte boven het plafond ritselde er wat. Ik viel in slaap en droomde dat ik op station Zuid in de trein richting Schiphol stapte.

2006-02-03T12:49:00.000+01:00

New York Revisited
Juni 1985

Het was een zware vlucht geweest. Veel jengelende kinderen in de gangpaden, doodmoeie mensen die meer in hun stoelen hingen dan zaten. Een paar mankementen aan de ovens, zodat de passagiers langer op hun maaltijden moesten wachten en de verstoringen zich in het serveerpatroon voortplantten. Een dronken lastige man en een huilende vrouw die een beetje in de war was. Maaltijden te weinig, maar dat probleem loste zich op doordat een paar mensen niet aten. En bovendien urenlange turbulentie met zware tot matige schokken van het vliegtuig. Tegen het einde van de reis nog een boze gezagvoerder die door een misverstand te lang op zijn eten had moeten wachten.
Eindelijk waren ze aangekomen, het uitstappen van de passagiers was als in een droom verlopen. Eenmaal in de bus, die door de stromende regen naar het hotel reed, kon hij zich nauwelijks herinneren de douane en immigratieautoriteiten te zijn gepasseerd.
Gelukkig ging de check - in in het hotel, waar hij een paar jaar niet was geweest, snel en probleemloos. Even later was hij op zijn kamer. Het eerste wat hij deed was de televisie aanzetten. Veel kanalen gaven een dubbel beeld, eindelijk vond hij er één dat scherp was afgesteld. Er werden Awards uitgedeeld voor tv programma’s die hij nog nooit had gezien. De opwinding van de prijswinnaars deed komisch aan. I want to thank this one and that one, soms tranen.
Hij brak de dop van de whiskyfles met een korte krak open, schonk wat in zijn glas en tapte er wat water uit de kraan bij. Terwijl hij de kraan dichtdraaide spoot er juist heel veel water uit. Hier draaien de kranen van de wastafels soms tegengesteld open en dicht, herinnerde hij zich. De whisky spatte uit zijn glas wat hem zacht deed vloeken. Een tweede poging lukte. In de spiegel zag hij dat hij zijn uniform nog aanhad. Langzaam ontkleedde hij zich, zette het glas op het nachtkastje, ging op bed liggen en viel als een blok in slaap.
Toen hij een paar uur later wakker werd stond de tv nog aan, nu met een oude western, met verdomd, de president Ronald Reagan. Hij zag zijn glas met whisky nog onaangeroerd op het nachtkastje staan. Hij schakelde de tv uit en viel met een diepe zucht weer in slaap.
Van het geblaf van een hond werd hij wakker. Uitgeslapen maar niet uitgerust, dacht hij en zette de radio aan. Gershwin muziek stroomde de kamer binnen, door de spleten van de slecht sluitende gordijnen kierde de zon. Hij opende de gordijnen en daar in de verte lag, of misschien beter, stond het, overgoten door een geweldig zonlicht en in een ongelofelijke helderheid: Manhattan.
Liefdesaffaires had hij in en met Manhattan gehad, hij had er lang niet meer aan gedacht, want hij was zo’n tijd niet meer geweest. Maar nu kwamen de herinneringen hevig op hem af. De dag tevoren was er tegen hem gezegd dat het allemaal niks meer was dat Manhattan. Een vuile en gevaarlijke ondergrondse, smerige louche straten, maar toch, hoe kan het dat men er zo graag woonde en werkte in die glanzende hoge torens en gebouwen?
Hij besloot de trein naar de stad te nemen. In het station van de subway hing nog steeds, voor zo lang hij zich herinnerde het bordje: ‘Pardon our appearance. New lighting is being installed’. Promises, promises, dacht hij, want in de lange sombere gang hingen nog altijd een paar zwakke peertjes op vervanging te wachten. In de verte stond het hokje waar je penningen, tokens, voor de toerniketten kon kopen. De man achter het glas van het loket was geld aan het tellen en wilde niet gestoord worden. Hij hoorde de trein aankomen en tikte tegen het glas. De beambte keek op, hij bleek dronken te zijn, maar hij gebaarde naar de speciale ingang voor abonnees. Een goed teken, een gratis rit, dacht hij en opende het hek. De trein stond net stil op het perron. Gelukkig kon hij zitten, maar prettig zat hij niet want er waren twee mannen bezig op agressieve manier het Koninkrijk Gods aan te prijzen. De meeste passagiers veinsden aandacht voor reclameborden boven de stoelen, hoe je typen kan leren, waar je je voor een baan bij de politie kon aanmelden, welke drank je totale levensvervulling kon geven of hoe je van je aambeien kon afkomen. Beledigingen en verwensingen uitend vertrokken de evangelisten naar de volgende coupé om daar verder op rotsen te gaan ploegen.
Na een twintig minuten stapte hij uit op het station van 5th Avenue. Het leek wel of er stiekem in de trein lood aan zijn voeten was vastgemaakt, toch besloot hij te gaan wandelen. Hij sloeg een zijstraat in waar de gewone woonhuizen uit het begin van de eeuw, de zogenaamde ‘brownstones’ stonden en nog altijd bewoond werden. Had hij niet in het begin van september in één van dit soort huizen een volledig opgetuigde kerstboom zien staan? Kerst begon hier steeds vroeger maar dàt was belachelijk geweest. Ook had hij eens een Pasen meegemaakt, er was nog geen blad aan de bomen geweest, waarop de temperatuur tot ver in de dertig graden was gestegen. Maar daar konden de New Yorkers niets aan doen.
Hij liep voorbij het Museum of Modern Art. Hier was ooit eens in de zalen een grote zwarte tent opgesteld door een kunstenaar. De vierkante tent vulde bijna de hele zaal, als je erin wilde moest je je schoenen uittrekken, stond op een bordje. Dat had hij gedaan, maar eenmaal in de tent bleek daar niets te zijn dan leegte. Hij botste tegen een vrouw op in het donker en toen ze de tent uitwaren stond de vrouw echt te trillen van woede over het feit dat er in de tent niets te zien was geweest. Ze wenste zich niet voor de gek te laten houden, riep ze, maar al had hij geprobeerd nog wat diepzinnigs te zeggen, ze had de zaal en het museum verlaten om daar waarschijnlijk nooit meer terug te keren.
In één van de luxueuze winkelstraten waar hij doorliep had hij jaren geleden een glanzende limousine gezien. In het zwart gekleed - haar man was net vermoord - stapte Jaqueline Kennedy uit.
Ondertussen was hij in de buurt van Times Square gekomen en zijn benen leken steeds zwaarder te worden. Had ginds niet het chique Astor Palace gestaan, waar hij de oogverblindende mooie stewardess met wie hij had gevlogen, de monumentale deuren luid huilend uit zag rennen, gevolgd door haar, naar wat later bleek, sinds een minuut of vijf ex verloofde? Ze verdween in een taxi naar het crewhotel Edison drie blokken verderop.
En daar, op de plek waar nu deze aluminium toren staat had een oude vervallen wolkenkrabber gestaan. Hij had er moeten zijn voor hij wist niet meer wat, maar hij herinnerde zich een vreemde gebeurtenis. Nadat hij zijn boodschap gedaan had was de ouderwetse lift met de ijzeren hekdeur, die door een man bediend werd, die even oud leek als het gebouw waar ze zich bevonden, naar beneden gegaan. Op een bepaalde verdieping was de lift gestopt om iemand binnen te laten. Terwijl de lift stilstond had hij door de openstaande deur van het atelier van een kleermaker gekeken. Naaisters werkten aan naaimachines en op een tafel met de rug naar hem toe zat een kleermaker in de naar hem genoemde zit. Er was een grote spiegel aan de muur bevestigd zodat hij, de kleermaker, kon zien wie er uit de lift door de deur naar binnen kwam. Hij had in de spiegel de kleermaker zijn gezicht gezien en zichzelf zien staan in de lift en het vreemde was nu geweest: de kleermaker en hij leken op elkaar als twee druppels water. Twee gezichten precies hetzelfde, dubbelgangers.
Hij had niets gedronken en verder voelde hij zich ook goed. De kleermaker liet naald en draad zakken en zijn mond viel open. Toen sloot de liftdeur zich, werd dus door die oude man gesloten en daarna werd de tocht naar beneden vervolgd. Eindelijk beneden had hij niet gedurfd weer naar boven te gaan om te kijken of het nu echt zo was geweest als hij gezien had en altijd weer als hij het gebouw passeerde had hij eraan moeten denken.
Het lood in zijn schoenen was nu zo zwaar geworden dat hij maar weer eens naar Queens terug wilde keren. Hij stapte de ondergrondse weer in, aannemend dat je de juiste trein weer hier kon nemen. Maar een paar stations verder bleek dat hij op een andere route zat. Nooit zou hij het vermaledijde systeem van als particulier begonnen ondergrondse treinmaatschappijen die later aan elkaar verbonden werden, leren kennen.
Op een station vroeg hij om aanwijzingen aan een spoorman, maar van diens door routine uitgeslepen bewoordingen begreep hij niets. Zuchtend liep hij naar boven. De taxichauffeur had zwaar de pest in dat hij naar Queens moest. “Me too”, had ie tegen de man gezegd.
Bij de brug was een enorme opstopping en ze vorderden slechts meters bij het verspringen van de stoplichten. Met de chauffeur bloeide een mooie vriendschap op toen hij hem vertelde uit Amsterdam te komen. De man hield van de Nederlandse cinema. Vooral ’de Vierde Man’ was hem bevallen en ook ‘Soldaat van Oranje’ kon zijn goedkeuring wegdragen. Na drie kwartier waren ze bij het hotel aangekomen. Prijs tien dollars, vergeleken met een even lang verblijf met de meter aan in een Nederlandse taxi een schijntje.
Als hij op de kamer komt rinkelt de telefoon. Calling time. Zich aankledend in uniform kijkt hij naar een oude aflevering van Archie Bunker. Ja, die tijden zijn voorgoed voorbij.

2006-02-02T12:14:00.000+01:00

In Lomé gelogeerd
Augustus 1985

Het is zaterdagmorgen, ongeveer elf uur, het is warm en zeer vochtig en ik loop vanuit mijn kamer naar het zwembad, waar ik vermoed dat de hele crew zit.
In dat zwembad spelen wat kleine zwarte kinderen en verder zitten er verschillende soorten mensen omheen. Natuurlijk onze eigen bemanning, maar ook een stelletje Franse toeristen waarvan één man omstandig in zijn zwembroek roert om de zaak daar op orde te krijgen. Iets verder van me vandaan ligt een vrouw, die gezien haar gelige kleur al langer in de tropen vertoeft. Haar man die naast haar ligt, slaapt en draait zich af en toe zuchtend om. De bemanning zit een beetje verspreid en ik vestig me bij een groepje, in een stoel onder wat naaldboompjes, die af en toe een naald in mijn nek laten vallen. We praten wat over hoe we geslapen hebben en stellen vast dat we die en die nog missen. "Het is toch een soort enclave hier", zegt iemand en dat is juist, want het ‘Hôtel de la Paix’ staat als een vreemdsoortige betonnen wigwam uitheems te wezen tussen de eenvoudige huizen en onderkomens van de even verderop wonenden. We zijn hier immers in Togo!
Gisteravond in de overvolle aankomsthal hebben we gelaten staan zweten terwijl we wachtten op onze koffers. Pornografie mag je hier niet invoeren staat in onze instructies en of die douaneambtenaren nu daar naar zochten weet ik niet, maar elke koffer werd zorgvuldig gecontroleerd. Mijn porno zit in mijn hoofd maar dat werd gelukkig niet nagezocht. Door overvolle en gezellige straten reden we vele fietsers en voetgangers, door even zovele engelen beschermd, bijna van de voeten.
En plotseling stonden we in de lobby van het hotel. Alle gegevens moesten uiterst nauwkeurig worden ingevuld op formulieren. Wat is dat toch in ontwikkelingslanden, dat men zoveel prijs stelt op hoogst overbodige formulieren? De president van Togo S.E. - niet zijn voorletters maar een verwijzing naar zijn uitstekendheid -, Son Excellence dus, Gnassingbé Eyademá keek vanaf zijn portret goedkeurend hoe we deze formaliteiten vervulden. Daarna vertrokken we naar onze kamers. "Bon séjour, mon capitain", wenste de kofferjongen me bij het binnenbrengen van de koffer, dat leverde hem een aardige fooi op, noblesse oblige, vind ik.
Buiten aan de bar, waar een lekkere tapbier geschonken werd, troffen we de crew van de terugtocht, die net gegeten had aan een lange tafel. Mijn collega kwam even praten. "Het is hier verschrikkelijk", riep hij over de luidspelende band heen. "Hoe kan ik hier slapen met al die herrie?". "Wat?", vroeg ik, want ik hoorde hem niet.
Enfin, even later zat ik weer op mijn kamer en liet alle gedoe en opwinding van de dag de revue passeren. Aan de muur hangt een primitief schilderijtje, geschilderd door een meneer G. Sessofia. Het stelt een dorpspleintje voor met hutjes in oker en een grasveldje op de voorgrond. Op het pleintje zijn een paar vrouwen in kleurige gewaden bezig met wat vissen, die zo groot zijn als zijzelf, op een roodbrandend vuur te roosteren.
Een rustgevend tafereeltje en dat klopte want na een paar minuten lag ik in een diepe slaap totdat ik de volgende morgen, te laat voor het ontbijt in de coffeeshop buiten, wakker werd. Dan maar wat op de kamer laten komen, al vind ik dat eigenlijk een inbreuk op mijn privacy, die roomservice. Zal ik nu vast douchen, denk ik dan, maar je zal zien, zo gauw je eronder staat kloppen ze aan. Als je wacht duurt het eeuwen. Ik wachtte dus een eeuw en las in de tijdschriften die ik had meegenomen van huis, terwijl de grote boodschap wel aanklopte maar het ontbijt niet. Even later genoot ik van een stuk papaja en een verse croissant en bewonderde ik de koffie die net als in Frankrijk de smaak van gebrand rubber had.
De lift bracht me naar beneden en ik keek eventjes rond in de winkeltjes ernaast. Er werden uit vlindervleugels vervaardigde afbeeldingen van kippen verkocht alsmede abstracte geometrische figuren. Terwijl ik daar aan het rondkijken ben hoor ik vóór de lift een man en een vrouw geagiteerd spreken: "I am not going to do it”, zegt de vrouw en de man reageert met een stem die doet denken aan het blazen in de laagste registers van een bassaxofoon: "Pehlease". Dan is het even stil en weer weigert de vrouw. Het? "Pehlease", ademt de mannenstem afwachtend op orgelende toon, maar opnieuw weigert de vrouw in felle bewoordingen. Nog eenmaal smeekt de saxofoon: "Pehlease", en kijft de vrouw dat ze niet begrijpt hoe iemand een ander ‘human being’ zoiets kan aandoen. Dan komt de lift. Ik loop de winkel uit en denk me suf waarover het zou hebben kunnen gaan.
De volgende morgen word ik wakker van het geluid van neervallende druppels. Ik ga op zoek en wat blijkt: het regent in mijn koffer. De koffer staat nèt onder de lekkende airconditioning. Ik verplaats de koffer en zet een prullenbak onder de lekplek. Als ik de airco wat hoger zet, dus kouder - waar ik een hekel aan heb, aan zo'n koude kamer - is het lekken afgelopen. Na het ontbijt buiten, ga ik me weer onder de vallende naalden installeren. Een collega en ik besluiten na enige tijd naar de voodoo - markt te gaan. Met de taxi zijn we er binnen een paar minuten. Als de wagen van de gebaande weg af rijdt volgen we een hobbelig pad. Allerlei hutjes staan net zoals op het schilderijtje in een vierkant opgesteld. En wanneer we de auto uitstappen ontstaat er druk geschreeuw om onze aandacht te trekken. Eén man, slechts gekleed in broek en sandalen maakt zich van ons meester. Hij blijkt volgens zijn kaartje Limikpo - Jacob te heten en siert zich met de titel ‘Directeur de marché des Fétiches’. We zijn in goede handen. Voor alle hutjes liggen op lange tafels allerlei dode dieren uitgestald, niet om op te eten maar om mee te toveren. Er hangt een weeë lucht maar gelukkig zijn er geen vliegen. Wel veel kleine kindertjes waarvan sommigen met uitpuilende naveltjes, hetgeen afbreuk doet aan de schoonheid van hun ranke zwarte lijfjes.
Maar we hebben geen tijd om even rond te kijken want Limikpo - Jacob sleurt ons als buit zijn hutje binnen om ons zijn fetisjen te tonen. Ze liggen in een rommelige bak en je zou ze, als je ze in Amsterdam zag, meteen met de vuilniswagen meegeven.
Alle voorwerpen blijken magische krachten te bezitten. Een plankje ter grootte van een rijksdaalder met daarop twee stokjes vast gebonden, bewerkstelligt, als men het in de hand houdt en een ander de hand ermee drukt, dat de ander meteen: "Oui, je veux", zegt. Overrompelende liefde dus. Van een ander stokje moet je een stukje afbijten en opeten en dat geeft je dan kracht ‘pour faire l'amour toute la nuit, jusqu'au matin’. Limikpo neemt met overtuiging een hapje. Een gedroogde kameleon op je arm vastgebonden laat je de hele nacht slapen. Uiteindelijk iets wat me wel lijkt. Het is een poppetje met open mond waar een stokje bijzit dat in die mond hoort te passen. Je moet in de mond van dat poppetje zeggen, allemaal in het Frans natuurlijk anders geldt het niet denk ik. "Protège moi sur mon voyage, avec le train, le bateau, l'avion, l'auto". Of wat dan ook. Dan stop je snel het stokje in het bekje en daardoor ben je beschermd tegen ongevallen. Limikpo is slechts voor een kwart te verstaan, maar een dwingend prater, want zogauw onze blik afdwaalt om andere gruwelijkheden te bekijken, pakt ie je vast om je aandacht bij de les te houden. Eindelijk mogen we weg, nadat ik besluit zo'n magische reisverzekering mee te nemen.
Op de markt liggen de vreselijkste dingen, vogels van onbekende maar waarschijnlijk zwaar beschermde soort, arendskoppen, apenkoppen, kattenkoppen en gedroogde slangen die bijzonder fraai boven de televisie tonen, zegt Limikpo. Al lopende praten we over de prijs van het reisfetisj en Limikpo noemt een veel te hoog bedrag, maar we dingen af en noemen een lager bedrag. Eigenlijk is het een soort gidsloon vinden we, dus al te laag moet ook weer niet al is het spul natuurlijk absoluut waardeloos. Limikpo krimpt ineen als ie ons bedrag hoort. "Mijn vader slaat me als ik dit ervoor krijg", zegt hij en hij wijst op een goedige oude man met een dikke blote buik, die even verderop zit. Uiteindelijk worden we het eens over, omgerekend, drie dollar. We betalen en als bij toverslag is Limikpo verdwenen. We menen nog een zwavelgeur te bespeuren, maar het blijkt dat een bus met Amerikanen het terrein opdraait. Ze zijn voorzien van de meest geavanceerde opnameapparatuur en gekleed in uit zuiver kunststof vervaardigde kleding.
Ze filmen wat jochies die met een steeds verkleurende kameleon spelen. "Straks ben jij ook een slaapmiddeltje", zeg ik tegen de kameleon, die meteen van kleur verschiet en dan stappen we onze taxi weer in.
Vóór we vertrekken uit Lomé zeg ik in het mondje van de fetisj: "Protège moi sur mon voyage avec l'avion, le train et le tramway". En inderdaad het heeft geholpen, want de volgende ochtend lag ik heerlijk in mijn eigen bedje te slapen.

2006-02-01T09:57:00.000+01:00

Honger in Chicago
Een verhaal over eten en drinken
Oktober 1985

Als je een land binnenkomt is het zelden zo dat de autoriteiten je met uitgestrekte hand en onbevangen tegemoet treden. Soms hangt er ergens een bord met ‘Welcome’ of ‘Bienvenue’ zodat ze het zelf niet hoeven te zeggen. En wanneer men dan de douane passeert is het bij die instanties achterdocht maar ook onverschilligheid troef.
Bij de immigratie in Chicago voerden twee ambtenaren een druk gesprek zonder me aan te zien terwijl ik mijn papieren overhandigde. Het gesprek ging over een zekere Mary Ann die nogal misselijk en ziek was geweest maar evenzogoed dapper achter haar loket was blijven zitten en uiteindelijk door haar chef naar huis was gestuurd. Vol medelijden en aandacht luisterde ik toe totdat de ambtenaar me opeens een stekende blik toewierp, zich ervan vergewiste dat ik op mijn paspoort leek en daarna mijn douanepapier afstempelde. Terwijl ik wegliep haalde ik mijn schouders op. Ik was geregistreerd, het klopte dat ik er was in de Verenigde Staten, maar als mens kon ik bij wijze van spreken net zo goed in de lucht oplossen.
Het grote raadsel van reizen, van huis zijn en je niet op je plaats te voelen op de plek waar je bent had weer een aanvang genomen. “Hoe is dat hotel eigenlijk in Chicago?”, werd er in de bus gevraagd. “Ja, wel goed”, vond ik, “een beetje ouderwets, maar daar houd ik wel van, al heb je vaak een kamer met uitzicht op een blinde muur”. Niet dat ik de hele dag naar buiten zit te kijken, maar als je alleen maar naar binnen kúnt kijken is zo’n kamer toch eigenlijk een cel. Goed, dit keer bofte ik want mijn kamer - 804 - had een uitzicht, als ik in de hoek van de kamer ging zitten, keek ik waratje uit op een park en even verderop het Michigan meer. Vlak tegenover me, aan de overkant van de straat, was er uitzicht op een kantoorgebouw waar ik geen leven in kon ontdekken, hoewel er wel lichten brandden.
Er was een deur tussen mijn kamer en de kamer ernaast en alles wat daar gezegd werd kon ik letterlijk volgen. ’s Morgens om tien voor zeven werd door mijn buurman een zekere Cindy opgebeld: “Hello, good morning. Did you sleep well?”. Toen sloeg de koelkast met dure drankjes, die me de hele nacht al geërgerd had, weer eens aan. Het geluid was zo luid dat ik het gesprek verder niet meer volgen kon. Ik had natuurlijk naar de tussendeur kunnen lopen maar zo nieuwsgierig was ik niet.
Bij het ontbijt die morgen werd ik gekweld door ‘onweer in de buik’. Het zweet brak me uit: in mijn ingewanden speelden zich de vreselijkste tonelen af. De bedienende vrouw bood me vriendelijk ‘more coffee’ aan. Ze kon dus niets aan me zien. Ik vroeg echter met iets dringends in mijn stem en blik om de rekening. Maar ja, dat duurde even, eerst kregen mijn buren nog hun ontbijt en werd er wat gebabbeld en uiteindelijk kwam mijn rekening. Ik had maar één toastje en een paar hapjes van de omelet kunnen eten.
Op mijn kamer zat ik na de krampen totaal overstuur van het geweld uit te puffen. Ik las de krant: “Clues to toxic syndrome found over tampons” en “Nicaragua shoots down two helicopters” en “Spy case is called threat to find Soviet submarines”. Langzaam kwamen mijn darmen tot rust. Ik besloot een wandeling te gaan maken. In de lobby van het hotel kwam ik een collega tegen. Een beetje verlegen groette ik haar. “Wat ga je doen?” vroeg ik want ik wilde wel ergens gezellig naar toe babbelen. Alsof ze me niet herkende keek ze me aan. “Oh, ja”, zag ik haar denken. En natuurlijk ben ik net zo, want ik stel me vaak drie keer aan dezelfde collega voor wegens niet herkennen. Eenmaal als hij of zij in uniform is gekleed, eenmaal in burger en eenmaal in zwemkleding. “Ik ga even een plattegrond halen”, zei ze op afwerende toon. “Tot straks!”.
Ik liep naar buiten. Het was kouder dan ik dacht, maar het was schitterend weer. Ik liep langs allerlei winkels die de Amerikaanse droom in de aanbieding hadden en ik bewonderde de heel eigen stijl die Chicago heeft. Wat provincialer dan New York zou ik denken, als je dat tenminste kan zeggen van een bijna even grote stad. In ieder geval Amerikaanser want New York is toch meer op Europa ingesteld, al is dat misschien maar een idee in mijn hoofd.
Ik liep door straten waar op de ene kant van het blok allerlei louche en liederlijke tenten stonden en slechts honderd meter verderop, aan de andere kant van het blok, bloeiende bomen, idyllische kerkjes, met klimop begroeide villa’s en appartementsgebouwen. Het woord flat zou een belediging zijn voor deze statige uit het begin van deze eeuw stammende mansions met woningen erin.
Ik zag een kerk die zich de zeventiende kerk van Christus en één die zich de derde Schotse kerk noemde.
Het was me vreemd te moede na die aanval van krampen die morgen. Soms duizelde het me maar soms had ik ook vreselijke honger. Het beste leek me om maar ergens wat te gaan eten. Ik had geen zin in een hamburger of pizza aan de ordinaire kant van het blok. Ik wilde me gewoon laten verwennen in een beter restaurant aan de andere kant van het blok.
Maar ja, ergens alleen gaan eten is altijd een beetje moeilijk. Meestal word je in een achteraf hoekje weggestopt. Ik vond een zaak met smetteloos witte tafels en naar bleek, vriendelijke bediening. De ober stelde zich voor als Bob, bracht me buigend mijn gin tonic, waarvan ik dacht dat ie me zou opknappen, en vroeg me of hij de specialiteiten van de dag mocht opnoemen. Hij reciteerde: “De zwaardvis. De geroosterde zalm en Teryaki kip”. Een kip die ik nog nooit had gezien. Ik koos de zalm. Naast me kwamen twee dames te zitten die onderling in het Spaans spraken maar met de ober Engels. Ze vroegen of het raam waaraan ze zaten dicht mocht, dit in verband met het feit dat men elders besloot drilboren te hanteren. Dat moest eerst aan de directie worden gevraagd. Het was goed. Zijn het nu wel of niet transseksuelen, zat ik steeds maar te denken. Want ik vond hun handen zo mannelijk grof en ik vermoedde een onderdrukte baardgroei. Maar hun stemmen klonken als Spaanse klokjes, dus waar dacht ik aan?
Aan een andere tafel zat een dikke oudere man en een te jonge dame, die haar benen te wulps over elkaar had geslagen, zag ik. De man begon over zijn zoon. “Je hebt een zoon?” riep de vrouw enthousiast, “How tall is he?”. “He works in Hollywood for the movies”, zei de man, al evenmin ter zake.
Ik kreeg mijn zalm met Béarnaise saus. Het zag er uit als een fraai schilderijtje maar de totale hoeveelheid was niet groter dan een haring met uitjes en zuur. De groente was een roosje broccoli. Al deed ik er erg langzaam over, toch was alles zo op. “Is alles naar wens?”, vroeg ober Bob met belangstelling, want hij deed erg zijn best. “Perfect”, zei ik, “maar kunt u mij nog een gin tonic brengen?” Daarna wilde ik opeens weg. Ik ging de straat weer op, maar door die domme gin tonics moest ik vreselijk nodig plassen. In Amerika zijn er geen openbare toiletten want men is bang voor de mannenliefde die soms op deze plaatsen ontstaat en daarom heeft men jaren geleden besloten deze nuttige instituten te sluiten. Zodat bonafide plassers ook onder deze benepen maatregel moeten lijden.
Na steeds hoger stijgende nood ontdekte ik ergens een Chinees restaurant en omdat dat stukje zalm lang niet genoeg was geweest, dacht ik: “Als ik nu bij de Chinees nog eens een kleinigheidje at kon ik daar ook wel een plas doen”. Of andersom natuurlijk. Ik kwam terecht in een hoge holle ruimte met rode pilaren en verlicht met tl buizen. Vanuit de verte wenkte de ober om aan een tafel in zijn wijk te komen zitten. Eerst maar even naar achteren. Het restaurant was bijna leeg, achterin zat het personeel te eten van dingen die er wel lekker uitzagen. Twee politieagenten met allerlei handboeien, revolvers, riemen en hun Mountie petten voor hen op tafel zaten ook smakelijk te eten. Eigenlijk was ik gek dacht ik, om binnen een uur weer te gaan eten, maar van die nouvelle cuisine krijg je vreselijk honger. ”Chop suey”, zei ik tegen de ober, die zich hier niet voorstelde, “dat zijn toch allemaal gebakken groenten?”. “Ja”, antwoordde hij, “dat serveren we met varkensvlees”. “O.K.”, zei ik, dat wilde ik en op de kaart zag ik dat de martini bij de prijs van het hoofdgerecht inbegrepen als een soort soep vooraf. De martini kwam in dat bekende glas maar smaakte naar water en vermouth.
Naast me zaten drie bijzonder lelijke vrouwen: één erg dik, in een gemeen roze jurk, waarvan ik een flauwe geur van zuurstokken meende te bespeuren, één broodmager en bleek alsof ze even uit het wassenbeelden kabinet weg mocht en één van Chinese afkomst. Men had beleefd onenigheid. Mijn bestelling kwam net toen ik me er op toelegde de conversatie af te luisteren om die aan mijn lezers mede te delen. De prak zag eruit alsof hij door een dronken student die niet kon koken was klaargemaakt.
Lusteloos nam ik een hapje. Aan een tafel verderop ontstond ruzie met een ober over het gebodene. Ik kon het me voorstellen. Ook hier ging ik maar weg. Bij de kassa hingen portretten van allerlei plaatselijke beroemdheden die hier eens geweest waren: Alice Schwartz, David Harvey en Rosa Pasos. “Thank you very much!” hadden ze op de glanzende foto’s geschreven. Dat riep de baas van het etablissement ook tegen me toen ik er weg liep. Zelf zat ie te eten met stokjes van iets dat er heel erg mooi uitzag.
Op weg naar het hotel passeerde ik een groep Sikhs met felle oranje tulbanden die protesteerden tegen toestanden in de Punjab. Niemand had belangstelling voor ze, behalve de politie die met blikken vol haat het opgewonden gedoe gadesloeg.
Moe en hongerig zat ik op mijn hotelkamer, de lucht betrok en ik staarde over het meer. Ook saai, eigenlijk.
Zou ik de roomservice bellen? Een driedekker clubsandwich met tedere borst van kalkoen, spek, sla en tomaat op witte of bruine boterhammen leek me wel wat. Of misschien een Burger de Luxe met bovenop keuze uit kaas, champignons, pizza, spek, guacamole of Chili en opgediend met patat, sla, tomaat en augurk? Of toch maar een kip en avocado salade met stukjes kip en amandelen, met een mayonaisesaus geserveerd op een bedje van sla en avocado? Na lang peinzen belde ik de roomservice en bestelde de clubsandwich. Een uur later was er nog niets. It was on its way. Daar verscheen de ober, dronken, mijn sandwich en de frietjes waren ijskoud.
Het is nu de volgende morgen. Ik kijk nog even onder de deksel van de schaal waarop de sandwich ligt. Hij ligt er mooi bij, een mooie dooie sandwich. Ik ga maar eens ontbijten, ik rammel.